Tore Janson – Dillerin Tarihi (2016)

Dillerin nasıl doğup ortadan kaybolduğu, neden böyle farklı kaderleri olduğuyla ilgilenen bir kitap.

Yazılı olmayan diller; Hint-Avrupa, Germen, Slav ve Bantu gibi büyük dil grupları; hiyeroglifler ve Mısır dili; fetih ve kültürel yollarla dillerin yayılması ve dillerin nasıl yok olduğu, Tore Janson’un ele aldığı konulardan.

  • Künye: Tore Janson – Dillerin Tarihi, çeviren: Mehmet Doğan, Boğaziçi Üniversitesi Yayınları

Ahmet Cevdet Paşa – Belâgat-ı Osmâniyye (2016)

Yayımlandığı dönem ilgiyle karşılanmış, Osmanlı Türkçesine dair bir güzel konuşma ya da eski adıyla belâgat kitabı.

Cevdet Paşa, iyi bir entelektüel olabilmek için, dili çok iyi kullanmanın, mantık konularına hâkim olmanın, gündemi yakından takip etmenin ve yaşadığı toplumu iyi bilmenin zorunlu olduğunu vurguluyor.

  • Künye: Ahmet Cevdet Paşa – Belâgat-ı Osmâniyye, hazırlayan: Mehmet Gümüşkılıç, Kapı Yayınları

Talal Asad – Seküler Çeviriler (2020)

“Seküler olan” ile “dini olan” çerçevesindeki söylemleri keşfetmenin en iyi yollarından biri de dildir.

Bu kitabın yazarı Talal Asad ise, bu iki farklı yaşam tarzını anlamak için, bunların dilin pratiklere nasıl kök saldığı ve bu pratiklerini bize ne söylediği üzerine antropolojik bir perspektifle düşünüyor.

Asad, sekülarizmin liberal demokratik devletlerin bağlı olduğu varsayılan soyut bir eşitlik ve özgürlük ilkesinden ibaret olmayıp, örneğin hissetme, düşünme ve konuşma tarzları gibi, birtakım duyarlılıklara da sahip olduğunu belirtiyor.

Asar bu bağlamda, farklı siyasi, ahlaki ve epistemolojik dünyaların dilsel olarak birbirine çevrilebilirliğinin olanaklarını; seküler dilin, dinsel dili kendine çevirmedeki başarısını/başarısızlığını ve “Sekülerliğin dili” ile “dinsel dil”in farklı dünyalarını tartışmaya açıyor.

Asad bunu yaparken de ulus-devletten modern benliğe ve akla zengin bir kavramsal alana ve Wittgenstein’dan Benjamin’e, Gazâlî’den Roman Jacobson’a pek çok ismin düşüncelerine uzanıyor.

  • Künye: Talal Asad – Seküler Çeviriler: Ulus-Devlet, Modern Benlik ve Hesapçı Akıl, çeviren: Ferit Burak Aydar, Vakıfbank Kültür Yayınları, antropoloji, 256 sayfa, 2020

Filiz Bingölçe – Kadın Argosu Sözlüğü (2020)

Filiz Bingölçe’nin daha önce iki cilt halinde yayımlanan ‘Kadın Argosu Sözlüğü’, şimdi yeni baskısıyla ve tek cilt olarak karşımızda.

Hazırladığı ünlü argo sözlüğü ile bildiğimiz Hulki Aktunç, “Argo en mazlum olduğu anda en saldırgan olabilendir,” demişti.

Bingölçe’nin uzun süren bir derlemenin, 2 bin 500’ü aşkın kadınla temas sonucu hazırladığı bu sözlüğü de, kadınlara has argonun en yetkin örneklerinden biri.

“Abarot göt”ten “Badem”e, “Camcama”dan “Çanak Anten”e,”Dantelacı”dan “El Feneri”ne pek çok maddenin yer aldığı sözlük, halk dilinin ne kadar zengin ve yaratıcı olduğunu gözler önüne seriyor.

Bingölçe’nin bu özenli sözlüğü, aynı zamanda okuruna argo olan nedir, küfür nedir, kaba dil nedir ve teklifsiz dil nedir gibi konular üzerine düşünme fırsatı da veriyor.

  • Künye: Filiz Bingölçe – Kadın Argosu Sözlüğü, Alfa Yayınları, sözlük, 364 sayfa, 2020

Kolektif – Ellerle Konuşmak (2016)

Önceleri söz vardı, ama ondan da önce işaret dili vardı.

Bu kitap, Türk işaret dilinin tarihi ve onun günümüzdeki sosyal ve politik kullanımları ile ilgili makalelerden oluşuyor.

Çalışma, dışarıdan bakıldığında pek de öyle görünmese de, işaret dilinin aslında karmaşık, zengin bir yapı ve tarihe sahip olduğunun göz ardı edilemeyecek bir delili.

  • Künye: Kolektif – Ellerle Konuşmak: Türk İşaret Dili Araştırmaları, derleyen: Engin Arık, Koç Üniversitesi Yayınları

Mehmet Kanar – Çözümlü Farsça Metinler (2010)

Mehmet Kanar’ı, iyi bir akademisyen olduğu kadar, Sadık Hidayet, Samed Behrengi ve Sâdi-i Şirâzî gibi İran edebiyatından yazarlardan yaptığı yetkin çevirileriyle de biliriz.

Bir dilden başka bir dile yapılan çeviriyi, başarılı bir gömlek giydirmeye benzeten Kanar’ın elimizdeki çalışmasında ise, klasik ve modern Farsçadan çözümlü metinler yer alıyor.

Kitap, Farsça öğrenenlerin bilgi ve becerilerini geliştirmesi, çeviri tekniklerini öğrenmelerine yardımcı olması ve klasik ve modern Farsça manzum ve mensur metinlerin cümle yapılarına dikkat çekmesiyle, Farsça eğitimi alanında nitelikli bir kaynaktır diyebiliriz.

Klasik ve modern Farsçanın gramerinin, ayrıntılı fiil çekimlerinin, klasik Farsçadaki yapı farklılıklarının da verildiği kitap, daha sonra kolaydan zora doğru önce mensur, sonra manzum metinlere yer veriyor.

  • Künye: Mehmet Kanar – Çözümlü Farsça Metinler, Say Yayınları, dil, 294 sayfa

Halil Ersoylu – Türk Argosu Üzerinde İncelemeler (2010)

Bilindiği gibi, en zengin argo kullanıma sahip dillerden biri de Türkçe.

İşte Halil Ersoylu elimizdeki çalışmasında, bu zengin kaynağı masaya yatırıyor.

Kitaptan öğrendiğimiz ayrıntılardan biri, argonun dışarıdan küçük görünmesine rağmen, aslında ne denli geniş bir sahaya yayılmış olduğu gerçeğidir.

Örneğin Ersoylu, argonun, genel dilin bitki, hayvan, cansız doğa unsurları ve yansıma seslerinden yararlanılarak nasıl dâhiyane bir şekilde oluşturulduğuna dair çok sayıda örnek sunuyor.

Ayrıca, argo kelimelerde çok şekillilik, argoda kısaltmalar ve deyimlerin kullanılması gibi konuları da anlatan Ersoylu, bu dünyanın kelime hazinesi, deyimleri ve mantığıyla ne denli şaşırtıcı zenginlikte olduğunu ortaya koyuyor.

  • Künye: Halil Ersoylu – Türk Argosu Üzerinde İncelemeler, Ötüken Yayınları, folklor, 381 sayfa

Özlem Şendeniz – “Kimdir Bu Lazlar?” (2020)

 

Lazlar söz konusu olunca, ortada pek çok stereotip vardır ki bunların bazıları bizzat içeriden, Lazlar tarafından bazıları ise dışarıdan, Laz olmayanlar tarafından oluşturularak kullanılıyor.

Peki, günümüz toplumlarında bellek, aidiyet ve kimlik ilişkisi tam olarak nasıl kurgulanır?

İşte Özlem Şendeniz’in bu şahane çalışması, Lazca ve Lazlar örneği üzerinden bu soruya yanıt aramasıyla dikkat çekiyor.

Üç farklı alan çalışmasına dayanmasıyla önem arz eden kitap, bellek, mekân ve vatandaşlığa yönelik kavramsal bir çerçeve kurarak başlıyor.

Kitabın ikinci bölümü, Türkiye sınırları içinde yaşayan Lazların etnik sınırları ve bu sınırların değişimlerine odaklanıyor.

Çalışmanın üçüncü ve son bölümü ise, Lazca örneğinden yola çıkarak sanal mekânın bellek, kimlik ve vatandaşlık performansına nasıl etkide bulunduğunu irdeliyor.

Lazlar ve Lazcayla ilgili çok önemli saptama ve değerlendirmeler barındıran Şendeniz’in incelemesi, “Makbul vatandaş” sayılmanın gereklerinin Laz kimliğini ve belleğini nasıl etkilediğini, göçle ve özellikle mekânla ilgili hafızanın nasıl biçimlendiğini, Laz kimliğiyle Türk kimliği arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğunu ve Laz kimlik hareketinin Türkiye’de ne gibi etkiler yarattığını ortaya koymasıyla önemli.

Şendeniz’in Iğdır Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü’nde araştırma görevlisi olarak çalışırken kamuoyunda “Barış Bildirisi” olarak bilinen “Bu Suça Ortak Olmayacağız” başlıklı bildirinin imzacısı olması nedeniyle 686 sayılı KHK ile görevinden ihraç edildiğini de özellikle belirtelim.

  • Künye: Özlem Şendeniz – “Kimdir Bu Lazlar?”: Laz Kimliği ve Sanal Mekânda Lazca, İletişim Yayınları, inceleme, 312 sayfa, 2020

Kolektif – Eğitim Terimleri Sözlüğü (2010)

Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki dilde hazırlanan ‘Eğitim Terimleri Sözlüğü’, eğitimin farklı alanlarında kullanılan birçok terimin anlamlarını barındırıyor.

8 binden fazla terimin yer aldığı elimizdeki çift dilli kaynakta, eğitim kuramları, eğitim yönetimi, eğitim psikolojisi, müfredat tasarımı, eğitim araştırmaları, eğitim stratejileri, eğitimde ölçme ve değerlendirme, eğitim kurumları, istatistik ve Uluslararası Bakalorya gibi, özellikle eğitimciler için oldukça önemli olan konular madde madde açıklanıyor.

Maddelerin oluşturulmasında, sözcüklerin yaygın anlamlarının değil, eğitim terminolojisindeki kullanımlarının dikkate alındığı sözlük, Ş. Sedat Girgin’in çizimleriyle de zenginleştirilmiş.

  • Künye: Kolektif – Eğitim Terimleri Sözlüğü, Redhouse Yayınları, sözlük, 510 sayfa

Rüştü Erata – Türkçe Konuşmanın Püf Noktaları (2010)

Rüştü Erata, TRT kökenli bir haber spikeri. Erata’nın, Türkçenin güncel sorunlarına odaklanmış, ‘Sachmalama Türkçe de Neymiş?’ adlı bir kitabı daha bulunuyor.

Yazar elimizdeki çalışmasında ise, daha etkili iletişim kurmak, daha iyi ve güzel konuşmak isteyenlere, kapsamlı bir Türkçe konuşma kılavuzu sunuyor.

Konuşmaya nasıl başlayıp nasıl sürdürüleceği; reklamlarda dil; televizyonların çeviri ve seslendirme dili; başlıca dil terimleri; Türkçenin temel özellikleri ve A’dan Z’ye tüm sözcüklerin söyleyiş kaynakları, kitapta yer alan konulardan birkaçı.

Kitap, Türkçeyi ustalıkla kullanmak isteyen her okura hitap ediyor, fakat özellikle sunucular, spikerler, seslendirmeciler ve haberciler gibi, basın-yayın alanında çalışanlar için iyi bir kaynak.

  • Künye: Rüştü Erata – Türkçe Konuşmanın Püf Noktaları, Alfa Yayınları, dil, 511 sayfa