Mustafa Gürbüz Beydiz – Su ve Deniz Mitolojisi (2022)

Farklı toplumlardaki su tanrıları, yaratıkları ve mitleri hakkında arşivlik bir eser.

Mustafa Gürbüz Beydiz; Aborjin, Afrika, Çin, Hint, Hitit, Japon, Kızılderili, Mezopotamya, Mısır, Nors, Türk, Yunan ve Roma mitoslarında anılan su kökenli tanrıları, yaratıkları ve efsaneleri anlatıyor.

Su hayat mıdır yoksa ölüm mü? Bu soruya büyük bir çoğunluk elbette hayattır, diyecektir.

Belki de bir kısmınızın fikri bu kitabı okuduktan sonra değişecektir.

Gerçek şu ki su yaşamın temel kaynağıdır, su varsa hayat vardır ama bazı sularda da ölüm kol gezmiştir.

Anksiyetik dürtüler her zaman insanların zihinlerini bulandırmış ve hatta bu tür suyla ilişkili korkular psikoloji bilimi içinde limnofobi olarak adlandırılmıştır.

İnsanoğlu bundan dolayı çevresinde bulunan suları (göl, akarsu, deniz) kültleştirmiş ve onları mistik anlamda kişileştirmiştir.

Mitlerle gerçeküstü su canavarları yaratılmış, deniz yolculuklarında onlarla karşılaşılmaktan hep çekinilmiştir.

Her birinin ölüm getireceği endişesi inanışlara dönüşmüştür.

Seyahatler öncesi ve sonrasında belli başlı ritüeller düzenlenmiştir.

Onlardan korunmak amacıyla gemilerin pruvalarına oculus çizilmiş, gemibaş figürleri yerleştirilmiştir.

Hatta bu sulara ve canavarlarına kurban sunulmazsa kötülüklerinin kişilere musallat olacağı düşüncesine birçok mitosta karşılaşılmıştır.

Burada Aborjin, Afrika, Çin, Hint, Hitit, Japon, Kızılderili, Mezopotamya, Mısır, Nors, Türk ile Yunan ve Roma mitoslarında anılan su kökenli tanrılar, yaratıklar ve efsaneler alfabetik sırayla sunuluyor.

Böylece farklı toplumlarda anlatılan su tanrıları, yaratıkları ve mitleri tek kaynakta toplanmış, karşılaştırma yapma ve benzerlikler kurma imkânı sağlanıyor.

Kitapta ayrıca Ortaçağ portolanlarında görülen çeşitli deniz canavarları da anlatılıyor ki bunlar da, denizler ile suların ürkütücü yönlerini ortaya koymasıyla ayrıca dikkat çekiyor.

  • Künye: Mustafa Gürbüz Beydiz – Su ve Deniz Mitolojisi: Tanrılar, Yaratıklar, Efsaneler, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, mitoloji, 632 sayfa, 2022

Elliot Smith – Ejderhanın Evrimi (2022)

Dünya mitolojisinde ejderha figürünün dönüşümü hakkında kapsamlı bir çalışma.

Elliot Smith’in konuyu folklordan biyolojiye geniş bir çerçeveden irdelemesi, kitabı ayrıca önemli kılıyor.

Mitolojiler tamamen hayal ürünü müydü, yoksa başka dünyaların hikâyeleri miydi?

Bu mitolojilerin içinde her zaman kendilerine has yer tutmuş ejderhalar ise, dünyanın en büyük edebiyat eserlerinin çoğuna ilham kaynağı oldu ve çağlar boyunca zengin bir sembolizmin çekirdeğini oluşturdu.

‘Ejderhanın Evrimi’, başlangıçta doğanın gücünün ve gizeminin simgesi olarak ortaya çıkan ejderhanın, zaman içinde geçirdiği değişimi sembolizm, folklor ve biyoloji temelinde ele alıyor.

Çalışma, dünya mitolojisinde ejderha kavramının gelişimi üzerine kapsamlı bir bakış sunuyor.

  • Künye: G. Elliot Smith – Ejderhanın Evrimi: Ejderha Kültü, Mitleri ve Efsaneleri, çeviren: Cemal Can Tarımcıoğlu, Maya Kitap, mitoloji, 272 sayfa, 2022

David Adams Leeming ve Jake Page – Tanrı Mitleri (2021)

Tanrıların mitolojideki heyecan dolu serüveni üzerine derli toplu bir kitap.

David Adams Leeming ve Jake Page, kimisi bugün de bilinen, kimisi tarihin tozlu sayfalarında unutulmuş ilahları buluşturuyor.

İnsan cinselliğinin ilk güçlü simgesi Zeus, mitolojinin en oyuncu tanrısı Loki, Afrikalı muzip örümcek tanrı Anansi, insanlarla alay etmeyi seven Krişna-Vişnu gibi pek çok tanrının karşımıza çıktığı çalışma, ataerkilliğin panteonları ele geçirip eril gücü yüceltmeye başladığı dönemlerden, semavi dinlerin kutsallığına uzanan, yüzlerce yıllık bir ilerleyişi hikâye ediyor.

  • Künye: David Adams Leeming ve Jake Page – Tanrı Mitleri, çeviren: Berna Asuman Uzun, Say Yayınları, mitoloji, 224 sayfa, 2021

Stephen Fry – Mitos (2021)

Yunan tanrı ve tanrıçaları, uygarlığın kökenini oluşturur.

Aşkı, savaşı, ihtirası ve aldatmaları, hiç kimse onlar kadar yürekli ve hayranlık verici şekilde yaşayamamıştır.

Stephen Fry da bu özenli kitabında, Yunan mitlerini kendine has bir üslupla anlatıyor.

Kitap Khaos’la başlıyor ve oradan Gaia’nın doğuşuna uzanıyor.

Daha sonra Titanlar’ı ve Zeus’un yeni bir ırk yaratmaya karar verişine geçiyor.

Kitapta, Pandora’nın kutusundan Prometheus’un ateşine uzanan bir kadim öykü anlatılıyor ki, böylece biz okurlara Olymposluların maceralarla dolu cezbedici dünyasının kapıları açılıyor.

Yunan mitleriyle ilgilenenlerin severek okuyacağı bir çalışma.

  • Künye: Stephen Fry – Mitos: Yunan Mitleri – 1, çeviren: Can Başaçek, Alfa Yayınları, mitoloji, 478 sayfa, 2021

İsmail Gezgin – Sanatın Mitolojisi (2021)

Mitoslar en eski zamanlardan bize hikâyeler anlatır.

Onlardan insana dair sayısız hakikati öğrenebiliriz.

İsmail Gezgin de yeni bir baskıyla raflardaki yerini alan bu çalışmasında, mağara duvarlarındaki resimlerden Antikçağın sonuna uzanarak sanatın ve mitolojinin bize neler söyleyebileceğini irdeliyor.

Prehistorik dönemde sanatın ortaya çıkışı, mağara resimlerinde sanatın ve mitlerin taşa yansıması, bu resimlerdeki sembolizmin ifade ettikleri, kutsal kitaplar ile mitos ve sanat arasındaki ilişki, suçun ve suçlunun sanata yansıması, Gezgin’in burada ele aldığı ilgi çekici konulardan sadece birkaçı.

  • Künye: İsmail Gezgin – Sanatın Mitolojisi: Sanat Ne Anlatır?, Redingot Kitap, mitoloji, 340 sayfa, 2021

David Adams Leeming – Mitoloji: Kahramanın Yolculuğu (2020)

Dünyanın dört bir yanından mitoloji örneklerine yer veren nitelikli bir çalışma.

David Adams Leeming, birbirinden farklı kültürlerin mitlerindeki evrensel temaları bulup çıkardığı gibi, bunları ilginç mitolojik hikâyelerle harmanlayarak anlatıyor.

Mitlerdeki evrensel anlam arayışı üzerine James Frazer, C. G. Jung ve Karl Kerényi gibi gelen isimlerin metinlerine de yer veren antoloji, kahramanın doğumundan sınav ve arayışlarına, düşüş ve yükselişine, ölümüne ve yeniden doğumuna uzanan geniş kapsamlı bir mit araştırması sunuyor.

“Mitler, insanlığın hayalleri olarak da adlandırılabilir,” diyen Leeming, kadın kahraman mitlerinin yanı sıra Navajo, Endonezya, Hint, Çin ve Afrika masallarından örnekler de sunuyor.

  • Künye: David Adams Leeming – Mitoloji: Kahramanın Yolculuğu, çeviren: Ilgın Yıldız, Say Yayınları, mitoloji, 408 sayfa, 2020

Annie Collognat – Olympos’ta Kim Kiminle Nerede? (2020)

Olympos Tanrılarının görünmez dünyasında neler oluyor?

Kim onlar?

Nasıl doğdular?

Nasıl yaşarlar?

Annie Collognat, Apollon’dan Demeter ve Eros’a, Yunan tanrı ve tanrıçalarını birbirinden güzel çizimler eşliğinde bize anlatıyor.

Kitapta, her biri olağanüstü yeteneklerle donanmış varlıklar sırayla söz alıyor ve özel yeteneklerini, aşklarını, hırslarını, rakiplerini, mücadelelerini ve kıskançlıklarını bizlerle paylaşıyor.

Yunan mitolojisine iyi bir giriş yapmak isteyen okurlara muhakkak öneriyoruz.

  • Künye: Annie Collognat – Olympos’ta Kim Kiminle Nerede?: Yunan Tanrı ve Tanrıçalarının Efsanevi Hayatı, çeviren: Orçun Türkay, İletişim Yayınları, mitoloji, 263 sayfa, 2020

İsmail Gezgin – Homo Narrans (2020)

Neden hikâye anlatırız?

Daha doğrusu, neden hikâye anlatma ihtiyacı duyarız?

İsmail Gezgin bu güzel çalışmasında, mitler ve masalları merkeze alarak bin yılları bulan hikâye anlatma merakımızın izini sürüyor.

Mitoloji, insanın doğayla kurduğu iletişimin dilsel ifadesidir, yani mitolojinin neden ortaya çıktığı ve nasıl geliştiğini iyi kavrayabilirsek, insanı da daha iyi anlarız.

İşte “İnsan, hem yaşamına hem de katlanamadığı ölüme anlam yükleme çabasıyla dilin ipine sarılarak kendini anlatıların kör kuyularına bırakmıştır,” diyen Gezgin de, mitleri, insanın kendini inşasında kullandığı, kendisi tarafından yaratılan yapı taşları olarak ele alıyor ve mitlerin insanın bedeni, dünyası, yaşamı ve kültürü üzerine bize neler söyleyebileceğini irdeliyor.

Gezgin, hem evren kuran ve kültür kuran mitler gibi konuları detaylı bir şekilde açıklıyor hem de masal, hikâye ve mitolojiyi anlatının ideolojisi ve şiddeti normalleştiren anlatılar gibi eleştirel bir perspektiften tartışıyor.

Homo sapiens’e, hikâye anlatan bir insan, yani Homo narrans olarak yeniden bakan; antropoloji, arkeoloji, doğa tarihi ve evrim gibi konulara dâhil edebileceğimiz, usta işi bir çalışma.

  • Künye: İsmail Gezgin – Homo Narrans: İnsan Niçin Anlatır? (Mit, Masal ve Hikâyenin Arkeolojisi), Redingot Kitap, mitoloji, 232 sayfa, 2020

Gönül Uzelli – Slav Mitolojisi (2016)

Rus kültüründe ve Slav halklarının tarihinde önemli yer tutan mitolojilerini enine boyuna irdeleyen bir kılavuz kitap.

Slav mitolojisinde yaratılış ve öteki dünya anlayışı; pagan tanrılar; mitolojikleşmiş varlıklar; doğa, mekân cinleri ve perileri; doğaüstü varlıklar; tarihsel kahramanlar; kötü güçlere sahip varlıklar ve daha fazlası, bu kitapta.

  • Künye: Gönül Uzelli – Slav Mitolojisi, Yapı Kredi Yayınları

Paul Veyne – Yunanlar Kendi Mitlerine İnanmışlar mıydı? (2016)

Yunan mitolojisinde ayrıntılı bir yolculuğa çıkarken inançların toplumsal çeşitliliği ve bilginin toplumsal dağılımı konularında aklımıza takılanlara yanıt veren nitelikli bir kitap.

Çalışma, mitlerin doğasını ve onların kabul edilişinin ardındaki toplumsal ve tarihsel dinamikleri ortaya koymasıyla önemli.

  • Künye: Paul Veyne – Yunanlar Kendi Mitlerine İnanmışlar mıydı?, çeviren: Mehmet Alkan, Alfa Yayınları