Valeri Biguaa’nın bu çalışması, Abhaz halkının yüzyıllar boyunca yaşattığı geleneksel inanç sistemini tarihsel, etnolojik ve kültürel boyutlarıyla inceleyen kapsamlı bir araştırma. Yazar, Hristiyanlığın Abhazya’da resmî din hâline gelmesine rağmen Ançüaxatzara’nın halkın gündelik yaşamında, ritüellerinde ve kolektif hafızasında canlılığını koruduğunu ortaya koyuyor. Eser, bu inancı yalnızca eski bir folklor kalıntısı olarak değil, Abhaz kimliğinin temel unsurlarından biri olarak değerlendiriyor.
‘Geleneksel Abhaz Dini: Ançüaxatzara’ (‘Анцәахаҵара: абхазская традиционная религия’), öncelikle Abhaz tanrılar panteonunu sistematik biçimde ele alıyor. Doğa güçleri, koruyucu ruhlar ve kutsal varlıklar arasındaki ilişkiler incelenirken, bu inanç dünyasının rastlantısal unsurlardan değil, kendi içinde tutarlı ve bütüncül bir kozmolojiden oluştuğu gösteriliyor. Mitolojik anlatılar ile dinsel semboller birlikte değerlendirilerek kutsal düzenin temel ilkeleri açıklanıyor.
Eserin ikinci bölümünde halkın ortak kültleri ve bunlara bağlı ritüeller ayrıntılı biçimde inceleniyor. Kutsal mekânlar, toplu ibadetler, adak törenleri, mevsimsel kutlamalar ve kurban uygulamaları üzerinden dinin toplumsal dayanışmayı güçlendiren işlevi ele alınıyor. Bu ritüellerin yalnızca dinsel pratikler değil, aynı zamanda toplumsal hafızayı ve kültürel sürekliliği koruyan kurumlar olduğu vurgulanıyor.
Kitap, aile kültlerine de özel bir yer ayırıyor. Atalara saygı, aile içi kutsal gelenekler ve kuşaktan kuşağa aktarılan ritüeller, Abhaz toplumunda din ile akrabalık ilişkilerinin nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor. Böylece inanç sistemi yalnızca kamusal yaşamda değil, aile yapısı ve gündelik pratikler içinde de yaşayan bir gelenek olarak değerlendiriliyor.
Biguaa, saha araştırmalarından elde ettiği etnografik verileri mitoloji, dilbilim ve tarihsel kaynaklarla birlikte yorumlayarak Ançüaxatzara’nın Kafkasya’nın diğer dağ halklarının, özellikle de Adigelerin geleneksel inançlarıyla taşıdığı ortak özellikleri inceliyor. Bunun yanı sıra, Abhaz dini ile Ön Asya ve Yakın Doğu’nun eski uygarlıklarının dinsel gelenekleri arasında görülen tarihsel ve tipolojik benzerlikleri tartışarak bu inanç sisteminin daha geniş kültürel bağlam içindeki yerini belirlemeye çalışıyor.
Sonuç olarak bu kitap, Abhazların dinsel dünyasını mitoloji, ritüeller ve toplumsal yaşam ekseninde ele alan kapsamlı bir etnoloji çalışması. Valeri Biguaa, geleneksel Abhaz dinini yaşayan bir kültürel miras olarak değerlendirirken, bu inanç sisteminin Kafkasya’nın tarihsel çeşitliliğini ve Abhaz halkının manevi kimliğini anlamak açısından taşıdığı önemi ortaya koyuyor.
Valeri Biguaa — Geleneksel Abhaz Dini: Ançüaxatzara (Folklorik-Etnolojik Bir Araştırma)
Çeviren: Oktay Chkotua • Papirüs Yayınları
Din • 264 sayfa • 2026
Dipnotski 