Özen B. Demir — Tiryakilik (2026)

Özen B. Demir bu kitabında, tiryakiliği yalnızca biyolojik ya da ahlaki bir mesele olarak değil, zihin, beden ve kültürün kesiştiği çok katmanlı bir deneyim olarak ele alıyor. Kitap, özellikle sigara üzerinden, maddenin bilinçle temas ettiği o belirsiz eşiği anlamaya çalışıyor; haz, alışkanlık ve yaratım arasındaki görünmez bağları iz sürer gibi takip ediyor.

Eserin merkezinde, bağımlılığın psikosomatik boyutlarıyla birlikte kültürel ve estetik yankıları yer alıyor. Demir, sigarayı sıradan bir tüketim nesnesi olarak değil, düşünceyi tetikleyen, yalnızlığı paylaşan ve kimi zaman yaratıcı sürecin eşlikçisi haline gelen bir figür olarak konumlandırıyor. Bu yaklaşım, sigarayı ne yüceltmek ne de bütünüyle mahkûm etmek üzerine kurulu; aksine onun etrafında örülen deneyimleri anlamaya yönelik bir “poetik soruşturma” yürütüyor.

Kitap boyunca edebiyat, felsefe ve sinema dünyasından pek çok isimle dolaylı bir diyalog kuruluyor. Şairlerin, yazarların ve düşünürlerin sigarayla kurduğu ilişki, yalnızca bir alışkanlık değil, aynı zamanda düşünme ve üretme biçimlerinin bir parçası olarak ele alınıyor. Böylece metin, bireysel bağımlılık hikâyelerinden yola çıkarak, sanatın doğuşuna eşlik eden daha geniş bir duyarlılık alanını görünür kılıyor.

Demir’in de vurgulandığı gibi eser, bağımlılığı ölçüp biçen katı bilimsel yaklaşımlarla yetinmeyip, onu poetik bir düzlemde yeniden kuruyor. Bu yönüyle kitap hem bir inceleme hem de deneysel bir anlatı niteliği taşıyor. Sigaranın dumanı, burada yalnızca fiziksel bir olgu değil; düşüncenin dolaştığı, hatıraların ve imgelerin şekillendiği bir atmosfer olarak beliriyor.

Ancak metin, bu estetik ve düşünsel yaklaşımı sunarken bağımlılığın eleştirel boyutunu da dışarıda bırakmıyor. Sağlık, toplumsal normlar ve kapitalist üretim ilişkileri bağlamında sigaraya yöneltilen itirazlar, arka planda sürekli hissediliyor. Bu gerilim, kitabın temel dinamiklerinden birini oluşturuyor ve okuru tek yönlü bir yargıya varmaktan alıkoyuyor.

Sonuç olarak ‘Tiryakilik’, bağımlılığı ne sadece bir zaaf ne de romantize edilecek bir alışkanlık olarak görmeden, onu insan deneyiminin karmaşık bir parçası olarak anlamaya yöneliyor. Sanat, haz ve beden arasındaki ilişkileri dumanlı bir düşünce alanında yeniden kurarak, okuru hem estetik hem de düşünsel bir keşfe davet eden özgün bir çalışma ortaya koyuyor.

Özen B. Demir — Tiryakilik: Bir Psikopoetika (Edebiyat ve Mükeyyifât)
• Telemak Kitap
İnceleme • 304 sayfa • 2026

Anders Hansen — Kablolu Zihinler (2026)

Anders Hansen’in bu eseri, insan beyninin evrimsel yapısıyla modern dijital dünyanın hız ve yoğunluğu arasındaki uyumsuzluğu merkeze alan çarpıcı bir analiz sunuyor. Hansen’e göre insan beyni, yüz binlerce yıl boyunca avcı-toplayıcı koşullara uyum sağlayacak şekilde geliştiği için, günümüzün sürekli uyarana maruz bırakan ekran temelli yaşamına ayak uydurmakta zorlanıyor. Bu uyumsuzluk, stres, dikkat dağınıklığı ve kaygı gibi sorunların temel nedenlerinden biri haline geliyor.

‘Kablolu Zihinler’ (‘Skärmhjärnan’), özellikle akıllı telefonlar ve sosyal medyanın beyin üzerindeki etkilerini bilimsel verilerle açıklıyor. Sürekli bildirimler, hızlı içerik akışı ve kesintisiz bilgi bombardımanı, beynin ödül sistemini tetikleyerek bağımlılığa benzer bir döngü yaratıyor. Bu durum, odaklanma süresinin kısalmasına ve derin düşünme becerisinin zayıflamasına yol açıyor. Hansen, insanların ekran karşısında geçirdiği sürenin artmasının, zihinsel yorgunluğu ve tükenmişliği de beraberinde getirdiğini vurguluyor.

Eserde öne çıkan bir diğer tema, dijital yaşam tarzının ruh sağlığı üzerindeki etkileri. Hansen, özellikle gençler arasında artan depresyon ve anksiyete vakalarını, sosyal medya kullanımıyla ilişkilendiriyor. Sürekli karşılaştırma, onay arayışı ve kaçırma korkusu (FOMO), bireylerin kendilik algısını zedeliyor ve psikolojik baskıyı artırıyor. Böylece teknoloji, hayatı kolaylaştırırken aynı zamanda görünmez bir stres kaynağına dönüşüyor.

Hansen, bu tabloya rağmen tamamen karamsar bir yaklaşım benimsemiyor. Kitapta, beynin ihtiyaçlarına daha uygun bir yaşam tarzı geliştirmek için pratik öneriler de sunuluyor. Fiziksel hareketin artırılması, doğayla temas, ekran süresinin sınırlandırılması ve kesintisiz odaklanma anlarının yaratılması, zihinsel dengeyi yeniden kurmanın yolları arasında gösteriliyor.

Sonuç olarak kitap, modern insanın dijital dünyayla kurduğu ilişkinin bedelini görünür kılıyor. Kitap, teknolojiyi tamamen reddetmeden, onunla daha bilinçli bir ilişki kurmanın gerekliliğini vurguluyor ve beynimizin biyolojik sınırlarını dikkate alarak daha sağlıklı bir yaşam mümkün olduğunu ortaya koyuyor. Bu yönüyle eser, çağımızın görünmez ama derin etkiler yaratan zihinsel krizini anlamak için önemli bir rehber niteliği taşıyor.

Anders Hansen — Kablolu Zihinler: Beynimiz Kimlerin Elinde?
Çeviren: Büşra Uyar • Nova Kitap
Bilim • 176 sayfa • 2026

Arnold J. Toynbee — Savaş ve Uygarlık (2026)

Arnold J. Toynbee’nin bu eseri, insanlık tarihinin uzun akışı içinde savaşın uygarlıklar üzerindeki belirleyici rolünü sorgulayan güçlü bir tarihsel analiz sunuyor. Toynbee, son altı bin yıllık süreçte çöken uygarlıkları incelediğinde, bu yıkımların ardında en doğrudan ve belirleyici etkenin savaş olduğunu ortaya koyuyor. Ona göre savaş, yalnızca dışsal bir tehdit değil, toplumların iç yapısını kemiren ve onları kendi içlerinden çökerten bir süreç olarak işliyor.

‘Savaş ve Uygarlık’ta (‘War and Civilization’) militarizm, uygarlıkların gelişimini destekleyen bir unsur olarak değil, onları yıkıma sürükleyen bir sapma olarak ele alınıyor. Toynbee, Sparta’nın katı askerî düzeninden Asur İmparatorluğu’nun yıkıcı savaş makinesine kadar uzanan örneklerle, savaşın toplumları nasıl tek boyutlu hale getirdiğini gösteriyor. Aynı şekilde Şarlman ve Timur gibi figürler üzerinden, fetihlerin kısa vadeli başarılar sağlasa da uzun vadede toplumsal çözülmeye yol açtığını ortaya koyuyor.

Toynbee’nin temel tezlerinden biri, zaferin yarattığı sarhoşluğun galip toplumlar için en az yenilgi kadar tehlikeli olduğu yönünde. Savaşın kazananları, elde ettikleri başarıyı mutlaklaştırarak eleştirel düşünceyi ve ahlaki dengeyi yitiriyor; bu durum da zamanla içsel bir çöküşü beraberinde getiriyor. “Kurtarıcı” figürlere duyulan kör bağlılık ise toplumları rasyonel ve etik temellerden uzaklaştırarak daha derin krizlere sürüklüyor.

Eserde ayrıca askerî teknolojinin gelişimi de eleştirel bir bakışla değerlendiriliyor. Toynbee’ye göre bu ilerleme, genellikle sanıldığı gibi uygarlığın yükselişini değil, aksine onun çözülüşünü hızlandıran bir göstergedir. Artan yıkım kapasitesi, insanlığın kendi kendini yok etme riskini büyütüyor ve savaşın sonuçlarını daha geri dönülmez hale getiriyor.

Sonuç olarak kitap, savaşın kaçınılmaz bir kader olmadığını, aksine insanlığın yanlış yönelimlerinin bir ürünü olduğunu vurguluyor. Toynbee, dünya savaşlarının yarattığı yıkımdan hareketle, insanlığı militarist düşünceden uzaklaşmaya ve daha kapsayıcı, gönüllü bir dünya barışı fikrine yönelmeye çağırıyor. Bu yönüyle eser, yalnızca geçmişi açıklayan bir tarih kitabı değil, aynı zamanda modern toplumlara ahlaki ve politik bir uyarı niteliği taşıyor.

Arnold J. Toynbee — Savaş ve Uygarlık
Çeviren: Harun Tuncer • Kronik Kitap
Tarih • 160 sayfa • 2026

Umut Güner — Atlantik’e Bakan Gözler (2026)

Umut Güner’in ‘Atlantik’e Bakan Gözler: Osmanlı’da Amerika Tasavvuru, Yeni Dünya ve Amerika İmgesi’ adlı çalışması, Osmanlı aydınlarının Amerika Birleşik Devletleri’ni nasıl düşündüğünü doğrudan kendi metinleri üzerinden görünür kılan bir düşünce atlası. Eser, 19. yüzyıl ortalarından 20. yüzyıl başlarına uzanan gazete ve dergi yazılarını bir araya getirerek, “Yeni Dünya”nın Osmanlı zihnindeki karşılığını tek bir imgeye indirgemeden, çok katmanlı bir biçimde yeniden kuruyor.

Kitapta Amerika, yalnızca uzak bir coğrafya olarak değil, Osmanlı entelektüellerinin modernleşme arayışlarını sınadıkları bir düşünsel alan olarak beliriyor. Demokrasi, hukuk düzeni, din–devlet ilişkileri, toplumsal yapı ve ekonomik gelişme gibi meseleler, Amerika örneği üzerinden tartışmaya açılıyor. Bu bağlamda Amerika kimi metinlerde ilerlemenin ve refahın simgesi olarak öne çıkarken, kimi yazılarda temkinle yaklaşılması gereken bir model ya da eleştirel bir karşılaştırma zemini olarak ele alınıyor.

Kitabın önsözünde Umut Güner, Osmanlı aydınlarının Amerika’ya dair bakışını homojen bir anlatıya indirgemek yerine, farklı sesleri ve perspektifleri bir arada sunmayı amaçladığını vurguluyor. Yazarların ideolojik konumları, eğitimleri ve yazdıkları yayın organlarının çizgisi, Amerika tasavvurunun çeşitlenmesinde belirleyici oluyor. Böylece ortaya çıkan tablo, tek yönlü bir hayranlık ya da reddiyeden ziyade, sürekli değişen ve tartışılan bir düşünsel alanı yansıtıyor.

Eser aynı zamanda bilgi dolaşımının izini sürüyor. Başlangıçta Avrupa kaynaklı haberler ve seyyah anlatıları üzerinden şekillenen Amerika algısı, zamanla doğrudan Amerikan kaynaklarının artmasıyla daha somut ve ayrıntılı bir hale geliyor. Özellikle I. Dünya Savaşı sürecinde gündeme gelen Wilson İlkeleri gibi gelişmeler, Osmanlı basınında Amerika’ya yönelik ilgiyi yoğunlaştırarak bu imgeyi daha da belirginleştiriyor.

Derlemede yer alan metinler, siyaset, hukuk, toplum, kültür ve gündelik yaşam gibi farklı alanlara yayılıyor ve her biri dönemin zihniyet dünyasına açılan bir pencere işlevi görüyor. Günümüz Türkçesine aktarılarak sunulan bu yazılar, yalnızca tarihsel bir belge niteliği taşımıyor; aynı zamanda Osmanlı modernleşmesinin nasıl küresel bir düşünce akışı içinde şekillendiğini de ortaya koyuyor.

Sonuç olarak eser, Osmanlı aydınlarının Amerika’ya bakışını bir merak nesnesi olmanın ötesine taşıyarak, onu bir düşünme biçimi ve karşılaştırma aracı olarak konumlandırıyor. Bu yönüyle kitap hem Osmanlı basın tarihine hem de küresel entelektüel etkileşimlere ışık tutan, araştırmalar için güçlü bir başlangıç zemini oluşturuyor.

Umut Güner — Atlantik’e Bakan Gözler: Osmanlı’da Amerika Tasavvuru, Yeni Dünya ve Amerika İmgesi
• Kabalcı Yayınları
Tarih • 295 sayfa • 2026

Paul Hirts — Hukuk ve İdeoloji (2026)

Paul Hirst’ün bu eseri, Marksist teori içinde hukuk, mülkiyet ve ideoloji arasındaki ilişkileri yeniden düşünen eleştirel bir çalışma. Hirst, bu kavramları sabit ve açıklanmış kategoriler olarak ele almak yerine, onların nasıl kurulduğunu ve hangi tarihsel koşullarda anlam kazandığını sorguluyor. Böylece kitap, yerleşik Marksist yorumları yeniden tartışmaya açarak teorik bir müdahale gerçekleştiriyor.

Eserde, özellikle ideolojinin toplumsal işlevi ile hukukun ekonomik yapı içindeki konumu arasındaki ilişki merkezî bir yer tutuyor. Hirst, ideolojinin yalnızca egemen sınıfın bir aracı olarak indirgenemeyeceğini, daha karmaşık ve çok katmanlı bir işleyişe sahip olduğunu savunuyor. Bu yaklaşım, hukukun da doğrudan ekonomik altyapının basit bir yansıması olarak görülmesine karşı çıkıyor ve onu belirli toplumsal ilişkiler içinde şekillenen özgül bir yapı olarak ele alıyor.

‘Hukuk ve İdeoloji’ (‘On Law and Ideology’), Louis Althusser’in ideoloji kuramı ile Evgeny Pashukanis’in hukuk formu analizleri arasında eleştirel bir diyalog kuruyor. Hirst, Althusser’in ideolojik aygıtlar yaklaşımını yeniden değerlendirirken, Pashukanis’in hukuku meta ilişkileriyle temellendiren görüşlerini de sorguluyor. Bu iki düşünsel hattı karşılaştırarak, hukuk ve ideoloji arasındaki ilişkinin daha esnek ve çoğul biçimlerde anlaşılması gerektiğini ileri sürüyor.

Eserin önemli katkılarından biri, Marksist teori içinde sıkça karşılaşılan indirgemeci açıklamalara karşı geliştirdiği eleştiri. Hirst, hukuku yalnızca sınıf egemenliğinin bir aracı olarak görmek yerine, toplumsal pratikler içinde görece özerk bir alan olarak konumlandırıyor. Bu sayede hukuk hem ideolojik hem de kurumsal bir yapı olarak, farklı güç ilişkilerinin kesişiminde analiz ediliyor.

Sonuç olarak ‘Hukuk ve İdeoloji’, hukuk ve ideoloji kavramlarını yeniden problematize ederek Marksist düşünce içinde alternatif yorumların önünü açıyor. Kitap, sosyalist siyaset ve hukuk teorisi üzerine düşünenler için, kavramların sınırlarını zorlayan ve onları yeniden kurmaya çağıran önemli bir çalışma.

Paul Hirts — Hukuk ve İdeoloji
Çeviren: Yusuf Enes Karataş • Islık Yayınları
Hukuk • 200 sayfa • 2026

Mem Fox — Okumanın Büyüsü (2026)

Mem Fox’un bu kitabı, çocuklara kitap okumanın yalnızca eğitsel bir etkinlik olmadığını, onların zihinsel, duygusal ve toplumsal gelişimini kökten dönüştüren bir deneyim olduğunu söylüyor. Yazar, özellikle yaşamın ilk yıllarında beynin hızla şekillendiğini ve bu süreçte duyulan her kelimenin, ritmin ve tekrarın sinir ağlarını yeniden kurduğunu vurguluyor. Bu nedenle erken yaşta düzenli okuma alışkanlığı, çocuğun geleceğini belirleyen temel bir unsur haline geliyor.

‘Okumanın Büyüsü?’ (‘Reading Magic’), yüksek sesle okumanın dikkat gelişimi, dil becerileri ve öğrenme isteği üzerindeki etkilerini somut örneklerle anlatıyor. Fox’a göre çocuklar, hikâyeler aracılığıyla yalnızca kelimeleri değil, dünyayı anlamlandırma biçimlerini de öğreniyor. Okuma sırasında kurulan ritim ve tekrar, çocukların dil yapısını içselleştirmesini sağlıyor; bu da onların daha hızlı ve kolay okumayı öğrenmesine katkı sunuyor. Aynı zamanda hikâyeler, empati kurma becerisini geliştirerek çocukların başkalarının duygularını anlamasına yardımcı oluyor.

Eserde öne çıkan bir diğer tema, okumanın çocuk ile ebeveyn arasındaki bağı güçlendirmesi oluyor. Her gün ayrılan kısa bir zaman dilimi bile, çocuk için güven, sevgi ve aidiyet duygusunu pekiştiriyor. Bu ortak deneyim, kitabın sunduğu bilgiden çok daha fazlasını taşıyor; çocuk için kitaplar, sevgiyle özdeşleşen bir alan haline geliyor. Bu sayede okuma, zorunlu bir görev değil, keyifli ve aranan bir etkinliğe dönüşüyor.

Fox, kitabının önsözünde bu alışkanlığın yıllar içinde küresel ölçekte daha fazla önem kazandığını belirtiyor. Çocuk doktorlarından eğitimcilere kadar birçok uzmanın erken yaşta okumanın önemini vurguladığını ifade ediyor. Hatta bu durumun yalnızca bireysel değil, toplumsal sonuçları da olduğunu ileri sürüyor: erken okuryazarlığın artması, uzun vadede suç oranları, işsizlik ve sosyal sorunların azalmasına katkı sağlıyor. Böylece okuma, bireysel gelişimin ötesinde toplumsal refahın da anahtarlarından biri haline geliyor.

Sonuç olarak kitap, karmaşık yöntemlere gerek duymadan, sevgiyle ve istikrarla sürdürülen günlük okuma pratiğinin çocukların hayatını nasıl dönüştürdüğünü gösteriyor. ‘Okumanın Büyüsü’, erken çocukluk döneminde edinilen bu alışkanlığın, hem bireyin hem de toplumun geleceğini şekillendiren güçlü bir temel sunduğunu ortaya koyarak alanında etkili ve ilham verici bir rehber niteliği taşıyor.

Mem Fox — Okumanın Büyüsü: Çocuklarımıza Kitap Okumak Hayatlarını Neden Sonsuza Dek Değiştirecek?
Çeviren: Abbas Karakaya • Kolektif Kitap
İnceleme • 144 sayfa • 2026

Kolektif — Zulmün Adını Koymak (2026)

Devrim Sezer ve Ümit Kurt’un hazırladığı ‘Zulmün Adını Koymak: Soykırım ve Ötesi’, modern dünyada giderek artan şiddet biçimlerini anlamanın en kritik adımının, onları doğru kavramlarla adlandırmak olduğunu savunuyor. Kitap, “soykırım”, “katliam”, “etnik temizlik” ya da “tehcir” gibi terimlerin yalnızca tanımlayıcı değil, aynı zamanda politik ve etik yükler taşıyan kavramlar olduğunu vurguluyor; bu kavramların yanlış ya da kasıtlı biçimde kullanılmasının, yaşanan zulmü görünmez kılabildiğini gösteriyor.

Eser, öncelikle bu kavramlar arasındaki sınırların neden bu kadar tartışmalı olduğunu sorguluyor. Soykırım ile insanlığa karşı suçlar arasındaki farkın nerede başladığı, kitlesel şiddetin failin niyetiyle mi yoksa ortaya çıkan sonuçlarla mı tanımlanması gerektiği gibi sorular etrafında ilerliyor. Bu çerçevede kitap, yalnızca hukuki bir tartışma yürütmüyor; tarih, sosyoloji ve siyaset teorisini bir araya getirerek disiplinlerarası bir düşünme alanı açıyor.

Kitabın önemli katkılarından biri, kitlesel şiddeti tekil olaylar olarak değil, belirli tarihsel süreçler ve yapılar içinde ele alması oluyor. Farklı bölümlerde, imha rejimlerinin nasıl oluştuğu, zorunlu göç ve yerinden etme pratiklerinin nasıl işlediği ve devlet politikalarının bu süreçlerdeki rolü inceleniyor. Bu analizler, şiddetin yalnızca anlık patlamalar değil, çoğu zaman uzun vadeli politikaların sonucu olduğunu ortaya koyuyor.

Eser aynı zamanda “adlandırma siyaseti” meselesine özel bir ağırlık veriyor. Özellikle soykırım inkârcılığı, yalnızca geçmişi çarpıtmakla kalmayan, mağdurlar üzerinde yeni bir adaletsizlik yaratan bir süreç olarak ele alınıyor. Bu yaklaşım, zulmün adının konmamasının ya da yanlış konmasının, şiddetin kendisine eklenen ikinci bir şiddet biçimi olduğunu ileri sürüyor.

Kitapta dikkat çeken bir diğer yön ise, şiddeti insan-merkezli bir çerçevenin ötesine taşıma çabası oluyor. Ekoloji, mekân ve beden üzerinden geliştirilen analizler, kitlesel zulmün yalnızca insan topluluklarını değil, onların yaşadığı çevreyi ve hafızayı da dönüştürdüğünü gösteriyor. Bu sayede eser, soykırım çalışmalarına yeni kavramsal açılımlar kazandırıyor.

Sonuç olarak ‘Zulmün Adını Koymak’, kavramların netleştirilmesi ile etik ve politik sorumluluk arasındaki bağı görünür kılıyor. Okuru, yalnızca geçmişte yaşanan vahşetleri anlamaya değil, bugünün şiddet biçimlerini doğru adlandırarak onlarla yüzleşmeye çağırıyor ve bu yönüyle hem teorik hem de güncel bir müdahale niteliği taşıyor.

Kitaba katkıda bulunan yazarla ise şöyle: Devrim Sezer, Ümit Kurt, Umut Özsu, Aytek Soner Alpan, İmge Oranlı, Umut Yıldırım ve Eray Çaylı.

Kolektif — Zulmün Adını Koymak: Soykırım ve Ötesi
Hazırlayan: Devrim Sezer, Ümit Kurt • Metis Yayınları
Siyaset • 272 sayfa • 2026

Robert Gildea — Barikatlar ve Sınırlar (2026)

Robert Gildea’nın bu kitabı, 19. yüzyıl Avrupa tarihini yalnızca diplomasi ve devletler üzerinden değil, sokaklarda, meydanlarda ve sınırların ötesine taşan mücadeleler üzerinden yeniden kuruyor. Gildea, modern Avrupa’nın oluşumunu belirleyen sürecin, büyük ölçüde sıradan insanların katıldığı ayaklanmalar, devrimler ve kolektif hareketler aracılığıyla şekillendiğini gösteriyor.

‘Barikatlar ve Sınırlar’ (‘Barricades and Borders’), Fransız Devrimi sonrası dönemi başlangıç alarak Restorasyon sürecini, 1830 ve 1848 devrimlerini ve ulusal birlik mücadelelerini bütünlüklü bir anlatı içinde ele alıyor. Bu süreçte barikatlar, yalnızca fiziksel direniş noktaları değil, aynı zamanda yeni bir siyasal hayal gücünün sembolleri haline geldi. Bir şehirde ortaya çıkan isyanın, başka coğrafyalarda yankı bulması; fikirlerin, sloganların ve mücadele biçimlerinin sınırları aşarak dolaşıma girmesi, Avrupa’nın ortak bir siyasal deneyim alanına dönüşmesine katkı sağladı.

Gildea’ya göre bu yüzyılın tarihi, yalnızca fikirlerin değil, bu fikirleri hayata geçirmeye çalışan insanların hikâyesi olarak okunmalı. Gönüllü birlikler, gizli örgütler, sürgün ağları ve ulusötesi dayanışmalar, kıtanın farklı bölgelerini birbirine bağlayan görünmez hatlar kurdu. Bu bağlar sayesinde özgürlük, ulus ve halk egemenliği gibi kavramlar, imparatorluk sınırlarını aşarak yayıldı ve farklı toplumlarda yeni anlamlar kazandı.

Eser, ulus-devletlerin ortaya çıkışını da bu mücadeleler bağlamında değerlendiriyor. Ulusal birlik süreçleri, yalnızca yukarıdan aşağıya kurulan projeler değil; aynı zamanda aşağıdan gelen baskılar, direnişler ve beklentilerle şekillendi. Bu yönüyle kitap, modern Avrupa’nın siyasi yapısının, çoğu zaman başarısızlıkla sonuçlanan ama uzun vadede derin etkiler bırakan kolektif eylemlerden doğduğunu vurguluyor.

Sonuç olarak ‘Barikatlar ve Sınırlar’, 19. yüzyıl Avrupa’sını durağan bir ilerleme hikâyesi olarak değil, sınırları aşan hareketlerin, risklerin ve çatışmaların iç içe geçtiği dinamik bir süreç olarak anlatıyor. Bu yaklaşım, modern siyasal dünyanın kökenlerini anlamak için güçlü ve canlı bir perspektif sunuyor.

Robert Gildea — Barikatlar ve Sınırlar: Avrupa, 1800-1914
Çeviren: S. Erdem Türközü • Fol Kitap
Tarih • 816 sayfa • 2026

John Lewis Gaddis — Tarihin Manzarası (2026)

John Lewis Gaddis’in bu eseri, tarihin ne olduğu ve tarihçilerin geçmişi nasıl anlamlandırdığı sorusuna özgün bir yanıt veriyor. Gaddis, tarihi ne yalnızca bir bilim ne de sadece bir sanat olarak tanımlıyor; bunun yerine tarihçiliği, geçmişin parçalarından anlamlı bir bütün kurmaya çalışan yaratıcı bir zanaat olarak konumlandırıyor. Ona göre tarihçiler, doğrudan gözlemleyemedikleri bir zamanı, elde kalan izler ve belgeler üzerinden yeniden kurmaya çalışıyor.

Kitabın merkezinde yer alan metafor, tarihçilerin “geçmişin haritacıları” olduğu fikri oluyor. Tıpkı bir kartografın karmaşık bir coğrafyayı sadeleştirerek haritalandırması gibi, tarihçiler de geçmişin sonsuz ayrıntıları arasından seçim yaparak anlamlı bir anlatı kuruyor. Bu süreçte mutlak bir nesnellikten ziyade, seçme, düzenleme ve yorumlama kaçınılmaz hale geliyor. Gaddis, bu yönüyle tarihyazımının kaçınılmaz olarak perspektif içerdiğini, ancak bunun keyfilik anlamına gelmediğini savunuyor.

‘Tarihin Manzarası’ (‘The Landscape of History’), zaman, mekân ve nedensellik kavramlarını merkeze alarak tarihsel düşünmenin nasıl işlediğini açıklıyor. Thukydides’ten Niccolò Machiavelli’ye, Marc Bloch ve E. H. Carr’a uzanan bir düşünsel hat üzerinden, tarihçilerin olayları nasıl ilişkilendirdiğini ve anlamlandırdığını tartışıyor. Gaddis’e göre tarihçiler, sosyal bilimlerin katı modellerinden çok, jeoloji ya da evrimsel biyoloji gibi alanlara benzer biçimde, parçalı verilerden hareketle geçmişe dair bütüncül açıklamalar kuruyor.

Kitap aynı zamanda, tarihin doğrusal ve basit bir neden-sonuç zinciriyle açıklanamayacağını vurguluyor. Geçmiş, çoğu zaman karmaşık, çok katmanlı ve öngörülemez süreçlerin ürünü olarak şekilleniyor. Bu nedenle tarihçilik, kesin yasalar koymaktan çok, olasılıklar ve örüntüler üzerinden düşünmeyi gerektiriyor. Gaddis’in yaklaşımı, tarihin “fraktal” bir yapıya sahip olduğunu, yani küçük ölçekli olaylarla büyük tarihsel dönüşümler arasında benzerlikler bulunduğunu ileri sürüyor.

Sonuç olarak ‘Tarihin Manzarası’, tarihçiliği katı bir bilimsel disiplin olmaktan çıkarıp, yaratıcı ama disiplinli bir düşünme biçimi olarak yeniden tanımlıyor. Geçmişi yalnızca öğrenilecek bir veri yığını değil, dikkatle okunması gereken bir harita olarak sunuyor ve bu yönüyle tarihyazımı üzerine çağdaş düşüncede önemli bir yer ediniyor.

John Lewis Gaddis — Tarihin Manzarası: Tarihçiler Geçmişi Nasıl Haritalandırır?
Çeviren: Ayşe H. Köksal • Say Yayınları
Tarih • 232 sayfa • 2026

Anıl Özge Üstünel, Güler Okman Fişek, Hale Bolak Boratav — Kadınlığın Türkiye Halleri (2026)

Anıl Özge Üstünel, Güler Okman Fişek ve Hale Bolak Boratav tarafından kaleme alınan ‘Kadınlığın Türkiye Halleri’, Türkiye’de kadın olmanın tekil bir deneyim olmadığını, aksine farklı sınıfsal, kültürel ve coğrafi bağlamlarda sürekli yeniden kurulan çok katmanlı bir süreç olduğunu görünür kılıyor. Kitap, kadınların kendi anlatılarını merkeze alarak, onların gündelik yaşamda kurdukları anlamları ve stratejileri geniş bir toplumsal çerçeve içinde düşünmeye davet ediyor.

Çalışmanın temel gücü, kadınların deneyimlerini yalnızca veri olarak değil, bilginin kurucu unsuru olarak ele alıyor oluşunda yatıyor. Kadınların ne bildiği, ne yaşadığı ve nasıl anlamlandırdığı, araştırmanın merkezine yerleşiyor; böylece bilgi üretimi yukarıdan aşağıya kurulan bir model olmaktan çıkıp, deneyimle iç içe geçen bir sürece dönüşüyor. Bu yaklaşım, toplumsal cinsiyeti soyut bir kategori olarak değil, somut ilişkiler, pratikler ve güç dinamikleri içinde şekillenen bir oluş olarak kavramayı mümkün kılıyor.

Kitap, kesişimsellik ve yaşam boyu gelişim perspektiflerini bir araya getirerek kadınlık kimliğinin sabit değil, zaman içinde değişen ve farklı koşullarla yeniden kurulan bir yapı olduğunu gösteriyor. Farklı şehirlerden, yaşlardan ve toplumsal arka planlardan kadınlarla yapılan görüşmeler, bu çeşitliliği canlı bir anlatı haline getiriyor. Yazarların yorumu ile kadınların kendi sözlerinin iç içe geçmesi, okuru yalnızca bir gözlemci olmaktan çıkarıp bu deneyimlerin düşünsel bir parçası haline getiriyor.

Aynı zamanda eser, feminist psikolojinin Türkiye’deki gelişimine de önemli bir katkı sunuyor. Anaakım psikolojinin sınırlarını sorgulayan bu yaklaşım, kadınları yalnızca araştırmanın nesnesi değil, öznesi olarak konumlandırıyor.

Bu yönüyle kitap, hem akademik bilgi üretimine hem de feminist düşüncenin dönüşümüne müdahil olan bir çalışma niteliği taşıyor.

Sonuçta kitap, parçalı araştırmalarda dağınık biçimde ele alınan kadınlık deneyimlerini bütünlüklü bir perspektifle bir araya getiriyor. Kadınların yaşam öykülerinden hareketle toplumsal cinsiyet rejimini, güç ilişkilerini ve dönüşüm imkanlarını yeniden düşünmeye çağıran eser hem bugünü anlamak hem de geleceğe dair yeni sorular kurmak için güçlü bir zemin sunuyor.

Anıl Özge Üstünel, Güler Okman Fişek, Hale Bolak Boratav — Kadınlığın Türkiye Halleri
• İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
Feminizm • 434 sayfa • 2026