Karen Barkey, Osmanlı İmparatorluğu’nu farklılıkları kendine has yöntemlerle yöneten bir siyasal yapı olarak okuyor. İmparatorluk düzeninin yalnızca merkezî baskıya değil, müzakere, aracılık ve yerel dengeler üzerinden işleyen bir yönetime dayandığını savunuyor. Ancak bu yaklaşım, Osmanlı tarihindeki ayaklanmaları, zor aygıtını ve askerî bastırma pratiklerini dışlamıyor; tam tersine, bu şiddet biçimleriyle esnek yönetim tekniklerinin aynı anda var olduğu karmaşık bir siyasal düzeni tarif ediyor. Barkey, Osmanlı yönetimini tek yönlü bir hoşgörü modeli olarak değil, gerektiğinde zor kullanan ama uzun vadede farklılıkları yönetilebilir kılmaya çalışan bir sistem olarak ele alıyor.
‘Farklılıklar İmparatorluğu Osmanlılar’ (‘Empire of Difference’), merkez–taşra ilişkilerini sabit bir hiyerarşi olarak değil, sürekli yeniden kurulan bir güç alanı olarak okuyor. Yerel elitler, dini gruplar ve topluluk önderleri bazen sisteme entegre oluyor, bazen isyan ediyor, bazen de zor yoluyla bastırılıyor. Hukuki çoğulluk, yerel özerklik ve idari aracılar bu yapının istikrar üretmesini sağlıyor, fakat bu istikrar çatışmasız bir düzen anlamına gelmiyor. Barkey, Osmanlı siyasal düzenini hem müzakere hem zor üzerinden işleyen çift yönlü bir iktidar biçimi olarak kavramsallaştırıyor.
Eser, Osmanlı’yı Avrupa imparatorluklarıyla karşılaştırarak “merkezileşme = modernlik” varsayımını sorguluyor. Güya Osmanlı modeli, homojenlik üretmek yerine farklılıklarla birlikte var olmayı yönetmeye çalışan bir imparatorluk formu olarak tartışılıyor. Kitap, imparatorlukları yalnızca baskı aygıtları olarak değil, farklılık, şiddet, müzakere ve yönetim tekniklerinin iç içe geçtiği siyasal yapılar olarak düşünmeyi önerdiği için imparatorluk çalışmaları, devlet kuramı ve karşılaştırmalı tarih alanında çalışanların ilgisini çekebilir.
Karen Barkey — Farklılıklar İmparatorluğu Osmanlılar: Bir Karşılaştırmalı Tarih Perspektifi
Çeviren: Abdullah Sami Sümer • Kronik Kitap
Tarih • 480 sayfa • 2026
Dipnotski 