Anı – Dipnotski

Svetoslav Milarov — İstanbul Zindanlarından Hatıralar (2026)

Svetoslav Milarov’un genç yaşta tutuklanarak geçirdiği yılları anlattığı hem kişisel hem de tarihsel derinliği olan bir hatırat. Eser, 19. yüzyılın sonlarına doğru İstanbul’da siyaset, gözetim ve güvensizlik atmosferinin nasıl iç içe geçtiğini içeriden bir bakışla aktarıyor. Milarov, Balkanlardaki ihtilalci hareketlerle Osmanlı yönetimi arasında sıkışmış bir figür olarak, iki buçuk yıl süren tutukluluğunu yalnızca bireysel bir trajedi olarak değil, dönemin karmaşık siyasal yapısının bir yansıması olarak ele alıyor.

‘İstanbul Zindanlarından Hatıralar (1870-1872)’ (‘Спомени от цариградските тъмници’), zindan deneyimini kuru bir anlatımın ötesine taşıyarak, hapishane mekânlarını ve bu mekânlarda karşılaşılan insan tiplerini canlı sahneler halinde sunuyor. Gardiyanlardan muhbirlere, suçlulardan masumlara kadar geniş bir yelpazede yer alan karakterler aracılığıyla Osmanlı toplumunun çok katmanlı yapısı görünür hale geliyor. Milarov’un anlatısı, yalnızca kendi yaşadıklarına odaklanmakla kalmıyor; birlikte kaldığı insanların hikâyelerini de örerek kolektif bir hafıza kuruyor.

Eserde öne çıkan temel meselelerden biri, kimlik ve suçlama arasındaki belirsizlik. Yazarın “hain mi yoksa vatansever mi?” sorusu etrafında şekillenen yaşamı, dönemin siyasal atmosferinde bireylerin ne kadar kolay biçimde suçlanabildiğini ve bu suçlamaların geri dönüşsüz sonuçlar doğurabildiğini gösteriyor. Bu yönüyle kitap, yalnızca bir hapishane anlatısı değil, aynı zamanda adalet mekanizmasının işleyişine dair eleştirel bir bakış sunuyor.

Milarov’un sade ama etkileyici dili, korku, dayanışma ve umutsuzluk arasında gidip gelen duyguları güçlü bir şekilde yansıtıyor. Aynı zamanda dönemin İstanbul’una dair gündelik yaşam ayrıntıları, bürokratik işleyiş ve Balkan entelektüel çevreleri hakkında değerli gözlemler içeriyor. Bu özellikleriyle eser, hem edebi hem de tarihsel bir belge niteliği taşıyor.

Sonuç olarak kitap, bireysel bir tanıklığın ötesine geçerek bir dönemin ruhunu, çelişkilerini ve karanlığını ortaya koyuyor. Okuru yalnızca bir mahkûmun hikâyesiyle değil, aynı zamanda çözülmekte olan bir imparatorluğun iç gerilimleriyle yüzleştiriyor.

Svetoslav Milarov — İstanbul Zindanlarından Hatıralar (1870-1872)
Çeviren: Hüseyin Mevsim • Kitap Yayınevi
Anı • 190 sayfa • 2026

Melissa Gould — Dulumsu (2026)

Melissa Gould’un bu eseri, ani bir kaybın ardından yasın nasıl deneyimlendiğini ve yeniden yaşam kurma sürecinin ne kadar karmaşık olabileceğini içten bir dille anlatıyor.

‘Dulumsu’ (‘Widowish: A Memoir’), Gould’un eşi Joel’in beklenmedik bir şekilde hastalanması ve kısa sürede hayatını kaybetmesiyle başlayan sarsıcı bir kırılma anıyla açılıyor. Bu kayıp, yazarın hem duygusal dünyasını hem de gündelik hayatını kökten değiştiriyor. Küçük kızını tek başına büyütmek zorunda kalan Gould, yasın yalnızca acıdan ibaret olmadığını; aynı zamanda sorumluluk, belirsizlik ve yeniden uyum sağlama çabasıyla iç içe geçtiğini gösteriyor.

Eserin merkezinde, yazarın “dul” kavramıyla kurduğu mesafe yer alıyor. Gould, toplumun yas tutanlara biçtiği kalıpların dışında kaldığını fark ediyor: Ne klasik anlamda “dul” gibi hissediyor ne de öyle davranıyor. Bu arada kalmışlığı “dulumsu” (widowish) kavramıyla ifade ederek, yasın tek tip ve evrensel bir deneyim olmadığını vurguluyor. Böylece kitap, kaybın ardından kimliğin nasıl yeniden kurulduğunu sorgulayan özgün bir çerçeve sunuyor.

Gould’un anlatımı, yas sürecini yalnızca karanlık bir dönem olarak değil, aynı zamanda sevginin dönüşerek varlığını sürdürdüğü bir alan olarak ele alıyor. Joel ile paylaşılan bağın ölümle sona ermediğini, aksine farklı bir biçimde yaşamaya devam ettiğini dile getiriyor. Bu yaklaşım, kaybın yok edici yönü kadar dönüştürücü potansiyeline de dikkat çekiyor.

Sonuç olarak eser, modern dünyada yasın nasıl yaşandığına dair samimi ve güncel bir bakış sunuyor. Toplumsal beklentiler ile bireysel deneyim arasındaki gerilimi görünür kılarak, okura kayıp, sevgi ve dayanıklılık üzerine derin bir düşünme alanı açıyor.

Melissa Gould — Dulumsu: Kalıpların Dışında Yas Tutmaya ve Sevginin Şaşırtıcı Doğasına Dair Umut Dolu Bir Anı Kitabı
Çeviren: Ayşe Başcı • Mundi Kitap
Anı • 208 sayfa • 2026

Mehmet Ali Kucur — “Hanımlara Piliz, Beylere Dikiz!” (2026)

Mehmet Ali Kucur’un bu kitabı, İstanbul’un özellikle Kurtuluş ve Beyoğlu hattında şekillenen gündelik hayatını, seyyar bir yaşamın içinden anlatan harikulade bir eser. Yazar, çocuk yaşta sokaklarda dolaşmaya başlayan bir seyyar basmacının gözünden, yalnızca mekânları değil, o mekânları var eden insan ilişkilerini, duyguları ve geçiciliği görünür kılıyor.

‘“Hanımlara Piliz, Beylere Dikiz!”: Kurtuluş’tan Beyoğlu’na Seyyar Hayatlardan Hikâyeler’, şehri sabit bir yer olmaktan çıkarıp sürekli değişen, yerinden kayan ve dönüşen bir yaşam alanı olarak kuruyor. 1960’lardan 90’lara uzanan süreçte İstanbul’un geçirdiği büyük toplumsal dönüşüm, mahallelerin dokusunda, insan ilişkilerinde ve gündelik pratiklerde izleniyor. Seyyarlık burada sadece bir meslek değil; hareketlilik ve anlık varoluşla tanımlanan bir hayat biçimi olarak öne çıkıyor.

Kitapta Kurtuluş, bir tavla metaforuyla anlatılıyor; farklı etnik ve kültürel kökenlerden gelen insanlar, aynı oyunun taşları gibi aynı zeminde karşılaşıyor. Rumlar, Ermeniler, Yahudiler ve Anadolu’nun farklı şehirlerinden gelen göçmenler, bu çok katmanlı mahallede yan yana yaşayarak iç içe geçen bir hayat kuruyor. Böylece mahalle, yalnızca bir coğrafya değil, çeşitliliğin ve karşılaşmaların sahnesi haline geliyor.

Anlatıda sokaklar, meydanlar ve yapılar da hafızanın parçaları olarak yer buluyor. Kiliseler, meydanlar, eski eğlence mekânları, kuş satılan alanlar ve gündelik hayatın küçük detayları, bir tür kolektif bellek haritası oluşturuyor. Bu unsurlar, kaybolan ya da dönüşen bir dünyanın izlerini taşıyarak geçmiş ile bugün arasında duygusal bir köprü kuruyor.

Kitap, İstanbul’un çok kültürlü geçmişini ve seyyar hayatların kırılganlığını iç içe geçirerek anlatıyor. Hem nostaljik hem de eleştirel bir bakışla, kentin dönüşümünü insanların hikâyeleri üzerinden görünür kılıyor; böylece okuyucuya yalnızca bir şehir değil, sürekli hareket halinde olan bir yaşam deneyimi sunuyor.

Mehmet Ali Kucur — “Hanımlara Piliz, Beylere Dikiz!”: Kurtuluş’tan Beyoğlu’na Seyyar Hayatlardan Hikâyeler
• İstos Yayın
Anı • 304 sayfa • 2026

Ernesto Che Guevara — Bolivya Günlüğü (2026)

Ernesto Che Guevara’nın bu günlükleri, devrimci pratiğin en doğrudan, en ham tanıklıklarından biri. Bu kitap, Guevara’nın 1966-1967 yıllarında Bolivya’da yürüttüğü gerilla mücadelesi sırasında tuttuğu günlükleri sunuyor.

‘Bolivya Günlüğü’ (‘The Bolivian Diary’), Che’nin Bolivya’ya gizlice giriş yapmasıyla başlıyor ve küçük bir gerilla birliğiyle kırsalda örgütlenme çabasını adım adım izliyor. Günlükler, ideolojik bir manifesto olmaktan çok, sahadaki gerçekliğin kaydı niteliğini taşıyor: zorlu doğa koşulları, yetersiz lojistik, hastalıklar ve sürekli hareket hâlinde olmanın getirdiği yıpranma açıkça aktarılıyor.

Che, gerilla savaşının yalnızca askerî değil, aynı zamanda toplumsal bir süreç olduğunu vurguluyor. Yerel köylülerle ilişki kurma çabası, onların desteğini kazanma stratejileri ve bu konuda yaşanan başarısızlıklar metnin önemli bir kısmını oluşturuyor. Beklenen halk desteğinin sınırlı kalması, hareketin giderek izole olmasına yol açıyor.

Günlüklerde disiplin, dayanışma ve moral meseleleri de sık sık gündeme geliyor. Che, birlik içindeki sorunları, firarları ve zayıflıkları açıkça kaydederken, aynı zamanda devrimci kararlılığı sürdürmeye çalışıyor. Bu yönüyle metin, ideal ile gerçeklik arasındaki gerilimi sürekli görünür kılıyor.

Bolivya ordusunun ve CIA destekli operasyonların baskısı arttıkça, gerilla grubunun hareket alanı daralıyor. Günlükler ilerledikçe kuşatma hissi yoğunlaşıyor ve mücadele giderek daha umutsuz bir hâl alıyor. Buna rağmen Che, devrim fikrinden vazgeçmiyor ve mücadeleyi sürdürme iradesini koruyor.

Eser, Che Guevara’nın yakalanmasından kısa süre önce sona eriyor ve böylece okur, yalnızca bir devrimcinin düşüncelerine değil, aynı zamanda bir yenilginin içerden nasıl deneyimlendiğine tanıklık ediyor. Genel olarak kitap, devrimci mücadeleyi tüm zorlukları ve çelişkileriyle gösteren güçlü ve sarsıcı bir belge niteliğinde.

Ernesto Che Guevara — Bolivya Günlüğü
Çeviren: Gökhan Gençay • Minotor Kitap
Anı • 336 sayfa • 2026

Gustav von Hochwächter — Balkan Savaşı Günlüğü (2026)

Osmanlı ordusunda görevli Alman kurmay subayı Gustav von Hochwächter, Mahmut Muhtar Paşa’nın karargâhında geçirdiği Balkan Savaşı’nı günü gününe kayda aldı.

Bu kitap, Hochwächter’in I. Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı coğrafyasında yaşanan geri çekilme ve çöküş sürecine tanıklığını aktardığı bir hatırat. Eser, savaşın son dönemlerinde Osmanlı ordusunun ve sivil halkın yaşadığı zorunlu göçleri, düzensiz geri çekilmeleri ve belirsizlik içindeki yaşamı gözlemci bir bakışla anlatıyor.

Kitapta, cephe gerisindeki çözülme süreci öne çıkıyor. Hochwächter, askeri disiplinin giderek zayıfladığını, lojistik sorunların arttığını ve savaşın yıkıcı etkilerinin hem askerler hem de siviller üzerinde derin izler bıraktığını aktarıyor. Özellikle geri çekilme sırasında yaşanan kaos, açlık, hastalık ve güvensizlik ortamı, imparatorluğun içinde bulunduğu kritik durumu gözler önüne seriyor.

‘Balkan Savaşı Günlüğü: Türklerle Cephede’ (‘Mit den Türken auf der Flucht: Kriegserlebnisse eines deutschen Beobachters’), yalnızca askeri gelişmeleri değil, aynı zamanda farklı etnik ve toplumsal grupların savaş koşullarında nasıl etkilendiğini de ele alıyor. Yazar, Osmanlı topraklarında yaşayan halkların yaşadığı korku, belirsizlik ve yerinden edilme deneyimlerini betimleyerek savaşın insani boyutuna dikkat çekiyor.

Hochwächter’in anlatımı, dışarıdan bir gözlemcinin bakışını yansıtması açısından da önem taşıyor. Bu bakış, hem Osmanlı ordusunun durumunu hem de savaşın genel gidişatını Avrupa perspektifiyle değerlendirme imkânı sunuyor. Ancak bu gözlemlerin, dönemin zihniyetini ve önyargılarını da taşıdığı hissediliyor.

Genel olarak eser, Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarında yaşanan çöküşü, savaşın cephe dışındaki etkileriyle birlikte ele alarak, tarihsel bir dönemin insani ve toplumsal boyutlarını görünür kılan önemli bir tanıklık sunuyor.

Gustav von Hochwächter — Balkan Savaşı Günlüğü: Türklerle Cephede
Çeviren: Sumru Toydemir • Meltem Kabalcı Yayınları
Anı • 152 sayfa • 2026

Traudl Junge — Hitler’in Sekreteri (2026)

Hannah Arendt’in “kötülüğün sıradanlığı” dediği şeyin somut örneği olan Traudl Junge bu anı kitabında genç yaşta Adolf Hitler’in özel sekreteri olarak geçirdiği yılları ve savaşın son günlerine kadar süren tanıklığını anlatıyor. 22 yaşında, siyasetten uzak, kariyer arayışında ve balerin olmayı hayal eden genç bir kadınken Führer’in yakın çevresine girdi. Kitap, onun bu görevi nasıl sıradan bir iş olarak gördüğünü ve rejimin suçlarını kavramadan gündelik bir büro hayatı sürdürdüğünü gösteriyor.

Anlatının en çarpıcı bölümü, Berlin’deki Führerbunker’de geçen son haftalar. Kızıl Ordu kente yaklaşırken içeride daralan bir dünya tasvir ediliyor: çöken bir rejim, sadakatini koruyan dar bir çevre ve gerçeklikten kopmuş bir lider portresi çiziliyor. Junge, Hitler’in vasiyetini dikte ettirdiği ana, Eva Braun’la evliliğine ve intiharına doğrudan tanıklık ediyor. Bu sahneler, tarihsel bir çöküşün içeriden gözlemi niteliği taşıyor.

‘Hitler’in Sekreteri: Führer’le İki Buçuk Yıl’ (‘Bis zur letzten Stunde: Hitlers Sekretärin erzählt ihr Leben’) yalnızca olayları aktarmıyor; aynı zamanda suç, sorumluluk ve körlük üzerine bir iç hesaplaşma sunuyor. Junge, savaş sonrası yıllarda rejimin işlediği suçların kapsamını öğrendikçe duyduğu utancı ve “bilmemek” ile “bilmek istememek” arasındaki farkı sorguluyor. Kendini ideolojik bir fanatikten ziyade apolitik ve naif biri olarak tanımlasa da bu tutumun ahlaki sonuçlarından kaçamıyor.

Kitabın orijinal adında geçen “Son saate kadar” ifadesi, hem Hitler’in son anlarına hem de Junge’nin geç fark ettiği yüzleşmeye işaret ediyor. Eser, Nazi Almanyası’nın merkezine içeriden bakış sağlaması bakımından tarihsel değer taşıyor; aynı zamanda totaliter rejimlerde sıradan bireylerin nasıl sistemin parçası hâline gelebildiğini göstermesi açısından önemli bir tanıklık sunuyor.

Traudl Junge — Hitler’in Sekreteri: Führer’le İki Buçuk Yıl (Melissa Müller’in Katkılarıyla)
Çeviren: Vedat Çorlu • Alfa Yayınları
Anı • 272 sayfa • 2026

Deirdre Bair — Paris Yaşamları (2025)

Deirdre Bair’in bu kitabı, yazarın Paris’te geçirdiği yılları merkezine alan, edebiyat, felsefe ve kişisel hafızayı iç içe geçiren özgün bir anı anlatısı sunuyor. Bair, bu eserde yalnızca Samuel Beckett ve Simone de Beauvoir gibi 20. yüzyıl düşünce ve edebiyatının iki büyük figürüyle kurduğu yakın ilişkileri değil, aynı zamanda onların dünyasına içeriden tanıklık eden bir araştırmacı ve yazar olarak kendi konumunu da sorguluyor.

‘Paris Yaşamları’ (‘Parisian Lives’), Bair’in Beckett ve Beauvoir üzerine yürüttüğü biyografi çalışmalarının perde arkasını açarken, Paris’in entelektüel ortamını gündelik ayrıntılar üzerinden görünür kılıyor. Okur, büyük metinlerin ve fikirlerin ardındaki insanî kırılganlıkları, dostlukları, gerilimleri ve suskunlukları Bair’in birebir temaslarından süzülen anlatılar aracılığıyla izliyor. Beckett’in içine kapanık, mesafeli dünyası ile Beauvoir’ın politik, kamusal ve mücadeleci kişiliği arasındaki karşıtlık, kitabın temel gerilimlerinden birini oluşturuyor.

Bair, anılarını idealize edici bir hayranlık tonuyla değil, mesafeli ve eleştirel bir bakışla kaleme alıyor. Bu sayede Beckett ve Beauvoir, ikonlaşmış figürler olmaktan çıkarak çelişkileri, zaafları ve insani yönleriyle ele alınıyor. Aynı zamanda yazar, kadın bir biyografi yazarı olarak akademik ve entelektüel dünyada karşılaştığı güçlükleri, dışlanma biçimlerini ve kendi yazarlık serüvenini de dürüstçe aktarıyor.

‘Paris Yaşamları’, Paris’i yalnızca bir arka plan olarak değil, düşüncenin, yazının ve ilişkilerin biçimlendiği canlı bir mekân olarak sunuyor. Kitap, edebiyat ve felsefe tarihinin önemli isimlerini yakından tanımak isteyen okurlar için olduğu kadar, entelektüel üretimin gündelik hayatla nasıl iç içe geçtiğini görmek isteyenler için de güçlü ve samimi bir anlatı niteliği taşıyor.

Deirdre Bair — Paris Yaşamları: Samuel Beckett, Simone de Beauvoir ve Ben
Çeviren: Ayşen Tekşen • Payel Yayınevi
Anı • 379 sayfa • 2025

Jon Krakauer – Everest Günlüğü (2025)

‘Everest Günlüğü’ (‘Into Thin Air’), Jon Krakauer’in 1996 Everest Felaketi’ni hem kişisel tanıklık hem de analitik bir sorgulamayla aktardığı çarpıcı bir anlatı. Krakauer, Outside dergisi için ticari Everest tırmanışlarını araştırmak üzere Rob Hall’un Adventure Consultants ekibine katıldığında, yalnızca bir gazeteci değil, giderek sınırları zorlayan bir dağcının içine düştüğü etik ve fiziksel bir krizin tanığı hâline geldi.

10 Mayıs 1996’da yaşanan felaketin temeli, ticari dağcılığın Everest üzerinde yarattığı yapısal sorunlarda yatıyor: deneyimsiz müşteriler, zirve gününde sabit hatların zamanında kurulmamış olması, dar geçitlerde yığılmalar ve tehlikeli gecikmeler. Krakauer ve ekibi zirveye ulaşsa da dönüş yoluna fırtına yaklaşırken çıkmaları ölümcül sonuçların ilk işareti oluyor.

Öğleden sonra başlayan şiddetli kar fırtınası, Ek III ile zirve arasındaki bölgeyi bir ölüm koridoruna çeviriyor. Görüş sıfıra inerken birçok tırmanıcı yönünü kaybediyor; bazıları çöküp donmaya başlıyor. Krakauer büyük bir tükenmişlikle de olsa Kamp IV’e ulaşmayı başarıyor, fakat dağın üst kesimlerinde kalanların kaderi hızla kararıyor. Rehberler Rob Hall ve Andy Harris, dağcılar Doug Hansen ve Yasuko Namba da dahil olmak üzere sekiz kişi Everest’te hayatını kaybediyor. Krakauer, özellikle Andy Harris’i sağ kaldığını sanarak yanlış yönde değerlendirme yapmasının kendisinde ömür boyu taşıdığı ağır bir suçluluk duygusu yarattığını açıkça anlatıyor.

Krakauer, kitabında sadece olayların fiziksel akışını değil, kararların nasıl alındığını, yetkin rehberliğin sınırlarını ve ticari dağcılığın etik sorunlarını da mercek altına alıyor. Everest’in “ana tanrıça” olarak anılmasının ardında yatan hem çekicilik hem de ölümcül cazibe, onun anlatısında insan hırsı, kırılganlık ve doğa karşısındaki çaresizlikle birleşiyor. ‘Everest Günlüğü’, bir felaketi belgelemekten çok daha fazlası: modern maceracılığın karanlık yüzüne, bireysel sorumluluğa ve sınır deneyimlerinin insan ruhunda açtığı yaralara dair sarsıcı bir hesaplaşma.

Künye: Jon Krakauer – Everest Günlüğü, çeviren: Pelin Sertoğlu Hız, Siren Yayınları, anı, 328 sayfa, 2025

Tarık Alpagut – Benim Babam Darbeci (2025)

Tarık Alpagut’un ‘Benim Babam Darbeci’ adlı eseri, Türkiye’nin askeri darbeler tarihine içeriden bir tanıklık sunan nadir örneklerden biri olarak öne çıkıyor. Yazar, 27 Mayıs 1960 darbesiyle başlayan ve 22 Şubat 1962 darbe girişimine uzanan çalkantılı dönemi, büyük anlatıların gölgesinde kalmış kişisel bir hikâyeyle birleştiriyor. Milli Birlik Komitesi’nin iktidarı ele alış biçimi, Yassıada yargılamalarının yarattığı adalet tartışmaları ve darbeci kadroların kendi içindeki kırılmalar, anlatının arka planında tarihsel bir panoramaya dönüşüyor.

Eser, darbe sonrası kurulan düzenin hem toplumsal hem de siyasal sonuçlarını hatırlatırken, “biz kimseye karşı ihtilal yapmadık” söylemi ile uygulanan politikaların yarattığı çelişkiyi görünür kılıyor. Milyonlarca vatandaşın oy verdiği bir partinin kapatılması ve yöneticilerinin ölüm cezasıyla yargılanması, hem toplumda hem de ordu içinde derin bir huzursuzluk yaratıyor. Bu gerilim, askerî kadroların deneyimsizliği ile ülkeyi yönetme iddiası arasında sıkışmış bir kuşağın çıkmazını da yansıtıyor.

Kitabın merkezinde ise Talat Aydemir hareketi ve 22 Şubat 1962 girişimi yer alıyor. İsmet İnönü ile genç subaylar arasındaki güç mücadelesi, kan dökülmeden bastırılmış olsa da Türkiye’nin sancılı siyasal dönüşümünü belirleyen önemli bir dönüm noktasına işaret ediyor. Alpagut, bu tarihsel çatışmayı yalnızca belgelerle değil, Kara Harp Okulu Alay Komutanı olan babası Kurmay Albay Turgut Alpagut’un kişisel kaderi üzerinden aktararak anlatıya duygusal ve insani bir derinlik kazandırıyor.

‘Benim Babam Darbeci’, darbelerin soğuk siyasi dilini kırarak, aile, sadakat, hayal kırıklığı ve tarihsel mirasın yükü gibi temalarla örülü bir iç hesaplaşmaya dönüşüyor. Böylece kitap, sadece siyasi bir dönemin değil, o dönemi yaşayanların ruh halinin de izini süren özgün bir tanıklık sunuyor.

Künye: Tarık Alpagut – Benim Babam Darbeci, Ayrıntı Yayınları, anı, 176 sayfa, 2025

Mert Kaya – “Ben, Eski Ben Değilim” (2025(

Mert Kaya, büyük dedesinin izini sürerken sıradan bir aile geçmişinden çok daha fazlasını ortaya çıkarıyor; Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi’nin kuşaklara yayılan sessiz tarihini, kalanın ve gideni aynı anda etkileyen derin kırılmalarını gün ışığına çıkarıyor. “Ben, Eski Ben Değilim” bu sessizliğin ardındaki belleği, Müslümanlaş(tırıl)mış Rumların kimlik dönüşümlerini ve aktarılamayan hikâyelerin yarattığı kopuklukları sözlü tarih görüşmeleriyle bir araya getiriyor. Kaya’nın uzun yıllara yayılan akademik birikimi, arşiv belgeleriyle birleşerek hem kişisel hem toplumsal bir yüzleşme alanı açıyor.

Kitap, kimliğin bastırılmış katmanlarını görünür kılarken hafızanın nasıl şekillendiğini, sessizliğin hangi koşullarda kuşaklar boyunca sürdüğünü ve hatırlamanın neden çoğu zaman acı verici bir eyleme dönüştüğünü gösteriyor. Tanıkların geçmişleriyle kurdukları ilişki, saklanmış aidiyetlerin gölgesi ve yeniden adlandırılan hayatların gerilimi anlatının merkezine yerleşiyor. Kaya, yalnızca bireysel tanıklıkları değil, bir toplumun kendisiyle kurduğu sorunlu ilişkiyi de tartışmaya açarak okuru hem tarihsel hem etik bir sorgulamaya davet ediyor.

Bu çalışma, mübadelenin ardından sessizce değişen kimlik biçimlerini anlamak, bellek ile aidiyet arasındaki kırılgan sınırları yeniden düşünmek ve yakın tarihin gizli kalmış yönleriyle yüzleşmek için önemli bir kapı aralıyor.

Künye: Mert Kaya – “Ben, Eski Ben Değilim”: Müslümanlaş(tırıl)mış Rumlarda Bellek ve Kimlik, İstos Yayın, inceleme, 240 sayfa, 2025