Suat Gezgin — Skorun Ötesinde (2026)

Bu kitap, Türkiye’de spor yazarlığının yalnızca maç sonuçlarını aktaran bir alan olmadığını, aynı zamanda toplumsal belleği, medya kültürünü ve gazetecilik anlayışını biçimlendiren önemli bir düşünce geleneği olduğunu ortaya koyuyor. Suat Gezgin, farklı kuşaklardan spor yazarlarını bir araya getirerek spor basınının tarihsel gelişimini, değişen yayıncılık anlayışını ve sporun toplumsal yaşamla kurduğu çok katmanlı ilişkiyi görünür kılıyor. Böylece eser, spor haberciliğinin geçirdiği dönüşümü bireysel tanıklıklar ve mesleki deneyimler üzerinden yeniden değerlendiriyor.

Kitapta yer alan Ahmet Çakır, Atilla Gökçe, Şansal Büyüka, Güntekin Onay, Gülengül Altınsay, Arif Kızılyalın, Bilal Meşe, Orhan Ayhan ve daha birçok deneyimli spor yazarının mesleki yaklaşımları ve yazın anlayışları ele alınıyor. Bu portreler aracılığıyla spor gazeteciliğinin farklı dönemlerde üstlendiği roller, etik ilkeleri, anlatım biçimleri ve medyanın değişen yapısına nasıl uyum sağladığı inceleniyor. Aynı zamanda spor basınının yalnızca futbolu değil, toplumsal olayları, kültürel dönüşümleri ve kamuoyunu etkileyen gelişmeleri yorumlayan bir alan olduğu vurgulanıyor.

Eser, dijitalleşmeyle birlikte hızın ön plana çıktığı günümüz medya düzenini geçmişin araştırmacı, sorgulayıcı ve derinlikli gazetecilik anlayışıyla karşılaştırıyor. Spor yazarlığının yalnızca anlık yorumlardan ibaret olmadığı; olayları tarihsel bağlamına oturtan, eleştirel düşünceyi besleyen ve okurla kalıcı bir ilişki kuran bir meslek olduğu savunuluyor. Bu yönüyle kitap, spor medyasında yaşanan dönüşümü değerlendirirken gazeteciliğin temel değerleri olan doğruluk, etik sorumluluk ve toplumsal hafıza kavramlarını da merkeze alıyor.

‘Skorun Ötesinde’, sporun yalnızca rekabet ve eğlence alanı olmadığını; eğitim, kültür, iletişim ve toplumsal dayanışmayla iç içe geçen çok yönlü bir olgu olduğunu gösteriyor. Spor kulüplerinin, eğitim kurumlarının ve medya kuruluşlarının bilgi üretimindeki rolüne dikkat çeken eser, spor kültürünün gelişebilmesi için yazılı kaynakların ve araştırmaların önemini vurguluyor. Böylece kitap, spor gazeteciliğinin geçmişini belgeleyen kapsamlı bir başvuru kaynağı olmanın yanı sıra, Türkiye’de spor medyasının düşünsel mirasını geleceğe aktaran önemli bir çalışma niteliği taşıyor.

Suat Gezgin — Skorun Ötesinde
• Doruk Yayınları
Spor • 186 sayfa • 2026

Alexandra Bleyer — Devrimci Kadınlar (2026)

Alexandra Bleyer bu eserinde, 18. yüzyıl sonlarından 20. yüzyılın başlarına uzanan dönemde özgürlük, eşitlik ve siyasal haklar uğruna mücadele eden yirmi kadının yaşam öyküsünü bir araya getiriyor. ‘Devrimci Kadınlar’ (‘Revolutionärinnen: Frauen’), kadınların yalnızca toplumsal hareketlere katılan figürler olmadığını; devrimci düşüncenin, siyasal dönüşümün ve modern yurttaşlık anlayışının şekillenmesinde etkin rol üstlendiklerini gösteriyor. Farklı ülkelerden ve kültürlerden seçilen bu biyografiler, kadınların tarih boyunca kamusal yaşamın sınırlarını nasıl genişlettiğini ve egemen anlatıların dışında kalan katkılarını görünür kılıyor.

Eserde Olympe de Gouges, Susan B. Anthony, Rosa Luxemburg, Aleksandra Kollontay, Emine Semiye, Hüdâ Şaravî ve Sojourner Truth gibi isimler üzerinden kadın hakları, eğitim, barış, işçi hareketi, sömürgecilik karşıtlığı, ulusal bağımsızlık, din, sosyalizm ve demokrasi gibi farklı mücadele alanları ele alınıyor. Her portre, yalnızca bireysel yaşam öyküsünü değil, içinde bulunulan dönemin siyasal ve toplumsal koşullarını da yansıtarak kadınların düşüncelerini eyleme nasıl dönüştürdüğünü ortaya koyuyor. Böylece kitap, devrim kavramını yalnızca rejim değişikliğiyle sınırlamıyor; toplumsal eşitlik, hukuksal haklar, eğitim reformu ve kültürel dönüşüm gibi geniş bir çerçevede değerlendiriyor.

Bleyer, bu kadınları kusursuz kahramanlar olarak sunmak yerine güçlü ve zayıf yönleriyle, başarıları kadar çelişkileriyle de inceliyor. Kadın hareketleri içindeki görüş ayrılıkları, kişisel rekabetler, sınıfsal farklılıklar ve kimi zaman ortaya çıkan önyargılar da anlatının önemli parçalarını oluşturuyor. Aynı zamanda uluslararası dayanışma ağlarının nasıl kurulduğunu, fikirlerin ülkeler arasında nasıl dolaştığını ve farklı coğrafyalardaki mücadelelerin birbirini nasıl etkilediğini göstererek kadın hareketinin küresel niteliğini vurguluyor.

Kitap, tarihin kimler tarafından yazıldığı ve kimlerin görünmez bırakıldığı sorusunu da merkeze alıyor. Devrimci kadınların birçoğunun yalnızca siyasal mücadele vermekle kalmadığını, kendi deneyimlerini yazarak tarihsel hafızanın oluşumuna da müdahale ettiğini ortaya koyuyor. Böylece tarih yazımının tarafsız bir kayıt süreci olmaktan çok, siyasal ve toplumsal bir mücadele alanı olduğunu hatırlatıyor. Devrimci Kadınlar, modern dünyanın oluşumunda kadınların belirleyici katkılarını görünür kılan, kadın hakları tarihini küresel bir perspektifle ele alan ve özgürlük ile eşitlik mücadelelerinin kadınların düşünceleri ve eylemleri olmaksızın anlaşılamayacağını güçlü biçimde ortaya koyan kapsamlı bir çalışma olarak öne çıkıyor.

Alexandra Bleyer — Devrimci Kadınlar: Üç Yüzyıllık Özgürlük ve Eşitlik Mücadelesi
Çeviren: Sema Özgün • Say Yayınları
İnceleme • 408 sayfa • 2026

Åsa Wikforss — Alternatif Gerçekler (2026)

Åsa Wikforss, Alternatif Gerçekler adlı eserinde, bilgi ile hakikat arasındaki ilişkinin günümüz toplumunda neden giderek daha kırılgan hâle geldiğini inceliyor. Sahte haberlerin, komplo teorilerinin, bilim karşıtlığının ve siyasal manipülasyonların yaygınlaştığı bir dönemde, insanların neden doğrulanabilir gerçekleri reddedebildiğini ve bunun demokratik toplumlar açısından nasıl sonuçlar doğurduğunu sorguluyor. ‘Alternatif Gerçekler’ (‘Alternative Facts’), hakikatin yalnızca felsefi bir kavram değil, sağlıklı kamusal yaşamın ve demokratik karar alma süreçlerinin temel koşulu olduğunu savunuyor.

Wikforss, öncelikle bilginin ne olduğu, doğru inancın nasıl oluştuğu ve güvenilir bilgi kaynaklarının neden vazgeçilmez olduğu gibi klasik epistemoloji sorunlarını güncel örneklerle yeniden ele alıyor. İnsanların yalnızca kanıtlara dayanarak değil, kimliklerine, duygularına ve ait oldukları gruplara bağlı olarak da inanç geliştirdiğini gösteriyor. Onaylama yanlılığı, motivasyonlu akıl yürütme ve bilişsel önyargılar gibi psikolojik mekanizmaların, yanlış bilgilerin benimsenmesini nasıl kolaylaştırdığını açıklıyor.

Kitap, dijital iletişim çağında dezenformasyonun işleyişini de ayrıntılı biçimde inceliyor. Sosyal medya algoritmaları, yankı odaları, sahte haber ağları ve komplo teorileri aracılığıyla yanlış bilgilerin hızla yayılmasının, insanların ortak bir gerçeklik zemini üzerinde buluşmasını zorlaştırdığını ortaya koyuyor. Bilimsel uzlaşının reddedilmesi, uzmanlara duyulan güvensizlik ve kasıtlı bilgi manipülasyonu gibi olguların yalnızca bireysel hata değil, demokratik kurumları zayıflatan ciddi toplumsal sorunlar olduğunu vurguluyor.

Wikforss, yanlış bilginin yalnızca dışarıdan üretilen propagandalarla açıklanamayacağını, insan zihninin doğal eğilimlerinin de bu süreci beslediğini ileri sürüyor. Bu nedenle çözümün yalnızca yanlış bilgileri düzeltmekten ibaret olmadığını; eleştirel düşünmenin, bilimsel okuryazarlığın, medya okuryazarlığının ve güvenilir bilgi kurumlarının güçlendirilmesini gerektirdiğini savunuyor. Hakikate ulaşmanın kusursuz bir süreç olmadığını kabul etmekle birlikte, kanıta dayalı düşünceden vazgeçilmesinin toplumları ortak karar alma yeteneğinden mahrum bırakacağını belirtiyor.

Felsefe, bilişsel psikoloji ve siyaset kuramını bir araya getiren eser, bilgi ile demokrasi arasındaki güçlü bağı görünür kılıyor. Hakikatin yalnızca bireysel bir değer değil, özgür toplumların sürdürülebilmesi için ortak biçimde korunması gereken kamusal bir kaynak olduğunu ortaya koyuyor. ‘Alternatif Gerçekler’, dezenformasyon çağında bilginin nasıl üretildiğini, nasıl çarpıtıldığını ve neden savunulması gerektiğini açıklayan, çağdaş epistemoloji ile güncel toplumsal sorunları buluşturan önemli bir çalışma olarak öne çıkıyor.

Åsa Wikforss — Alternatif Gerçekler: Bilgi ve Onun Düşmanlarına Dair
Çeviren: Mehmet Gürsel • Diplomat Yayınları
İnceleme • 240 sayfa • 2026

Remzi Demir — Bilim Toplumu (2026)

Remzi Demir ‘Bilim Toplumu: Erken Dönem Türk Basınında Bilim Algısı’ adlı çalışmasında, Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan süreçte bilimsel düşüncenin basın aracılığıyla topluma nasıl taşındığını inceliyor. Kitap, yalnızca bilim tarihi açısından değil, aynı zamanda Türkiye’de modernleşme, eğitim ve kamusal tartışma kültürünün gelişimini anlamak için de önemli bir kaynak niteliği taşıyor. Bilimsel bilginin akademik çevrelerin sınırlarını aşarak gazete ve dergiler aracılığıyla geniş kitlelere ulaştığı dönemi, dönemin önde gelen aydınlarının yazıları üzerinden yeniden görünür kılıyor.

Eserin temel amacı, erken dönem Türk basınında yayımlanan bilim yazılarının oluşturduğu düşünsel mirası gün yüzüne çıkarmak ve bilimin kamusallaşma serüvenini somut örneklerle izlemeyi sağlıyor. Bu doğrultuda Mehmed Said’den Namık Kemal’e, Ziya Paşa’dan Salih Zeki’ye, Ahmed Şuayb’dan Osman Nuri’ye kadar birçok önemli ismin makaleleri bir araya getiriliyor. Bilim ile uygulama arasındaki ilişki, tarihin yöntemsel temelleri, tıp, matematik, astronomi, sanayileşme, eğitim, Çin uygarlığı, basım teknolojileri ve bilimsel ilerleme gibi geniş bir konu yelpazesi üzerinden, Osmanlı aydınlarının modern dünyayı nasıl anlamlandırmaya çalıştıkları ortaya konuyor.

Kitap, bilimsel düşüncenin yalnızca teknik bilgi üretmekten ibaret olmadığını; toplumsal gelişme, eğitim reformu, ekonomik kalkınma ve kültürel dönüşümün de temel unsurlarından biri olarak görüldüğünü gösteriyor. Makalelerde sıkça vurgulanan tema, toplumların ilerleyebilmesi için eleştirel düşüncenin, deneysel yöntemin ve sistemli eğitimin vazgeçilmez olduğu düşüncesi oluyor. Bilimin evrenselliği ile yerel kültürün ilişkisi, Batı’daki gelişmelerin Osmanlı dünyasına nasıl aktarıldığı ve bu aktarımın hangi tartışmaları doğurduğu da farklı örneklerle ele alınıyor.

Remzi Demir, metinleri yalnızca bir araya getirmekle yetinmiyor; her birini tarihsel bağlamı içinde değerlendirerek unutulmuş fikir insanlarını ve bilim yazarlarını yeniden gündeme taşıyor. Böylece okur, bilim tarihinin yalnızca laboratuvarlarda ya da üniversitelerde değil, gazete sütunlarında, dergi sayfalarında ve kamusal tartışmalarda da şekillendiğini görüyor. Erken dönem basınının bilim kültürünün oluşumundaki rolünü görünür kılan eser, Türkiye’de bilim tarihi araştırmalarında önemli bir boşluğu doldururken, bilimsel düşüncenin toplumsallaşma sürecini anlamak isteyenler için de kapsamlı ve özgün bir başvuru kaynağı sunuyor.

Remzi Demir — Bilim Toplumu: Erken Dönem Türk Basınında Bilim Algısı
• Kabalcı Yayınları
Bilim • 208 sayfa • 2026

Kolektif — Natüralizm (2026)

William Lane Craig ve J. P. Moreland editörlüğünde hazırlanan bu eser, çağdaş felsefede uzun süredir etkili olan felsefi natüralizmi analitik felsefenin yöntemleriyle eleştirel biçimde değerlendiren makalelerden oluşuyor. ‘Natüralizm: Eleştirel Bir Analiz’ (‘Naturalism: A Critical Analysis’), natüralizmin yalnızca doğaüstü açıklamaları reddeden bir dünya görüşü olmadığını, aynı zamanda bilgi, gerçeklik, zihin, ahlak ve evrenin kökeni gibi temel felsefi sorunlara kapsamlı açıklamalar getirme iddiasında bulunduğunu vurguluyor. Editörlere göre bu iddialar, disiplinler arası bir inceleme karşısında önemli güçlüklerle karşılaşıyor ve natüralizmin felsefi yeterliliği yeniden tartışılmayı hak ediyor.

Eserin ilk bölümü epistemolojiye ayrılmış. Burada natüralizmin bilgi, akıl yürütme ve doğruluk kavramlarını açıklama kapasitesi sorgulanıyor. Yazarlar, insan zihninin yalnızca doğal süreçlerin ürünü olarak değerlendirilmesi hâlinde, güvenilir bilgiye ulaşmanın ve akıl yürütmenin temellerinin zayıflayabileceğini ileri sürüyor. Bilimsel realizm ile natüralizm arasındaki ilişkinin de sanıldığı kadar uyumlu olmadığı savunulurken, bilimin nesnel gerçekliği açıklama iddiasının yalnızca fiziksel süreçlere indirgenmesinin çeşitli felsefi sorunlar doğurduğu öne sürülüyor.

Ontoloji bölümünde natüralizmin varlık anlayışı farklı açılardan inceleniyor. Niteliklerin, maddi nesnelerin, zihinsel yaşantıların ve insan failliğinin yalnızca fiziksel gerçeklik üzerinden açıklanıp açıklanamayacağı tartışılıyor. Özellikle bilinç, öznel deneyim ve özgür irade gibi olguların katı fizikselci modeller içinde tatmin edici biçimde açıklanamadığı savunuluyor. Yazarlara göre insanın bilinçli deneyimi ve özgür seçim yapabilme kapasitesi, natüralist ontolojinin sınırlarını zorlayan temel problemler arasında yer alıyor.

Kitap, değer teorisi bağlamında ahlakın temellerini de ele alıyor. Natüralist yaklaşımların ahlaki değerleri biyolojik evrim ya da toplumsal gelişim süreçleriyle açıklama girişimleri incelenirken, nesnel ahlaki yükümlülüklerin yalnızca doğal süreçlerden türetilemeyeceği ileri sürülüyor. Bu bölümde özellikle ahlaki doğruların evrenselliği ve bağlayıcılığı üzerine yoğunlaşılırken, etik ilkelerin yalnızca doğal olgulara indirgenmesinin çeşitli felsefi açmazlar doğurduğu savunuluyor.

Son bölüm, doğal teoloji başlığı altında kozmoloji ve tasarım tartışmalarına odaklanıyor. William Lane Craig, Büyük Patlama kozmolojisi ve evrenin başlangıcına ilişkin bulguları değerlendirerek bunların aşkın bir neden fikrine işaret edebileceğini öne sürüyor. William Dembski ise evrendeki karmaşıklık ve düzeni tasarım tartışmaları çerçevesinde ele alıyor. Kitap, çağdaş kozmoloji ve doğa bilimlerinden elde edilen bazı verilerin yalnızca natüralist açıklamalarla sınırlandırılmasının zorunlu olmadığını, bunların teistik yorumlara da kapı aralayabileceğini savunuyor.

Eserde yer alan bütün makaleler ortak bir amaç etrafında birleşiyor: natüralizmin kendi içinde tutarlı, kapsamlı ve yeterli bir dünya görüşü olup olmadığını sorgulamak. Yazarlar, natüralizmin bilgi kuramından zihin felsefesine, ahlaktan kozmolojiye kadar pek çok alanda açıklama gücünün sınırlı kaldığını ileri sürerken, çağdaş analitik felsefede teizmin yeniden güç kazanmasını da bu açıklama eksiklikleriyle ilişkilendiriyor. Bu nedenle eser, teistik felsefeyi yalnızca dinî bir tercih olarak değil, metafizik ve epistemolojik sorunlara alternatif bir yaklaşım olarak değerlendirmeye çalışıyor.

Kitap, çağdaş analitik felsefede natüralizm ile teizm arasındaki tartışmaları sistematik biçimde ele alan önemli bir derleme niteliği taşıyor. Epistemoloji, ontoloji, zihin felsefesi, ahlak ve doğal teoloji gibi farklı alanlardan hareket ederek natüralist dünya görüşüne yöneltilen eleştirileri bir araya getirirken, aynı zamanda teistik yaklaşımların savunusuna da yer veriyor. Bu yönüyle eser, özellikle din felsefesi, metafizik ve çağdaş analitik düşünceyle ilgilenen okurlar için kapsamlı bir tartışma zemini sunuyor.

Kitapta yazıları bulunan isimler ise şöyle: Paul K. Moser, David Yandell, Dallas Willard, Robert C. Koons, J. P. Moreland, Michael Rea, Charles Taliaferro, Stewart Goetz, John E. Hare, William Lane Craig ve William Dembski.

Kolektif — Natüralizm: Eleştirel Bir Analiz
Editör: William Lane Craig, J. P. Moreland • Albaraka Yayınları
Felsefe • 440 sayfa • 2026

Andrew Collins — Karahantepe (2026)

Andrew Collins’in bu eseri, Güneydoğu Anadolu’daki Karahantepe ve Göbeklitepe başta olmak üzere Taş Tepeler kültürünü insanlık tarihinin en eski uygarlıklarından biri olarak yorumluyor. Yazar, yaklaşık 11 bin yıl öncesine tarihlenen bu anıtsal yapıların yalnızca erken yerleşik yaşamın izlerini taşımadığını, aynı zamanda gelişmiş bir kozmoloji, ritüel sistemi ve kadim bilgi geleneğini yansıttığını savunuyor. Arkeolojik bulguları mitoloji, dinler tarihi ve astronomiyle birlikte değerlendiren Collins, insan uygarlığının kökenlerine ilişkin yerleşik kabulleri yeniden sorgulamaya çağırıyor.

‘Karahantepe: Annunaki Uygarlığı ve Cennet Yılanının Kozmik Kökenleri’ (‘Karahan Tepe: Civilization of the Anunnaki and the Cosmic Origins of the Serpent of Eden’), Karahantepe’nin mimarisini ayrıntılı biçimde inceliyor. Ana kayaya oyulmuş yapılar, T biçimli sütunlar, insan ve hayvan heykelleri, çok sayıdaki yılan kabartması ve yeraltı mekânları yalnızca mimari başarılar olarak değil, belirli ritüel ve sembolik amaçlara hizmet eden kutsal alanlar olarak yorumlanıyor. Collins’e göre bu yapılar, avcı-toplayıcı toplulukların basit yerleşimleri olmaktan ziyade, karmaşık dinsel törenlerin gerçekleştirildiği merkezlerdi. Bu nedenle Karahantepe ve Göbeklitepe, Neolitik Devrim’in başlangıcına ilişkin geleneksel açıklamaların ötesine geçen yeni bir uygarlık modeli sunuyor.

Eserin temel savlarından biri, Taş Tepeler bölgesinin buzul çağının sona ermesinden sonra ortaya çıkan ilk büyük kültürel merkezlerden biri olduğudur. Collins, bölgedeki farklı yerleşimleri tek tek değerlendirmek yerine bunların ortak bir kültürel ağ oluşturduğunu ileri sürüyor. Ona göre bu merkezler, bilgi paylaşımı, ritüel uygulamaları ve göksel gözlemleri bir araya getiren geniş kapsamlı bir uygarlığın parçalarıydı. Tarımın, yerleşik yaşamın ve toplumsal örgütlenmenin gelişimi de bu kutsal merkezlerin çevresinde şekillenmiş olabilir.

Kitapta en dikkat çekici bölümlerden biri yılan sembolizmine ayrılıyor. Collins, Karahantepe’deki yoğun yılan tasvirlerini Mezopotamya mitolojisi, Kitabı Mukaddes’teki Aden Bahçesi anlatısı ve dünyanın farklı kültürlerindeki kadim yılan figürleriyle karşılaştırıyor. Yazara göre yılan, yalnızca tehlikeyi temsil eden bir hayvan değil; bilgiyi, dönüşümü, yaşam döngüsünü ve kozmik bilinci simgeleyen evrensel bir semboldü. Bu çerçevede Aden Bahçesi’ndeki yılan anlatısının kökenlerinin çok daha eski Anadolu geleneklerine dayanabileceği ileri sürülüyor.

Collins ayrıca Sümer mitolojisindeki Anunnaki figürlerini de tartışıyor. Ancak bunları doğrudan dünya dışı varlıklar olarak değil, eski toplumların kozmik güçleri ve bilgiyi aktaran kutsal varlıkları açıklamak için geliştirdikleri mitolojik anlatılar bağlamında değerlendiriyor. Arkeolojik bulgular ile mitolojik metinler arasında bağlantılar kurarak, insanlığın en eski inanç sistemlerinin gökyüzü gözlemleri ve şamanik ritüellerle yakından ilişkili olduğunu savunuyor. Bu nedenle Karahantepe’nin yalnızca bir yerleşim değil, gök olaylarının izlendiği ve kozmik düzenin sembolik olarak yeniden üretildiği törensel bir merkez olduğu görüşünü öne çıkarıyor.

Kitap boyunca arkeoloji, karşılaştırmalı mitoloji, dinler tarihi, astronomi ve antropolojiden yararlanılarak disiplinler arası bir yaklaşım izleniyor. Collins, birçok yorumunun mevcut akademik çevrelerde kesin kabul görmediğini kabul etmekle birlikte, bunların arkeolojik keşiflerin ışığında tartışılmaya değer alternatif açıklamalar sunduğunu savunuyor. Eserde yer alan değerlendirmelerin önemli bir bölümü, arkeolojik verilerin ötesine geçen yorumlar ve hipotezler niteliğindedir; bu nedenle bunlar bilim dünyasında genel kabul gören sonuçlar olarak değil, yazarın kişisel çıkarımları olarak değerlendirilmelidir.

Kitap, Karahantepe ve Göbeklitepe’nin insanlık tarihindeki yerini farklı bir bakış açısıyla ele alan, erken uygarlıkların kökenleri üzerine yeni sorular ortaya atan bir çalışma olarak öne çıkıyor. Arkeolojik keşifleri kadim mitlerle ilişkilendirerek Anadolu’nun tarih öncesi geçmişine alternatif bir yorum getiren eser, özellikle Taş Tepeler kültürü, erken din tarihi ve uygarlığın başlangıcı üzerine yürütülen tartışmalara ilgi duyan okurlar için dikkat çekici bir değerlendirme sunuyor.

Andrew Collins — Karahantepe: Annunaki Uygarlığı ve Cennet Yılanının Kozmik Kökenleri
Çeviren: Ahmet Fethi Yıldırım • Alfa Yayınları
Arkeoloji • 480 sayfa • 2026

Zeki Bayhan — Kapatılmışların Dünyasından Yüzleşmeler, Sesler, Algılar (2026)

28 yıldır hapishanede bulunan Zeki Bayhan’ın ‘Kapatılmışların Dünyasından: Yüzleşmeler, Sesler, Algılar’ adlı çalışması, hapishaneyi yalnızca özgürlüğün fiziksel olarak sınırlandırıldığı bir kurum değil, insanın düşünce dünyasını, benlik algısını ve toplumsal ilişkilerini dönüştüren kapsamlı bir iktidar mekanizması olarak ele alıyor. Kitap, kapatılma deneyimini içeriden bir bakışla incelerken, okuru hapishanenin görünmeyen etkileri üzerine düşünmeye davet ediyor. Merkezinde ise şu soru yer alıyor: İnsan, ağır denetim ve yalıtılmışlık koşulları altında insanlığını nasıl koruyabilir ve bu deneyim yalnızca içeridekileri mi, yoksa bütün toplumu mu dönüştürür?

Eser, hapishanelerin tarihsel gelişimini modern gözetim ve kontrol teknikleriyle ilişkilendirerek başlıyor. Panoptikon ve akışkan gözetim ve banoptikon gibi kavramlar üzerinden disiplin toplumunun işleyişi tartışılıyor; hapishanenin yalnızca suç işleyenleri cezalandıran bir kurum değil, iktidarın toplumu biçimlendirmek için kullandığı daha geniş bir yönetim anlayışının parçası olduğu savunuluyor. Bu çerçevede tecrit uygulamaları, tek tip elbise, mutlak yalnızlaştırma ve tarihsel direniş örnekleri üzerinden bireyin kimliğini çözmeye yönelik yöntemler inceleniyor.

Kitabın önemli bölümlerinden biri, uzun süreli kapatılmanın insan psikolojisi üzerindeki etkilerine ayrılıyor. Yazar, yabancılaşma, rutinin düşünceyi köreltmesi, gerçeklik algısındaki bozulmalar, unutkanlık, depresyon, melankoli, paranoya ve benlik algısındaki kırılmaları yalnızca bireysel psikolojik sorunlar olarak değil, sistematik baskının sonuçları olarak değerlendiriyor. Hapishane deneyiminin, insanın düşünme biçimini ve kendisiyle kurduğu ilişkiyi nasıl dönüştürdüğünü ayrıntılı biçimde ele alırken, umut, irade ve dayanışmanın bu yıkıcı süreç karşısındaki önemini de vurguluyor.

Bayhan, hapishanenin yalnızca mekânsal değil, duyusal bir deneyim olduğunu da gösteriyor. Demir kapıların, kelepçelerin, mazgalların, ayak seslerinin ve sessizliğin oluşturduğu atmosfer; bekleyişin, zaman algısının ve mekânın insan üzerindeki etkileriyle birlikte inceleniyor. Görüş, mektup ya da kitap beklemek gibi gündelik deneyimler, sıradan olaylar olmaktan çıkıp özgürlüğün ve insan ilişkilerinin anlamını yeniden kuran temel yaşantılar hâline geliyor. Böylece hapishane, yalnızca kapatılmanın değil, zamanın, seslerin ve algıların yeniden şekillendiği bir dünya olarak resmediliyor.

Eserin temel iddialarından biri, hapishanenin toplumdan kopuk bir yapı olmadığıdır. Yazar, modern hapishaneleri tarihsel toplama kampı anlayışının dönüşmüş biçimleri olarak yorumlarken, gözetim, disiplin ve denetim mekanizmalarının yalnızca cezaevleriyle sınırlı kalmadığını; mülteci kamplarından gettolara, kent yaşamından gündelik toplumsal ilişkilere kadar farklı alanlarda benzer mantıkların işlediğini ileri sürüyor. Bu nedenle hapishane, içeridekilerin olduğu kadar dışarıdakilerin de hikâyesidir. Kitap, okuru “özgür” olduğunu düşündüğü yaşamı yeniden sorgulamaya çağırıyor ve hapishane deneyiminin toplumun geneline yansıyan yönlerini görünür kılıyor.

Zeki Bayhan — Kapatılmışların Dünyasından Yüzleşmeler, Sesler, Algılar

  • Dipnot Yayınları

Siyaset • 400 sayfa • 2026

A. M. Dokusov — Rus Edebiyatı ve Dil (2026)

Bu eser, 18. yüzyıldan Sovyet dönemine uzanan geniş bir zaman diliminde Rus yazar ve eleştirmenlerinin dil anlayışını bir araya getiren kapsamlı bir başvuru eseridir. A. M. Dokusov’un derlediği kitap, Mihail Lomonosov’dan Konstantin Fedin’e kadar uzanan isimlerin yazılarından seçilmiş metinlerle, Rus edebiyat dilinin nasıl biçimlendiğini, hangi tartışmalar üzerinden geliştiğini ve dilin ulusal kültür içindeki yerini ortaya koyuyor. Derlemenin temel amacı, dili yalnızca iletişim aracı olarak değil, düşüncenin, kültürün ve toplumsal gelişimin temel taşı olarak ele alan ortak bir düşünce geleneğini görünür kılmak.

Eserin merkezindeki temel düşünce, dilin bireylerin değil, halkın ortak tarihsel yaratımı olduğudur. Dokusov’un giriş bölümünde vurguladığı gibi, Belinski ve Maksim Gorki başta olmak üzere birçok yazar, dilin masa başında icat edilemeyeceğini; filologların dilin yasalarını açıklayabileceğini, yazarların ise bu doğal yapıya uygun biçimde eser verebileceğini savunuyor. Bu yaklaşım, dil ile düşünce arasındaki ayrılmaz ilişkiyi de temel alıyor. Açık düşüncenin açık bir dille ifade edilebileceği, dilin zayıflamasının düşüncenin de yoksullaşmasına yol açacağı fikri, derlemenin ortak eksenlerinden biri hâline geliyor.

‘Rus Edebiyatı ve Dil’ (‘Русские писатели о языке’), Rus edebiyat dilinin tarihsel gelişimini kronolojik bir çizgide izlerken, Lomonosov’un üç stil kuramından Puşkin’in modern edebiyat dilini kurma mücadelesine, Gogol, Tolstoy, Çehov ve Gorki gibi büyük yazarların dil anlayışına kadar uzanan geniş bir panoramayı sunuyor. Özellikle Puşkin’in kitap dili ile halk dili arasındaki ayrımı ortadan kaldırmaya yönelik çabası, Rus edebiyatının en önemli dönüm noktalarından biri olarak değerlendiriliyor. Ona göre edebiyat dili, halkın canlı konuşma dilinden beslenmeli; ancak gündelik konuşmanın basit bir kopyası hâline de gelmemelidir. Böylece estetik değer ile doğallık arasında dengeli bir dil anlayışı geliştiriliyor.

Derleme, dilin korunmasını tutucu bir tavır olarak değil, bilinçli bir gelişim süreci olarak yorumluyor. Yazarlar, gereksiz yabancı sözcük kullanımını, gösterişli fakat anlamsız ifadeleri ve dili yapay biçimde bozmayı eleştirirken, halkın dilinden doğan yeni sözcüklerin ve doğal yeniliklerin benimsenmesini destekliyor. Bu nedenle eser, bir yandan “yabancı dil hayranlığına” karşı çıkarken, diğer yandan dilin canlılığını koruyacak yaratıcı sözcük türetmelerini ve doğal değişimleri olumlu karşılıyor. Dilin kendi iç yasaları doğrultusunda gelişmesi gerektiği düşüncesi, kitabın en güçlü savlarından biri olarak öne çıkıyor.

Kitapta ayrıca gramerin işlevi, üslup, şiir dili, biçem, söz varlığı, çeviri, diyalektler, halk dili ve edebî yaratıcılık arasındaki ilişkiler de ayrıntılı biçimde ele alınıyor. Lomonosov grameri bütün bilimlerin temeli olarak görürken, Belinski ve Çernişevski üslubun düşüncenin ayrılmaz parçası olduğunu savunuyor. Çehov, Tolstoy ve Gorki ise yazarın dili titizlikle işlemesi gerektiğini, her sözcüğün anlamını ve sesini dikkatle seçmesinin sanatsal yaratımın vazgeçilmez koşulu olduğunu gösteriyor. Böylece dil, yalnızca teknik bir araç olmaktan çıkıp estetik ve ahlaki sorumluluk taşıyan bir yaratım alanına dönüşüyor.

Dokusov, büyük Rus yazarlarının dil üzerine düşüncelerini aktarırken onları kusursuz otoriteler olarak sunmuyor; tarihsel koşulların etkisiyle ortaya çıkan hatalı ya da çelişkili görüşlere de yer veriyor. Bu yaklaşım, dil tartışmalarının durağan değil, değişen toplumsal koşullarla birlikte gelişen canlı bir düşünce alanı olduğunu gösteriyor. Derlemede yer alan açıklamalar, bu farklı görüşlerin tarihsel bağlamını anlamaya yardımcı oluyor ve okurun eleştirel bir değerlendirme yapmasını kolaylaştırıyor.

‘Rus Edebiyatı ve Dil’, dil tarihini yalnızca dilbilim açısından değil, edebiyat, kültür ve düşünce tarihi bakımından da ele alan önemli bir kaynak niteliği taşıyor. Rus edebiyatının büyük isimlerinin ortaklaştığı dil anlayışını kronolojik bir bütünlük içinde sunarken, ulusal dilin gelişiminin halk kültürü, edebî yaratıcılık ve toplumsal değişimle nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor. Bu yönüyle eser, dil bilincinin oluşumunu, edebiyat dilinin evrimini ve yazarların anadillerine duydukları sorumluluğu anlamak isteyenler için alanında temel başvuru kaynaklarından biri olmayı sürdürüyor.

A. M. Dokusov — Rus Edebiyatı ve Dil
Çeviren: Arif Berberoğlu • Kabalcı Yayınları
İnceleme • 520 sayfa • 2026

 

 

Tony Crilly — Büyük Sorular: Matematik (2026)

Tony Crilly’nin bu eseri, matematiği yalnızca formüller ve hesaplamalar bütünü olarak değil, insanlığın evreni anlama çabasının en güçlü araçlarından biri olarak ele alıyor. Kitap, matematiğin günlük yaşamdan bilime, sanattan teknolojiye kadar uzanan etkisini yirmi temel soru üzerinden açıklarken, karmaşık kavramları herkesin anlayabileceği bir dille yorumluyor. Crilly, matematiğin okul sıralarında öğrenilen kuralların çok ötesinde, sürekli gelişen ve yeni sorular üreten canlı bir bilgi alanı olduğunu gösteriyor.

‘Büyük Sorular: Matematik’ (‘The Big Questions: Mathematics’), sayı kavramının ortaya çıkışından başlayarak matematiksel düşüncenin tarihsel gelişimini inceliyor. Doğal sayılar, asal sayılar, irrasyonel sayılar, karmaşık sayılar ve sonsuzluk gibi temel kavramların nasıl keşfedildiğini, neden matematik için vazgeçilmez olduklarını ve bilimsel ilerlemeyi nasıl şekillendirdiklerini açıklıyor. Özellikle asal sayıların modern şifreleme sistemlerinin temelini oluşturması, karmaşık sayıların fizik ve mühendislikteki vazgeçilmez rolü ve sonsuzluk kavramının matematiksel düşünceyi nasıl dönüştürdüğü, kitabın dikkat çekici başlıkları arasında yer alıyor.

Crilly, matematiğin yalnızca soyut bir disiplin olmadığını, doğayı anlamanın en etkili yollarından biri olduğunu vurguluyor. Geometri, simetri, olasılık, kaos kuramı ve çok boyutlu uzaylar gibi konular üzerinden evrenin işleyişini açıklayan matematiksel modelleri tanıtıyor. Paralel doğruların farklı geometrilerde nasıl yorumlandığını, kelebek etkisinin kaos kuramıyla ilişkisini ve evrenin şekline dair matematiksel yaklaşımları ele alarak, matematiğin fiziksel gerçekliği açıklamadaki gücünü ortaya koyuyor. Böylece matematik ile doğa bilimleri arasındaki derin ilişkiyi somut örneklerle görünür hâle getiriyor.

Kitap, matematiğin toplumsal yaşam üzerindeki etkilerine de geniş yer ayırıyor. İstatistiklerin nasıl doğru ya da yanıltıcı biçimde kullanılabileceğini, olasılık hesaplarının ekonomi ve finans dünyasındaki önemini, şifreleme tekniklerinin dijital güvenlikteki rolünü ve matematiksel modellerin geleceğe ilişkin öngörüler üretmedeki sınırlarını tartışıyor. Aynı zamanda “Her şeyin bir formülü var mı?” veya “Matematik zenginliği garanti edebilir mi?” gibi sorular üzerinden matematiğin gücünü olduğu kadar sınırlarını da sorguluyor.

Tony Crilly, matematiğin estetik yönünü de ihmal etmiyor. Matematiksel ispatların güzelliği, simetrinin sanattaki yeri ve zarif çözümlerin bilim insanları için taşıdığı değer üzerinde durarak, matematiğin yalnızca doğru sonuçlar üretmekten ibaret olmadığını gösteriyor. Kitabın son bölümlerinde ise matematiğin kesin doğrular üretip üretmediği, çözülemeyen problemlerin neden hâlâ varlığını sürdürdüğü ve gelecekte matematiğin hangi büyük sorularla karşı karşıya kalacağı ele alınıyor.

‘Büyük Sorular: Matematik’, matematiğin hem düşünsel bir serüven hem de insanlığın ortak kültürel mirasının temel parçalarından biri olduğunu gösteren, bilim tarihi, felsefe ve popüler matematiği başarılı biçimde buluşturan kapsamlı bir giriş kitabı olarak öne çıkıyor.

Tony Crilly — Büyük Sorular: Matematik
Çeviren: Mehmet Kur • Alfa Yayınları
Matematik • 472 sayfa • 2026

Annie Brassey — Altın Günlerden Kurşun Gecelere (2026)

Annie Brassey’nin bu eseri, 1874 ile 1878 yılları arasında Sunbeam (Gün Hüzmesi) yatıyla gerçekleştirilen Akdeniz yolculuklarının gözlemlerini bir araya getiriyor. Kıbrıs, İstanbul, İyonya Adaları ve Doğu Akdeniz’in farklı limanlarını kapsayan bu seyahat anlatısı, yalnızca bir gezi günlüğü olmanın ötesine geçerek Osmanlı coğrafyasının toplumsal, siyasal ve kültürel görünümünü dönemin tanıklığıyla aktarıyor. Annie Brassey, kişisel merakı ile dikkatli gözlemciliğini birleştirerek, deniz yolculuğunun romantik atmosferini farklı toplumların gündelik yaşamına dair ayrıntılarla zenginleştiriyor.

Eserin merkezinde, seyahatin keşif duygusu kadar değişimi izleme arzusu da yer alıyor. Brassey, gençliğinden beri görmeyi hayal ettiği İstanbul’a ilk gelişinde Boğaz’ın, sarayların ve camilerin ihtişamını hayranlıkla tasvir ediyor. Ancak dört yıl sonra gerçekleştirdiği ikinci ziyarette aynı şehrin bambaşka bir manzarayla karşısına çıktığını belirtiyor. Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından yaşanan siyasal ve ekonomik sıkıntılar, kentin canlılığını gölgeleyen bir yoksunluk ve yorgunluk hissi yaratıyor. Kitabın “Altın Günlerden Kurşun Gecelere” başlığı da bu iki ziyaret arasındaki belirgin dönüşümü simgeliyor; ilk yolculuğun iyimserliği ile ikinci yolculuğun melankolik atmosferi arasında güçlü bir karşıtlık kuruyor.

Brassey’nin anlatımı, yalnızca şehirleri ve doğal güzellikleri betimlemekle sınırlı kalmıyor. Osmanlı yönetim anlayışı, yerel yöneticiler, diplomatik çevreler, farklı din ve etnik kökenlerden topluluklar, gündelik yaşam alışkanlıkları ve toplumsal ilişkiler de dikkatle gözlemleniyor. Saray çevresinden kırsal yerleşimlere kadar uzanan geniş bir yelpazede yaptığı gözlemler, dönemin Osmanlı dünyasına ilişkin canlı bir panorama oluşturuyor. Yazar, karşılaştığı insanları merakla dinleyen, farklı kültürleri anlamaya çalışan ve önyargılarını mümkün olduğunca gözlemleriyle sınayan bir gezgin kimliği sergiliyor.

‘Altın Günlerden Kurşun Gecelere’ (‘Sunshine and Storm in the East’), aynı zamanda Annie Brassey’nin alışılmış Viktorya dönemi kadın gezgin kalıplarının dışına çıkan yönünü de ortaya koyuyor. Güvertede denizcilik faaliyetlerini yakından takip ediyor, karaya çıktığında uzun keşif gezilerine katılıyor ve çoğu zaman at sırtında ulaşılması güç bölgelere giderek yalnızca turistik mekânlarla yetinmeyen bir araştırmacı tavrı benimsiyor. Babasına yazdığı uzun mektuplardan oluşan anlatı, samimi dili sayesinde okuyucuya doğrudan yolculuğun bir parçası olma hissi veriyor. Yolculuk boyunca hazırladığı fotoğraflar ile dönemin sanatçılarının çizimleri de anlatıyı görsel açıdan tamamlayarak seyahatin atmosferini güçlendiriyor.

Annie Brassey, Doğu Akdeniz’i egzotik bir merak nesnesi olarak sunmak yerine, değişim içindeki toplumları gözlemleyen dikkatli bir tanık olmayı tercih ediyor. Farklı dönemlerde aynı coğrafyaya yeniden bakmanın sağladığı karşılaştırmalı perspektif, esere tarihsel bir derinlik kazandırıyor. Bu yönüyle ‘Altın Günlerden Kurşun Gecelere’, 19. yüzyılın son çeyreğinde Osmanlı İmparatorluğu’nun geçirdiği dönüşümü bir yabancı gezginin duyarlı gözlemleriyle belgeleyen önemli bir seyahat anlatısı olmanın yanında, sosyal tarih, kültürel etkileşim ve Doğu Akdeniz’in gündelik yaşamına ışık tutan değerli bir başvuru kaynağı olarak öne çıkıyor.

Annie Brassey — Altın Günlerden Kurşun Gecelere: İstanbul ve Kıbrıs Seferleri (1874-1878)
Çeviren: Ulaş Can Çakan • Remzi Kitabevi
Anı • 392 sayfa • 2026