Filiz Bingölçe – Kadın Argosu Sözlüğü (2020)

Filiz Bingölçe’nin daha önce iki cilt halinde yayımlanan ‘Kadın Argosu Sözlüğü’, şimdi yeni baskısıyla ve tek cilt olarak karşımızda.

Hazırladığı ünlü argo sözlüğü ile bildiğimiz Hulki Aktunç, “Argo en mazlum olduğu anda en saldırgan olabilendir,” demişti.

Bingölçe’nin uzun süren bir derlemenin, 2 bin 500’ü aşkın kadınla temas sonucu hazırladığı bu sözlüğü de, kadınlara has argonun en yetkin örneklerinden biri.

“Abarot göt”ten “Badem”e, “Camcama”dan “Çanak Anten”e,”Dantelacı”dan “El Feneri”ne pek çok maddenin yer aldığı sözlük, halk dilinin ne kadar zengin ve yaratıcı olduğunu gözler önüne seriyor.

Bingölçe’nin bu özenli sözlüğü, aynı zamanda okuruna argo olan nedir, küfür nedir, kaba dil nedir ve teklifsiz dil nedir gibi konular üzerine düşünme fırsatı da veriyor.

  • Künye: Filiz Bingölçe – Kadın Argosu Sözlüğü, Alfa Yayınları, sözlük, 364 sayfa, 2020

Ahmet Cevizci – Eğitim Sözlüğü (2010)

Ahmet Cevizci’nin hazırladığı ‘Eğitim Sözlüğü’, eğitim alanının temel terimlerini bir araya getiriyor.

Fakat bu sözlüğün başlıca özgünlüğü, eğitime felsefi bir katkı sunuyor olmasıdır diyebiliriz.

Sözlüğü oluştururken, felsefi perspektife ağırlık veren Cevizci, eğitimle ilgili terimlerin yanı sıra, farklı eğitim gelenekleri ve onların eğitim anlayışlarını, eğitim konusunda fikir beyan etmiş filozofları, önemli eğitim akımlarını ve ideolojilerin eğitime bakışını da ele alıyor.

Sözlük bu yönüyle, özellikle eğitim fakültelerinin yeni yapısında birbirinden gün geçtikçe uzaklaşan pedagoglarla felsefecileri yeniden bir araya getiriyor.

  • Künye: Ahmet Cevizci – Eğitim Sözlüğü, Say Yayınları, sözlük, 559 sayfa

Kolektif – Göstergebilim, Dilbilim ve Çeviribilim Terimleri Sözlüğü (2010)

Alfabetik olarak hazırlanmış ‘Göstergebilim, Dilbilim ve Çeviribilim Terimleri Sözlüğü’, Fransızca, İngilizce ve İtalyanca’da kullanılan konu ile ilgili terimlerin Türkçe karşılıklarını barındırıyor.

Sözlüğü oluşturmayı amaçlayan tarama ve derleme çalışmaları sırasında Türkçede daha önce üretilmiş terimler arasından yaygın biçimde kullanılanlar alınmış, ayrıca birçok terim karşılığı da Türkçede ilk kez üretilmiş.

Sözlük, göstergebilim, eleştiri kuramları, yazınbilim, yorumbilim, alımlama estetiği, dilbilim ve çeviribilim gibi alanlardan çok sayıda terim barındırmasıyla önemli bir boşluğu dolduruyor.

  • Künye: Kolektif – Göstergebilim, Dilbilim ve Çeviribilim Terimleri Sözlüğü, hazırlayan: Mehmet Rifat, Sema Rifat, Ayşenaz Koş ve Duygu Tekgül, Sel Yayıncılık, sözlük, 127 sayfa

Kolektif – Eğitim Terimleri Sözlüğü (2010)

Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki dilde hazırlanan ‘Eğitim Terimleri Sözlüğü’, eğitimin farklı alanlarında kullanılan birçok terimin anlamlarını barındırıyor.

8 binden fazla terimin yer aldığı elimizdeki çift dilli kaynakta, eğitim kuramları, eğitim yönetimi, eğitim psikolojisi, müfredat tasarımı, eğitim araştırmaları, eğitim stratejileri, eğitimde ölçme ve değerlendirme, eğitim kurumları, istatistik ve Uluslararası Bakalorya gibi, özellikle eğitimciler için oldukça önemli olan konular madde madde açıklanıyor.

Maddelerin oluşturulmasında, sözcüklerin yaygın anlamlarının değil, eğitim terminolojisindeki kullanımlarının dikkate alındığı sözlük, Ş. Sedat Girgin’in çizimleriyle de zenginleştirilmiş.

  • Künye: Kolektif – Eğitim Terimleri Sözlüğü, Redhouse Yayınları, sözlük, 510 sayfa

Martin Parker, Valerie Fournier ve Patrick Reedy – Alternatifler Sözlüğü (2010)

Üç yazarlı ‘Alternatifler Sözlüğü’, varolagelen anlayışları farklı ve eleştirel bir gözle yeniden yorumluyor.

Sözlükte bunu sağlamak için de, Marksizm, Anarşizm, Feminizm, Fourier, St. Simon ve demokrasi gibi çok farklı kaynak, sistem ve tarza ait maddeler bir araya getiriliyor.

Ayrıca, alternatif bir bakış açısı geliştirmek amacıyla, çevrecilik, antikapitalizm gibi toplumsal hareketler; Brook Çiftliği ya da Oneida gibi Amerika’daki ütopyacı denemeler; kooperatifler ve ekolojik köyler gibi somut alternatifler de göz önünde bulundurulmuş.

Sözlük, alternatif örgütlenme biçimlerini açığa çıkarıyor.

  • Künye: Martin Parker, Valerie Fournier ve Patrick Reedy – Alternatifler Sözlüğü, çeviren: Bülent Doğan ve Emine Ayhan, NTV Yayınları, sözlük, 328 sayfa

R. Selçuk Uysal – Belâgat ve Edebî Sanatlar Lügati (2010)

Selçuk Uysal ‘Belâgat ve Edebî Sanatlar Lügati’nde, İslamiyetle beraber önce Arap dünyasında şekillenmiş, sonra Farslara geçmiş, daha sonra da İslam dünyasının diğer bölgelerine yayılmış belâgatin tarihsel gelişimini izliyor ve çalışmasını bir edebi sanatlar sözlüğüyle zenginleştiriyor.

Uysal, yerinde ve güzel söz söyleme sanatı olarak özetlenebilecek belâgat hakkında bilgi verdikten sonra, İslam kültür dünyasında belâgatın kaynakları; belâgat ile retorik arasındaki bağı; Batı’da değişik şekillerde ortaya çıkmış belâgati; Türk edebiyatında belâgat ve 19. yüzyılda basılmış belâgatle ilgili eserler gibi konuları ele alıyor.

Kitabın son bölümü ise, edebi sanatlarla ilgili bir sözlükten oluşuyor.

  • Künye: R. Selçuk Uysal – Belâgat ve Edebî Sanatlar Lügati, Doğu Kitabevi, sözlük, 229 sayfa

Ali Güveloğlu – Antik Çağ Mutfak Sözlüğü (2019)

Ali Güveloğlu’nu, kısa bir süre önce yayımlanan önemli çalışması ‘Antik Çağ’da Beslenme ve Damak Tadı’ ile biliyoruz.

Yazar şimdi de, kapsamlı bir Antik Çağ mutfak sözlüğüyle karşımızda.

Güveloğlu, Eski Yunan ve Roma toplumlarında besin maddeleri ve mutfak araç gereçleri için kullanılan terimleri derlemiş ve bunların Türkçe karşılıklarını vermiş.

Sözlükte bunların yanı sıra, yemek ve besin tarihiyle ilgili önemli kişi ve yazarlar, mekânlar, bitki ve hayvan çeşitleriyle bazı yemek adları yer alıyor.

Yemek tarihi alanında çalışanlar kadar, yemeğin kültürel ve tarihsel evrimiyle ilgilenen okurların da severek okuyacağı bir kitap.

  • Künye: Ali Güveloğlu – Antik Çağ Mutfak Sözlüğü: Aletler, Bitkiler, İçkiler, Kişiler, Mekânlar, Yazarlar ve Yemekler, Pinhan Yayıncılık, sözlük, 144 sayfa, 2019

Douglas Adams ve John Lloyd – Müstesna Sözlük (2019)

Bazen söyleyecek söz bulamayız.

Çünkü aklımızdan geçenleri tarif edebilecek kelime yoktur, bulunmamıştır henüz.

Öte yandan modern hayat ilişkilerinin de beraberinde getirdiği, dile dökemediğimiz deneyim, duygu, durum ve hatta nesneler de vardır.

İşte bu enteresan sözlük, tam da içimizden geçen kelimeleri ifade etmemize yardımcı olacak bir perspektif sunuyor.

Yazarların burada açıkladıkları pek çok madde gündelik hayatta kendilerine yer bulurlarsa şayet, ortaya kesinlikle çok ilginç ve keyifli bir durumun çıkacağını söyleyebiliriz.

Keşke böyle bir sözlüğün Türkçesi de yapılsa ne güzel olurdu demeden de geçemiyoruz.

Kitaptan iki madde:

Hadzor: Bulaşık leğininin içine, köpüklerin altında gözden kaybolacak şekilde yerleştirilmiş ve elinizi kolayca kesmenize yardımcı olan keskin mutfak aleti.

Hagnaby: Disko ışıklarının altında, ertesi sabah yatağınızdaki halinden çok daha çekici görünen kimse.

  • Künye: Douglas Adams ve John Lloyd – Müstesna Sözlük: Muhtaç Laff’lara Münasip Güzaflar, çeviren: Seçkin Erdi, Alfa Yayınları, sözlük, 200 sayfa, 2019

Doğan Hasol – Mimarlık Cep Sözlüğü (2009)

Mimarlık yazınının önde gelen isimlerinden Doğan Hasol’un, çok sayıda maddeyi kapsayan ‘Mimarlık Cep Sözlüğü’, hem mimarlığa ilgi duyanlar, hem de mimarlar için, cep boyutu ve yetkin içeriğiyle, kullanılması kolay bir kaynak niteliğinde.

Hasol’un ‘Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü’nün ilk baskısı 1976 yılında yapıldı.

Bu eser, bilindiği gibi kırk aşkın yıldan bu yana mimarlar ve yakın meslek dalları için bir başvuru kaynağı olageldi.

‘Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü’nden damıtılmış bir öz niteliğindeki elimizdeki sözlük, böylece kırk yıllık bir deneyimi de arkasına almış oluyor.

Sözlüğe alınan maddelerin, çizimlerle zenginleştirildiğini de ayrıca belirtelim.

  • Künye: Doğan Hasol – Mimarlık Cep Sözlüğü, YEM Yayın, sözlük, 220 sayfa

Gustav Davidson – Melekler Sözlüğü (2009)

Gustav Davidson, Amerikan şiiri üzerine birçok çalışması bulunmasına karşın, daha çok ‘Melekler Sözlüğü’ ile ünlendi.

Davidson on beş yıl gibi uzun bir süre üzerinde çalıştığı ve alanının en yetkin kaynaklarından olan bu sözlüğünde, iyi ve kötü meleklerin yanı sıra, gözden düşmüş melekleri de anlatıyor.

Yazar, sözlüğünün başında da, meleklerin adları, iyi ve kötü melekler, meleklerin ödevleri ve güçleri, meleklerin sayısı, meleklerin dili, meleklerin ölümsüzlüğü, meleklerin bedeni ve cinsiyeti, meleklerin üremesi ve meleklerin mekânıyla ilgili konularda detaylı bilgiler veriyor.

Ananel’den Chafriel’e Peri’den Tir’e, Pişmanlık Meleği’nden Uykusuzluk Meleği’ne, meleklerin gizli yaşamından pek çok karakter burada.

Sözlüğün çok sayıda illüstrasyonla zenginleştiğini de ayrıca belirtelim.

  • Künye: Gustav Davidson – Melekler Sözlüğü, çeviren: İsmail Yerguz, Sel Yayıncılık, sözlük, 461 sayfa