Priscilla Mary Işın – Bereketli İmparatorluk (2020)

Osmanlı mutfağının kökenleri ve gelişimi üzerine usta işi bir çalışma.

Daha önce yemek kültürü ve yemek tarihi üzerine yaptığı önemli çalışmalarla bildiğimiz Priscilla Mary Işın, şimdi de Orta Asya Türkleri, Abbasiler, Selçuklular ve Bizanslılar gibi Osmanlı mutfağının temellerini oluşturan gelenekleri çok yönlü bir bakışla ortaya koyduğu bu özgün incelemesiyle karşımızda.

‘Bereketli İmparatorluk’, Osmanlı mutfağının tekdüze olmaktan ziyade, gelişen ve kendini sürekli yenilemeyi başaran bir yemek kültürüne sahip olduğunu gösteriyor.

Kitap, hem bu zengin mutfak kültürünü tanıtıyor hem de Osmanlı yemek kültüründe adab-ı muaşeret kuralları, aşçılar, lokantalar, kanunlar ve gıda ticareti gibi pek çok konuyu aydınlatıyor.

Çok sayıda belgeye dayanmasıyla da büyük önem arz eden ‘Bereketli İmparatorluk’un, tam yüz yirmi renkli görselle zenginleştiğini de ayrıca belirtelim.

Çalışma, Osmanlı mutfak kültürünün, farklı toplumsal kesimlerin birikimini bir araya getirerek sosyal kimliğin inşasına katkı sağladığını ortaya koyuyor.

  • Künye: Priscilla Mary Işın – Bereketli İmparatorluk: Osmanlı Mutfağı Tarihi, Vakıfbank Kültür Yayınları, tarih, 360 sayfa, 2020

Takuhi Tovmasyan – Sofranız Şen Olsun (2019)

‘Sofranız Şen Olsun’, Takuhi Tovmasyan’ın çocukluğu ve ilkgençliği döneminde ninelerinden ve diğer aile büyüklerinden öğrendiği otuzu aşkın yemek, meze, salata, tatlı ve içecek tarifi ile yazarın bu yemeklere, yaşadığı yerlere ve çevresindeki insanlara dair anılarından oluşuyor.

Kitap, büyük çoğunluğu Tovmasyanların aile albümünden seçilen fotoğraflar ve yemekleri hazırlamak için gerekli malzemelerle zenginleşmiş.

“Kimi evde, yemek, yaşamak için yenir. Kimi evde, yemek için yaşanır. Bizim evde ise yemek, muhabbet olsun diye yenirdi. Sofra muhabbet için kurulur, yine muhabbetle kapatılırdı.” diyen Tovmasyan, düğün-bayram sofralarının vazgeçilmezlerinden sıradan salatalara, tatlıdan tuzluya, etliden sütlüye, herhangi bir ayrım yapmadan, bir düzen kaygısı gütmeden, öylesine, içinden geldiği gibi yazmış.

Ermeni mutfağını, geleneksel yemek kitabı kalıplarının çok ötesinde, ilginç bir bakış açısıyla anlatmasıyla dikkat çeken kitap, Ermeni sofralarındaki yaşamı anlatıyor, hüznün sevinçle, gülüşün ağlayışla sarmalandığı eski zaman yaşanmışlıklarını okuruna duyumsatıyor.

Künye: Takuhi Tovmasyan – Sofranız Şen Olsun: Ninelerimin Mutfağından Damağımda, Aklımda Kalanlar, Aras Yayıncılık, yemek, 160 sayfa, 2019

Hakan Doğan – Ekşi Mayalı Ekmekler (2016)

Ekşi mayalı ekmekler hakkında merak edilenleri yanıtlayan, ayrıca her kesimden okuyucuların kendi mutfaklarında ekşi mayalı ekmek yapmalarını sağlayacak bilgiler barındırmasıyla dikkat çeken bir kitap.

Bazlama, cevizli lokum, Ramazan pidesi, baget, simit, tahinli pide, çavdar ekmeği, Şam kurabiyesi, Erzurum pastası ve daha pek çok lezzetli tarif, burada.

  • Künye: Hakan Doğan – Ekşi Mayalı Ekmekler, Alfa Yayınları

Kolektif – Soframız Nur, Hanemiz Mamur (2016)

Osmanlı maddi kültüründe yemek ve barınağın yerini irdeleyen çok güzel bir derleme.

Osmanlı saray mutfağında baharatın rolü, sohbet mekânları olarak kahvehaneler, medreseler ve tekkelerde yaşam, 16. yüzyılda İstanbul evleri ve Osmanlı evlerinde konfor ve lüks normları, kitabın ilgi çekici konuları arasında.

  • Künye: Kolektif – Soframız Nur, Hanemiz Mamur, editör: Suraiya Faroqhi ve Christoph K. Neumann, çeviren: N. Zeynep Yelçe, Alfa Yayınları

Michael Krondl – Lezzet Fetihleri (2020)

“Karabiber öğütücünüzdeki buruşuk küçük kırmızı taneler Avrupa’nın dünya sahnesine girişinin ve dünyayı fethedişinin işaretini vermişti. Küreselleşmenin kökeni doğrudan baharat ticaretine dayandırılabilir.”

Venedik, Lizbon ve Amsterdam, baharat ticareti sayesinde dünyanın en zengin şehirleri haline geldiler.

Fakat baharatın tarihteki seyahati, asla bununla sınırlı değildi.

Zira dünyanın öbür ucunda köle ticaretinin, soykırımların ve sömürgeciliğin en büyük nedenlerinden biri olacaktı.

İşte Michael Krondl imzalı bu harikulade çalışma, olağanüstü zenginliklere, maceralara, acımasız kıyımlara sebep olmuş, imparatorlukların kaderini değiştiren baharatların hem yemek tarihinde hem de dünya tarihinde oynadıkları rolü çok yönlü bir bakışla ele alıyor.

Baharat imparatoru olmuş yukarıdaki üç büyük kenti odağına alan ‘Lezzet Fetihleri’, Haçlı Seferleri’nden Doğu’daki cennet arayışlarına, Ümit Burnu’nun keşfinden küreselleşmenin ilk adımlarına, yemek kültüründen sömürgeciliğe uzanan geniş bir yelpazede baharatın ilginçliklerle dolu tarihi serüvenini anlatıyor.

  • Künye: Michael Krondl – Lezzet Fetihleri: Üç Büyük Baharat Kentinin Yükselişi ve Çöküşü, çeviren: C. Aslı Kutay, İletişim Yayınları, tarih, 266 sayfa, 2020

Deniz Türkali – Hayatımın Yemekleri (2016)

Deniz Türkali’yi iyi bir oyuncu olarak biliriz.

Bu kitapla, kendisine dair öğrendiğimiz önemli bir detay da, mutfakta çok maharetli olduğu.

Erik peltesinden kabak dolmasına, Roma usulü enginardan Rus salatasına, melenzana sotto oliodan midye çorbasına pek çok yemek tarifini bizimle paylaşan Türkali, sofradan muhabbetini ve neşesini de eksik etmiyor.

  • Künye: Deniz Türkali – Hayatımın Yemekleri, Doğan Kitap

Fıstık Ahmet Tanrıverdi – Prinkipo Mezeleri (2016)

Büyükada doğumlu Fıstık Ahmet, adada bulunan Prinkipo isimli mekânıyla müdavimlerine lezzetli yemekler sunuyor.

İşte bu kitap, Prinkipo’nun muhteşem mezelerini bizimle paylaşıyor.

Bıldırcın kebabından musakkaya, vişneli sarmadan uskumru dolmasına, sebze köftesinden kiremitte balığa ve ada böreğine pek çok lezzet, fotoğraflarıyla da göz dolduran bu kitapta.

  • Künye: Fıstık Ahmet Tanrıverdi – Prinkipo Mezeleri, Alfa Yayınları

Tarkan Kaynar – Zeytin Kokulu Kuzey Ege Lokantaları (2016)

Gezi ve yemek tutkunlarının doğru yerlere uğramak konusunda zaman kaybetmemelerini sağlayacak, yöresel ve sağlıklı lezzetlerin sunulduğu lokantalar için bir rehber.

Bozcaada’daki Hafız’ın Yeri’nden Assos’taki Ayşe’nin Mutfağı’na Küçükkuyu’daki Uysal Restaurant’tan Ayvalık’taki Yörük Mehmet’in Yeri’ne onlarca mekân burada.

Afiyet olsun!

  • Künye: Tarkan Kaynar – Zeytin Kokulu Kuzey Ege Lokantaları, Oğlak Yayınları

Artun Ünsal – İktidarların Sofrası (2020)

Bir başyapıt olan ‘İktidarların Sofrası’, Artun Ünsal’ın on yıllık emeğinin ürünü.

Ünsal burada, gastronomi ve siyaset ilişkisini Antik Yunan’dan Osmanlı’ya uzanarak ve bunu oldukça zengin bir pencereden; ekonomik, kültürel, sosyolojik, antropolojik ve simgesel yönleriyle ele alıyor.

Tarımla beraber sofraların nasıl zenginleştiğini irdeleyerek kitabına başlayan Ünsal, devamında da,

  • Yeryüzünün ilk ziyafetleri olarak kurban ritüellerini,
  • Mezopotamya ve komşu ülkelerdeki gastronomi ve kutsallık ilişkisini,
  • Roma devlet tanrılarının yemek alışkanlıklarını,
  • Eski Orta Asya Türkleri ve Moğollarda “Toy” geleneğini,
  • Osmanlı’nın şenlik ziyafetlerini,
  • Osmanlı’da yemek aracılığıyla siyasal meşruiyetin onay ya da ret alma pratiklerini,
  • Bağışçı ve denetleyici padişahları,
  • Osmanlı’da yiyecek ve içecekle sosyal statü arasındaki ilişkiyi,
  • Ve Osmanlı’nın son yüzyılında şenlik ve ziyafetlerin değişen simgelerini irdeliyor.

Ünsal’ın çalışması, yeme içme kültürünün çok eski çağlardan bugüne, görkemli saray davetlerinden alçakgönüllü ev sofralarına kadar her alanı nasıl belirlediğini, yönettiğini, anlamlandırdığını çarpıcı bir biçimde gözler önüne seriyor.

  • Künye: Artun Ünsal – İktidarların Sofrası: Yemek, Siyaset ve Simgesellik, Everest Yayınları, yemek, 832 sayfa, 2020

Sibel Güngör – Neşeli Tabaklar (2016)

“Sağlıklı olan sıkıcı değildir” anlayışıyla hazırlanmış, sağlıklı malzemelerden oluşan ve çocuklarla birlikte yapılabilecek 50 keyifli tarif, bu lezzetli kitapta.

İştah açıcı fotoğraflarla zenginleştirilmiş, kolay temin edilebilir ve ekonomik ürünlerle yapılacak tarifler sunan çalışma, iştahsız ve yemek seçen çocukların ebeveynleri için büyük kolaylık sağlayacak.

  • Künye: Sibel Güngör – Neşeli Tabaklar, Remzi Kitabevi