Mustafa Pultar – Denizlük (2022)

Deniz, deryadır: anlatıla anlatıla bitirilemez.

Mustafa Pultar, uzun yıllar emek vererek her deniz sevdalısının kitaplığında bulunması gereken 904 sayfalık muazzam bir deniz sözlüğüne imza atmış.

Pultar yıllar önce, denizi anlatacak olanlara daha iyi anlatabilmeleri için, anlatılanları da okuyacak olanlara daha iyi anlayabilmeleri için denizin dilinin bir sözlüğünü yazmaya karar vermiş.

Bunun için önce ‘Yıldız Adları Sözlüğü’nü, arkasından da ‘Deniz Balıkları Sözlüğü’nü yazdı.

Deniz sözlüğü işlerinin piri olan Süleyman Nutkî’ye çömezlik edip onun ‘Kamûs-i Bahrî’sini yeni yazıya çevirdi.

O arada öğrendiklerimin bir bölümünü de ‘Denizin Dili-Denizin Yazısı’nda anlattı.

İşte ‘Denizlük’, o uzun yılların ve denemelerin ürünü.

Sözlüğün en iyi katkılarından biri de, diğer deniz sözlüklerinde büyük ölçüde göz ardı edilmiş olan deniz kavramlarına ilişkin etimolojik açıklamalar sunması.

Yazar, sözcüklerin kökenlerini açıklamak ya da bunlar hakkında açıklamalar önermek yönünde çaba göstermiş.

‘Denizlük’, bütün bunların yanı sıra, bir Türkçe-İngilizce sözlük olarak da kullanılabilir.

Doğrudan Türkçe sözcüklerden hareketle düzenlenmiş olduğundan, ‘Denizlük’te yer alan İngilizce karşılıklar, çoğu zaman uzun açıklayıcı ifadeler yerine, tekil sözcük ya da terim niteliğinde yer alıyor.

Bu yönüyle sözlük, genel bir deniz sözlüğü olmanın ötesinde, Türkçe deniz dili çalışmalarında el altında bulundurulabilecek yararlı bir kaynak olacaktır.

  • Künye: Mustafa Pultar – Denizlük: Büyük Deniz Sözlüğü, İş Kültür Yayınları, sözlük, 904 sayfa, 2022

Simon Winchester – Deli ve Dâhi (2022)

Hazırlıkları 1857’de başlamış Oxford İngilizce Sözlüğü’nün tarihi, cinayet, şizofreni ve savaşla yüklüdür.

Simon Winchester bu harika çalışmasında, başrollerinde Mel Gibson ve Sean Penn’in yer aldığı yakın zamanlı bir filme de konu olmuş sözlüğün olağanüstü hikâyesini anlatıyor.

Oxford İngilizce Sözlüğü’nün başeditörü Dr. James Murray’nin önderliğindeki komite belirli kelimeler için alıntı ve tanım toplarken zaman içinde çalışma yöntemi ve şevkiyle bir gönüllü okur öne çıktı.

On binden fazla tanıma katkıda bulunan ve çalışmaların ilk yıllarında gizemini koruyan bu okur bir Amerikan İç Savaşı gazisi olan, emekli cerrah Dr. W. C. Minor’dı ve işlediği bir cinayet sebebiyle uzun zamandır akıl hastanesinde yatmaktaydı.

Sözlüğün hazırlıkları 1857’de başlamıştı ve o güne kadar girişilen en iddialı çalışmaydı, tamamlandığında İngilizcenin en kapsamlı ilk sözlüğü olacaktı.

Winchester’ın titiz araştırmalar sonucunda kaleme aldığı ‘Deli ve Dâhi’, işte bu devrimci eserin hazırlanışına büyük katkılarda bulunan, çoğu yönden bambaşka ama kelimelere adanmışlığıyla hayli birbirine benzer iki adamın, Dr. James Murray ile Dr. W. C. Minor’ın eksantrik hikâyesini ve sözlükçülüğün meşakkatli dünyasını gözler önüne seriyor.

  • Künye: Simon Winchester – Deli ve Dâhi: İngilizcenin En Kapsamlı İlk Sözlüğünün Hazırlanışının Çılgın Hikâyesi, çeviren: Füsun Doruker, İthaki Yayınları, tarih, 216 sayfa, 2022

Armenag K. Bedevian – Resimli Çokdilli Bitki Adları Sözlüğü (2021)

‘Resimli Çokdilli Bitki Adları Sözlüğü’, 85 yıl önce bize miras kalan bir hazine.

Botanikçi Armenag K. Bedevian’ın bu şaheseri, günümüz botanik tarihi ve sözlük yayıncılığı açısından hâlâ biricikliğini koruyor.

Eserin elimizdeki Türkçe baskısı ise, ilk baskısı 1936 yılında Kahire’de yapılan sözlüğünün tıpkıbasımından oluşuyor.

Sözlükte 3657 adet bitki Latince, İngilizce, Fransızca, Almanca, İtalyanca, Türkçe, Ermenice ve Arapçadaki adlarıyla tanıtılıyor ve bu sözlük için çizilmiş 1711 adet özgün desenle canlandırılıyor.

Tıpkıbasımı hazırlarken içeriğinin yanı sıra fiziki özelliklerinin de korunmasına gayret edilmiş.

Sözlüğün ikinci bölümünde, yedi dilde hazırlanan bitki adları dizini, yedi farklı renkle temsil ediliyor: İngilizce pembe, Fransızca sarı, Almanca turuncu, İtalyanca beyaz, Türkçe gök mavisi, Ermenice zeytin ve Arapça yeşil.

Bedevian, sözlüğünün giriş yazısında, bu sözlüğü kimler için hazırladığını şöyle anlatmış:

“Her ne kadar bu sözlük, başlangıçta, ziraat ve tıp talebesinin ihtiyaçlarını karşılamak üzere yazılmışsa da aynı derecede eczacıların, çiçekçilerin, bahçecilerin, haşerat uzmanlarının ve dilcilerin ihtiyaçlarına da cevap verebileceği gibi evlerde de kullanılabilecektir. Bu kitap, etrafımızda gördüğümüz veya işittiğimiz bütün ağaçların, ağaççıkların [çalıların] veya otların isimlerini içeremezse de yetiştirilen bütün mahsulatı, meyve ağaçlarını ve sebzeleri, sınai, tıbbi ve zehirli bütün bitkileri, umumi bahçelerin en önemli ve en çekici süs bitkilerini, çiçekçiliğin sevimli ve beğenilen çiçeklerini ve çiftliklerin en yaygın kendiliğinden bitme otlarını içerir. Kitabın hacmini lüzumsuz yere büyültmekten sakınmak için belli bir bitkinin en çok bilinen ve halk arasında en çok kullanılan ismini veya isimlerini yazarak daha az öneme sahip aynı cins türlerini bıraktım. Bitkilerin isimleri, Latince isimlerine göre, alfabetik olarak sıralanmışsa da eser öyle bir tarzda düzenlenmiştir ki bir bitkinin söz konusu yedi dilin birinde kullanılan ismini bilen herhangi bir kimse diğer dillerdeki karşılıklarını bulabilecektir. Bunu mümkün ve kolay bir hale koymak için sözlüğün ikinci bölümüne ayrı ayrı yedi fihrist koyarak bitkilerin seçilen dillerde bilinen isimlerini ve müracaat numaralarını belirttim.”

  • Künye: Armenag K. Bedevian – Resimli Çokdilli Bitki Adları Sözlüğü, İş Kültür Yayınları, sözlük, 1132 sayfa, 2021

M. Nevzat Hız – Orhan Kemal’in Adana’sı Bir Şehrin Sözlüğü (2021)

Orhan Kemal, Türkiye’den sunduğu muazzam insan manzaraları ve Türkçeyi kullanmadaki ustalığıyla kalbimizde taht kurmuştur.

Nevzat Hız’ın bu güzel sözlüğü ise, bu büyük yazarı, O’nun dünyasını görmek, kullandığı dilin zenginliğini yeniden fark etmek, ayrıca Adana’yı daha yakından tanımak için harika bir fırsat.

  • Künye: M. Nevzat Hız – Orhan Kemal’in Adana’sı: Bir Şehrin Sözlüğü, Everest Yayınları, sözlük, 328 sayfa, 2021

Robert Misrahi – Spinoza Sözlüğü (2020)

Spinoza felsefesinin önemli başlıklarını açıklayan usta işi bir sözlük arayanlara, bu çalışmayı öneriyoruz.

Robert Misrahi, yalnızca Spinoza’nın kavramlarını değil, onun felsefe tarihi içindeki yerini ortaya koyan sağlam bir haritalandırma da sunuyor.

Misrahi, Spinoza’nın kelimelerinin ne anlama geldiğini anlatıyor, bu kelimeler arasındaki farklı güzergâhları aydınlatıyor ve buradan da bütün bu kavramların bağlandığı problemleri ortaya koyuyor.

Spinoza’nın felsefi sistemini daha iyi kavramamıza olanak sağlayacak türden bir çalışma olarak şiddetle tavsiye ediyoruz.

  • Künye: Robert Misrahi – Spinoza Sözlüğü, çeviren: Ece Durmuş, Otonom Yayıncılık, sözlük, 296 sayfa, 2019

Kolektif – Sosyoloji Sözlüğü (2020)

600’den fazla madde içeren sağlam bir sosyoloji sözlüğü.

Avrupa’nın yanı sıra Amerika gelenekleri ve yaklaşımlarını barındırmasıyla da dikkat çeken çalışma, sosyoloji alanından maddeler, ekoller, kuramlar, kuramcılar ve alandaki belli başlı tartışmaları barındırıyor.

Dünyanın farklı coğrafyalarından, alanında uzman akademisyenlerin katkıda bulunduğu çalışma, sosyolojinin klasik konuları kadar kültürel değişim, genetik, küreselleşme, haberleşme teknolojileri, yeni savaşlar ve terörizm gibi, alanın ilgilendiği görece yeni konuları da açıklıyor.

Öğrenciler ve akademisyenlerin yanı sıra, sosyolojiye ilgi duyan her okurun muhakkak edinmesi gereken bir çalışma.

  • Künye: Kolektif – Sosyoloji Sözlüğü, editör: Bryan S. Turner, çeviren: Y. Gurur Sev, Pinhan Yayıncılık, sosyoloji, 1016 sayfa, 2020

Filiz Bingölçe – Kadın Argosu Sözlüğü (2020)

Filiz Bingölçe’nin daha önce iki cilt halinde yayımlanan ‘Kadın Argosu Sözlüğü’, şimdi yeni baskısıyla ve tek cilt olarak karşımızda.

Hazırladığı ünlü argo sözlüğü ile bildiğimiz Hulki Aktunç, “Argo en mazlum olduğu anda en saldırgan olabilendir,” demişti.

Bingölçe’nin uzun süren bir derlemenin, 2 bin 500’ü aşkın kadınla temas sonucu hazırladığı bu sözlüğü de, kadınlara has argonun en yetkin örneklerinden biri.

“Abarot göt”ten “Badem”e, “Camcama”dan “Çanak Anten”e,”Dantelacı”dan “El Feneri”ne pek çok maddenin yer aldığı sözlük, halk dilinin ne kadar zengin ve yaratıcı olduğunu gözler önüne seriyor.

Bingölçe’nin bu özenli sözlüğü, aynı zamanda okuruna argo olan nedir, küfür nedir, kaba dil nedir ve teklifsiz dil nedir gibi konular üzerine düşünme fırsatı da veriyor.

  • Künye: Filiz Bingölçe – Kadın Argosu Sözlüğü, Alfa Yayınları, sözlük, 364 sayfa, 2020

Ahmet Cevizci – Eğitim Sözlüğü (2010)

Ahmet Cevizci’nin hazırladığı ‘Eğitim Sözlüğü’, eğitim alanının temel terimlerini bir araya getiriyor.

Fakat bu sözlüğün başlıca özgünlüğü, eğitime felsefi bir katkı sunuyor olmasıdır diyebiliriz.

Sözlüğü oluştururken, felsefi perspektife ağırlık veren Cevizci, eğitimle ilgili terimlerin yanı sıra, farklı eğitim gelenekleri ve onların eğitim anlayışlarını, eğitim konusunda fikir beyan etmiş filozofları, önemli eğitim akımlarını ve ideolojilerin eğitime bakışını da ele alıyor.

Sözlük bu yönüyle, özellikle eğitim fakültelerinin yeni yapısında birbirinden gün geçtikçe uzaklaşan pedagoglarla felsefecileri yeniden bir araya getiriyor.

  • Künye: Ahmet Cevizci – Eğitim Sözlüğü, Say Yayınları, sözlük, 559 sayfa

Kolektif – Göstergebilim, Dilbilim ve Çeviribilim Terimleri Sözlüğü (2010)

Alfabetik olarak hazırlanmış ‘Göstergebilim, Dilbilim ve Çeviribilim Terimleri Sözlüğü’, Fransızca, İngilizce ve İtalyanca’da kullanılan konu ile ilgili terimlerin Türkçe karşılıklarını barındırıyor.

Sözlüğü oluşturmayı amaçlayan tarama ve derleme çalışmaları sırasında Türkçede daha önce üretilmiş terimler arasından yaygın biçimde kullanılanlar alınmış, ayrıca birçok terim karşılığı da Türkçede ilk kez üretilmiş.

Sözlük, göstergebilim, eleştiri kuramları, yazınbilim, yorumbilim, alımlama estetiği, dilbilim ve çeviribilim gibi alanlardan çok sayıda terim barındırmasıyla önemli bir boşluğu dolduruyor.

  • Künye: Kolektif – Göstergebilim, Dilbilim ve Çeviribilim Terimleri Sözlüğü, hazırlayan: Mehmet Rifat, Sema Rifat, Ayşenaz Koş ve Duygu Tekgül, Sel Yayıncılık, sözlük, 127 sayfa

Kolektif – Eğitim Terimleri Sözlüğü (2010)

Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki dilde hazırlanan ‘Eğitim Terimleri Sözlüğü’, eğitimin farklı alanlarında kullanılan birçok terimin anlamlarını barındırıyor.

8 binden fazla terimin yer aldığı elimizdeki çift dilli kaynakta, eğitim kuramları, eğitim yönetimi, eğitim psikolojisi, müfredat tasarımı, eğitim araştırmaları, eğitim stratejileri, eğitimde ölçme ve değerlendirme, eğitim kurumları, istatistik ve Uluslararası Bakalorya gibi, özellikle eğitimciler için oldukça önemli olan konular madde madde açıklanıyor.

Maddelerin oluşturulmasında, sözcüklerin yaygın anlamlarının değil, eğitim terminolojisindeki kullanımlarının dikkate alındığı sözlük, Ş. Sedat Girgin’in çizimleriyle de zenginleştirilmiş.

  • Künye: Kolektif – Eğitim Terimleri Sözlüğü, Redhouse Yayınları, sözlük, 510 sayfa