Etiket: Durmuş Bayram

Gangsheng Bao — Demokrasiler Neden Çöker? (2026)

Gangsheng Bao’nun bu kitabı, demokrasilerin neden ve nasıl çöktüğünü yalnızca kurumsal zayıflıklarla değil, siyasal aktörlerin stratejik tercihleriyle birlikte açıklıyor. Bao, demokratik gerilemenin ani darbelerle değil, çoğu zaman seçimle işbaşına gelen aktörlerin sistem içindeki araçları kullanarak kuralları aşındırmasıyla gerçekleştiğini savunuyor. Bu süreci, “içeriden çöküş” olarak kavramsallaştırıyor.

‘Demokrasiler Neden Çöker?’ (‘Politics of Democratic Breakdown’), demokratik çöküşü hazırlayan koşulları üç düzlemde inceliyor: kurumsal tasarım, siyasal kutuplaşma ve elit davranışı. Zayıf denge-denetim mekanizmaları, yürütmenin aşırı güçlenmesi ve partizan yargı yapıları sistemi kırılgan hâle getiriyor. Ancak Bao’ya göre belirleyici olan, kriz anlarında siyasal elitlerin uzlaşma yerine sıfır toplamlı mücadeleyi tercih etmesi oluyor. Bu tercih, muhalefeti gayrimeşru ilan eden söylemlerle birleştiğinde demokratik normlar hızla aşınıyor.

Bao, farklı ülkelerden karşılaştırmalı örneklerle seçim sistemleri, anayasal düzenlemeler ve parti yapılarının çöküş dinamiklerini nasıl etkilediğini gösteriyor. Ekonomik krizlerin, güvenlik tehditlerinin ve kimlik temelli siyasetlerin otoriterleşme için fırsat pencereleri açtığını vurguluyor. Buna karşılık güçlü sivil toplum, bağımsız medya ve kurumsallaşmış parti rekabeti demokrasiyi dirençli kılıyor.

Sonuç olarak kitap, demokratik çöküşü kaçınılmaz bir kader olarak değil, siyasal tercihlerin ve kurumsal tasarımın sonucu olarak değerlendiriyor. Bao, demokrasiyi korumanın yalnızca normatif bağlılık değil, bilinçli kurumsal mühendislik ve uzlaşma kültürü gerektirdiğini ortaya koyuyor. Bu yönüyle eser, çağdaş demokratik gerileme tartışmalarına analitik bir çerçeve sunuyor.

Gangsheng Bao — Demokrasiler Neden Çöker?
Çeviren: Durmuş Bayram • Doğan Kitap
Siyaset • 528 sayfa • 2026

Joseph Jebelli – İnsan Beyninin Gelişimi (2025)

Joseph Jebelli bu kitabında, insan beyninin evrimsel hikâyesini biyoloji, tarih ve kültür arasındaki etkileşim içinde ele alıyor. ‘İnsan Beyninin Gelişimi: Zihnimizin Evrimsel Yolculuğu’ (‘How the Mind Changed: A Human History of Our Evolving Brain’), zihnin yalnızca bir organ değil, insanlık tarihinin en yaratıcı eseri olduğunu söylüyor. Jebelli, beynin evrimini anlatırken bilincin, duyguların, hafızanın ve toplumsal yaşamın nasıl geliştiğini nörobilimsel bir dille ama insani bir duyarlılıkla açıklıyor. Ona göre insan beyni, çevreyle etkileşim içinde şekillenen dinamik bir yapıya sahip; dolayısıyla beyin tarihini anlamak, insanın kendini anlamasıyla eşdeğer bir çaba haline geliyor.

Eser üç ana temaya ayrılıyor. İlk bölümde en eski insanların beyinleri inceleniyor; duyguların doğuşu, hafızanın evrimi ve toplumsal bağların sinirsel temelleri araştırılıyor. İkinci bölüm, dilin, zekânın ve bilincin kökenlerine odaklanıyor; kültürel dönüşümlerin beynin bilişsel kapasitesini nasıl dönüştürdüğü anlatılıyor. Üçüncü bölümde ise, geleceğe yönelen sorular yer alıyor: Otizm ve nöroçeşitliliğin anlamı, yapay zekânın ve dijital bilinç fikirlerinin beyinle kurduğu yeni ilişki tartışılıyor. Jebelli, zihnin biyolojik sınırlarını zorlayan teknolojik gelişmeleri hem umut hem de etik sorumluluk bağlamında değerlendiriyor.

Yazarın girişte vurguladığı gibi, bu kitap nörobilimin umut verici bir mesajını taşıyor: İnsan beyni değişebilir, gelişebilir ve yeniden şekillenebilir. Zihnin biçimlendirdiği toplumlar kadar, toplumların da zihinleri biçimlendirdiğini hatırlatıyor. ‘İnsan Beyninin Gelişimi’, bilimin soğuk yüzünü değil, insanın düşünme ve anlam arayışını ısıtan canlı bir hikâyeyi anlatıyor.

  • Künye: Joseph Jebelli – İnsan Beyninin Gelişimi: Zihnimizin Evrimsel Yolculuğu, çeviren: Durmuş Bayram, Doğan Kitap, bilim, 320 sayfa, 2025

Kolektif – Aptallığın Psikolojisi (2025)

Jean-François Marmion’un hazırladığı bu kitap, farklı yazarların, psikologların, filozofların ve sosyologların katkılarıyla derlenmiş, “aptallık” olgusunu çok yönlü biçimde inceleyen bir kitap olarak öne çıkıyor. ‘Aptallığın Psikolojisi’ (‘Psychologie de la connerie’), gündelik hayatta sıkça karşılaşılan ama kolayca tanımlanamayan bu kavramı tartışıyor.

Marmion ve katkıda bulunan isimler, aptallığın yalnızca bireysel bir eksiklik ya da zekâ yoksunluğu olmadığını, çoğu zaman toplumsal koşullar, güç ilişkileri ve önyargılarla beslendiğini vurguluyor. İnsanların akıl dışı davranışları, yanlış inançları sürdürmeleri, dogmalara bağlanmaları ya da başkalarının etkisiyle hatalı kararlar vermeleri aptallığın çeşitleri olarak ele alınıyor. Bu bağlamda, aptallığın körü körüne otoriteye itaat, sahte uzmanlıkların peşinden gitme, sosyal medyada düşünmeden paylaşılan yanlış bilgiler ve kitle psikolojisiyle birleştiğinde nasıl güç kazandığı gösteriliyor.

Kitapta, aptallığın yalnızca başkalarında değil, herkesin kendi düşünce ve davranışlarında da var olabileceği hatırlatılıyor. İnsan, rasyonel olduğu kadar irrasyonel eğilimler de taşıyor ve aptallık bu çatışmadan doğuyor. Psikanalizden bilişsel psikolojiye, felsefeden mizaha uzanan metinlerde, hem bireysel hem de kolektif ölçekte aptallığın nedenleri, sonuçları ve kaçınılmazlığı tartışılıyor.

‘Aptallığın Psikolojisi’ akademik analiz ile mizahi yaklaşımı harmanlayarak, okuru hem güldürüyor hem düşündürüyor. Kitap, aptallığı küçümseyici bir etiket olarak değil, insan doğasının ayrılmaz bir parçası olarak ele alıyor ve herkesin kendi payına düşen aptalı fark etmesi gerektiğini vurguluyor.

  • Künye: Kolektif – Aptallığın Psikolojisi, hazırlayan: Jean-François Marmion, çeviren: Durmuş Bayram, Doğan Kitap, psikoloji, 320 sayfa, 2025