Hans Jacob Breüning – Breüning Seyahatnamesi (2020)

Hans Jacob Breüning, tutkulu bir seyyahtı.

Kendisinin seyahat tutkusu dil öğrenmek için gittiği Fransa’da başlar.

Burada üç yıl kalacak olan Breüning, Fransa’yı adeta karış karış dolaşacaktı.

Bir kere seyahat etmeye başlayan Breüning için dünyayı gezip görme hevesinin devamı da hızla gelmiş ve bu heves onu, İtalya’ya, ardından Yunanistan’a ve oradan da İstanbul, Mısır, Arabistan, Filistin ve Suriye’ye kadar götürmüş.

İşte bu kitap da, Breüning’in Haziran 1579’da ulaşıp bir ay geçirdiği İstanbul’a dair izlenimlerinden oluşuyor.

Osmanlı payitahtındaki gündelik yaşamdan Türklerin geleneklerine ve İstanbul’un tarihi ve mimari önemine pek çok konu üzerine izlenimlerini paylaşan Breüning’in seyahatnamesi, bizim açımızdan altın değerinde bir kaynak.

  • Künye: Hans Jacob Breüning – Breüning Seyahatnamesi: Doğu Ülkelerine Yolculuk, İstanbul 1579, çeviren: Selma Türkis Noyan, Kitap Yayınevi, seyahatname, 200 sayfa, 2020

Evliya Çelebi – Evliya Çelebi Seyahatnamesinden Seçmeler (2010)

Elimizdeki kitap, 17. yüzyıl Osmanlı coğrafyasının köy köy, kasaba kasaba, şehir şehir her yerini gezip dolaşan Evliyâ Çelebi’nin ünlü seyahatnamesinden bir seçme.

İlk seyahatini İstanbul’dan Bursa’ya yapan Evliyâ Çelebi, daha sonra tüm Anadolu, Kırım, Kafkaslar, Irak, Suriye, Filistin, Arabistan yarımadası, Mısır, Yunanistan, Arnavutluk, Bosna-Hersek, Makedonya, Bulgaristan, Macaristan, Romanya ve Moldova’yı gezerek, izlenimlerini, tamamı on cildi bulan seyahatnamesine nakşetti.

Bu on cilde yayılmış çok sayıda ilginç, keyifli ve heyecanlı hikâye, dili gözden geçirilerek elimizdeki seçmede bir araya getirilmiş.

  • Künye: Evliya Çelebi – Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesinden Seçmeler, hazırlayan: Seyit Ali Kahraman, Yapı Kredi Yayınları, seyahatname, 406 sayfa

Evgenia Mars – Abdülhamid İstanbul’unda Bir kadın Seyyah (2019)

Bulgar yazar Evgenia Mars, ya da gerçek adıyla Evgenia Bonçeva–Elmazova, 1907’nin Eylül ayı başlarında, diş hekimi eşi ve ünlü Bulgar şairi İvan Vazov ile birlikte İstanbul’u ziyaret etmişti.

Bu gezinin izlenimlerinden oluşan elimizdeki kitap da, dönemin İstanbul’u hakkında ilginç gözlemler barındırıyor.

Üçlü İstanbul’dayken Boğaziçi’nden Sultanahmet Meydanı’na, Büyükada’dan Taksim’e ve Kapalıçarşı’dan Ortaköy ve Galata’ya uzanan geziler yapmış, ayrıca şehirdeki Bulgarlara ait Şişli’deki Evlogi Georgiev Bulgar Hastanesi’ni, Bulgar Ruhban Mektebi’ni,  Ortaköy’deki Bulgar Ekzarhlığı’nı ve Fener’deki Demir Kilise gibi kurum ve kuruluşları ziyaret etmiş.

Kitabın bizi ayrıca ilgilendiren bölümleri arasında, geleneksel İstanbul’a dair değerlendirmeler.

Mars, Divanyolu’ndaki padişah türbelerini ziyaret etmiş, II. Abdülhamid’in Yıldız Hamidiye Camisi’ndeki Cuma selamlığı merasimini dikkatle izlemiş ve Galata Mevlevihanesi’nde semazenlerin gösterisini izlemiş.

Anlatının kimi yerlerinde yazarın Osmanlı’ya yönelik önyargılı tutumu öne çıksa da, bu seyahatnamenin 20. yüzyılın hemen başındaki Osmanlı payitahtı üzerine önemli saptamalar barındıran bir kaynak olduğunu söylemeliyiz.

Künye: Evgenia Mars – Abdülhamid İstanbul’unda Bir kadın Seyyah, çeviren: Hüseyin Mevsim, Kitap Yayınevi, tarih, 86 sayfa, 2019

Mehmet Ziya – Bursa’dan Konya’ya Seyahat (2010)

1912 yılında İstanbul’da basılan ‘Bursa’dan Konya’ya Seyahat’, Mahmudiye Rüştiyesi Coğrafya öğretmeni Mehmet Ziya Bey’in gezi izlenimlerinden oluşuyor.

Ziya Bey’in yolculuğunda, onun Mevleviliğe duyduğu ilginin de büyük etkisi olmuş.

Yol hikâyelerinden, seyahatnamelerden hoşlananlara hitap edebilecek kitap, dönemin Osmanlı toplumuna dair analizleriyle de dikkat çekiyor.

Yazar, akıcı bir üslupla kaleme aldığı kitabında, ziyaret ettiği şehir hakkında genel bilgiler verdikten sonra, şehir halkının nasıl geçindiğine ve şehrin sosyal, demografik durumuna dair bilgiler veriyor.

  • Künye: Mehmet Ziya – Bursa’dan Konya’ya Seyahat, yayına hazırlayan: Melek Çoruhlu, Kırkambar Kitaplığı, gezi, 368 sayfa

Albert Einstein – Einstein Seyahatnamesi (2019)

Albert Einstein, hayatının en şöhretli zamanlarında, 1922’nin sonbaharında Japonya, Çin, Singapur, Filistin ve İspanya’yı ziyaret etmişti.

Einstein’ın biyografilerinden hiçbiri seyahatleri hakkında, titizlikle belgelendirilmiş olan bu kıymetli kitap denli anlaşılır ve önemli bir katkı sunmamıştı.

Einstein’ın beş buçuk ay süren bu yolculuğuna dair notlarından oluşan bu kitap, Einstein’ın kişisel dünyasına güçlü bir ışık tutuyor ve onun bilim, felsefe, sanat ve siyaset hakkındaki düşüncelerini oldukça samimi bir biçimde ortaya koyuyor.

Einstein, Japon İmparatoriçesi’nin ev sahipliği yaptığı bir bahçe partisi, İspanya Kralı ile tanışması ve önde gelen bilim ve devlet yöneticileriyle görüşmesi gibi olayların kendisinde bıraktığı izleri de bizimle paylaşıyor.

Günlüğün en ilginç taraflarından biri, Einstein’ın farklı milletlere mensup insanlar ve ırk kavramı hakkındaki tartışmaya açık fikirlerini de ilk elden sunması.

Kitabın çok sayıda fotoğraf, mektup, kartpostal, harita ve çizelgeyle zenginleştiğini de ayrıca belirtelim.

  • Künye: Albert Einstein – Einstein Seyahatnamesi: Uzakdoğu, Filistin & İspanya 1922-1923, çeviren: Yusuf Selman İnanç, Kronik Kitap, seyahatname, 352 sayfa, 2019

Ch’ang Ch’un – Cengiz Han’ın Ölümsüzlük Arayışı (2019)

“Benim için bir lokma ve bir hırka kâfidir. Basit çobanlarım ile aynı yiyeceği yer, aynı paçavraları giyerim.”

Cengiz Han böyle diyerek Taoist simyacı Ch’ang Ch’un ve müritlerini otağına davet etmişti.

Bunun üzerine Ch’ang Ch’un ve müritleri, 1221-1224 yılları arısında Türkistan’ı gezmişlerdi.

İşte bu seyahatin izlenimlerini sunan ‘Cengiz Han’ın Ölümsüzlük Arayışı’, muazzam bir tarihsel kaynak olarak elimizde duruyor.

Kitapta,

  • Cengiz Han’ın, hangi siyasi atmosferde ortaya çıktığı,
  • Cengiz Han’ın iç dünyası, arayışları ve amaçlarının neler olduğu,
  • Moğolların dinsel yaşamı,
  • Moğolların Budizm’le ilişkileri,
  • Taoizmin tarih boyunca nasıl bir gelişim gösterdiği,
  • Taoizm’in Ch’üan-chen mezhebinin esasları neler olduğu,
  • Çin simyası ile Taoizm arasındaki irtibatın nasıl geliştiği,
  • Cengiz Han’ın gönderdiği davete icabet eden Ch’ang Ch’un zamanında Türkistan’ın ne durumda olduğu,
  • Ve bunun gibi önemli konular aydınlatılıyor.

Pek çok Türk boyunun gelenekleri ve görenekleri hakkında ilginç bilgiler sunmasıyla da önem arz eden kitap, Türkistan’ın tarihî coğrafyasına ışık tutmasıyla da çok değerli.

  • Künye: Ch’ang Ch’un – Cengiz Han’ın Ölümsüzlük Arayışı: Taoist Simyacı Bir Keşişin Türkistan Seyahatnamesi (1221-1224), çeviren: Gülşah Hasgüçmen Kronik Kitap, seyahatname, 256 sayfa, 2019

Grenville Temple – Akdeniz’de Geziler (2016)

İngiliz asilzadesi Sir Grenville Temple’ın Türkiye, Yunanistan ve Ege adalarına dair gözlem ve değerlendirmeleri…

Temple 1830 gibi, Osmanlı’nın büyük bir değişim geçirdiği bir dönemde başlamış gezilerinde, Osmanlı ile yeni kurulan Yunan Krallığı hakkında ilgi çekici değerlendirmeler sunmakta.

  • Künye: Grenville Temple – Akdeniz’de Geziler, çeviren: Simge Kaytan, Say Yayıncılık

Wilhelm von Rubruk – Moğolların Büyük Hanı’na Seyahat (2019)

Wilhelm von Rubruk’un 1253-55 arasını kapsayan bu efsane gezisi, Moğollar hakkında ilk köklü bilgileri veren birinci el kaynaklardan biri.

On üçüncü yüzyılda, hızla yükselen ve önüne çıkan her gücü adeta öğüten Moğollar, Doğu’nun yanı sıra Batılı ülkeler için de büyük bir tehlike olarak belirmeye başlamıştı.

Bu süreçte Hıristiyan dünyanın ilk adımı, doğal olarak Moğolları tanımak amacıyla onların yaşadığı bölgeye misyonerler göndermek oldu.

İşte tanınmış seyyah Rubruk da, Fransa Kralı’nın emriyle misyonerlik yapmak üzere Moğol dünyasını gönderilen isimlerden biriydi.

Rubruk’un seyahati, Moğolların siyasî ve toplumsal tarihi hakkında çok önemli detaylar sunuyor.

Burada, Moğollara dair anlatılan kimi konular şöyle:

  • Moğolların evleri,
  • Çadır yaşamları,
  • Dinî âdetleri,
  • Beslenme ve süt ekonomileri,
  • Yedikleri hayvanlar,
  • Giyimleri,
  • Avcılıkları,
  • Estetik beğenileri,
  • Erkekleriyle kadınları arasındaki iş bölümü,
  • Aile yapıları,
  • Yasaları,
  • Coğrafyası ve iklimi,
  • Mimari yapıları,

Rubruk bütün bu konuların yanı sıra, seyahati boyunca karşılaştığı Nasturîleri, Müslümanları ve putperestleri, ayrıca Moğol Hükümdarı Möngke Han’ın huzuruna çıkışını da ayrıntılı bir şekilde tasvir ediyor.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi, Rubruk’un kitabı, Plano Carpini’nin hemen hemen ayrı dönemde yazılmış ve daha önce burada da yer verdiğimiz seyahatnamesiyle birlikte, Moğollara dair en önemli kaynaklardan biri.

  • Künye: Wilhelm von Rubruk – Moğolların Büyük Hanı’na Seyahat: 13. Yüzyılda İstanbul’dan Karakurum’a Yolculuk, 1253-1255, çeviren: Ergin Ayan, Kronik Kitap, seyahatname, 224 sayfa, 2019

Suat Karaman – İbn Battûta’ya Göre 14. Yüzyılda Anadolu (2015)

Anadolu coğrafyasını ele alan seyyahlardan biri de, 1333 yılında buraya gelerek bölgenin pek çok şehrini gezen meşhur seyyah İbn Battûta’ydı.

Karaman, Battûta’nın seyahatnamesinde, Anadolu’nun sosyal ve kültürel hayatına, ilim adamları ve ilim mekânlarına, mezhepler ve tarikatlarına, iktisadi faaliyetlerine dair ayrıntıları aydınlatıyor.

  • Künye: Suat Karaman – İbn Battûta’ya Göre 14. Yüzyılda Anadolu, Kozmos Yayınları

Louis-Antoine de Bougainville – Dünyanın Çevresinde Yolculuk (2009)

‘Dünyanın Çevresinde Yolculuk’ta Louis-Antoine de Bougainville, 18. yüzyılda yaptığı ilginç bir deniz yolculuğunu anlatıyor. Canlı bir anlatıma ve seyre dair zengin ayrıntılara sahip eserinde Bougainville, uğradığı adalar ve onları kuşatan denizler, aşılan boğazlar ve geçitleri okurlarıyla paylaşıyor.

Kitabın bu niteliğiyle, denizcilik konusunda önemli bir kılavuz olduğu söylenebilir. 18. yüzyılda denizdeki protokol kuralları, sömürge yönetimleri ve sömürge tarihi konusunda önemli bilgiler barındıran kitapta, kimi yörelerin betimlemesi, kıyının görünümü, akıntıların yönü ve rüzgâr rejimi gibi birçok zengin ayrıntı yer alıyor.

  • Künye: Louis-Antoine de Bougainville – Dünyanın Çevresinde Yolculuk, çeviren: Ömer Bozkurt, Yapı Kredi Yayınları, coğrafya, 350 sayfa