Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemini II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan çalkantılı süreç içinde ele alıyor. Alexander Lyon Macfie, bu dönemi yalnızca bir çöküş hikâyesi olarak değil, aynı zamanda yoğun siyasal mücadelelerin, reform arayışlarının ve uluslararası baskıların iç içe geçtiği bir dönüşüm süreci olarak inceliyor.
‘Osmanlı’nın Son Yılları (1908-1923)’ (‘The End of the Ottoman Empire 1908-1923’), 1908’de Jön Türk Devrimi ile başlayan anayasal yeniden yapılanmanın, imparatorluğu güçlendirmek yerine yeni gerilimler yarattığını gösteriyor. İttihat ve Terakki yönetimi, merkezi otoriteyi sağlamlaştırmaya çalışırken hem iç muhalefetle hem de Balkanlar’daki milliyetçi hareketlerle karşı karşıya kalıyor. Bu süreçte Balkan Savaşları, imparatorluğun toprak kayıplarını hızlandırarak siyasal krizi derinleştiriyor.
Eser, Osmanlı’nın Birinci Dünya Savaşı’na girişini kritik bir dönemeç olarak ele alıyor. Savaş, zaten zayıflamış olan ekonomik ve idari yapıyı daha da sarsıyor. Savaşın sonunda imparatorluk fiilen dağılırken, Sevr Antlaşması ile Osmanlı topraklarının paylaşılması gündeme geliyor. Ancak bu durum Anadolu’da yeni bir direniş sürecini tetikliyor.
Macfie, bu noktada Kurtuluş Savaşı’nı imparatorluğun sonunu hazırlayan koşullar ile yeni bir ulus-devletin doğuşu arasındaki bağlantı içinde değerlendiriyor. Mustafa Kemal önderliğinde yürütülen mücadele, hem dış müdahalelere karşı bir direniş hem de eski imparatorluk düzeninden kopuş anlamı taşıyor. Bu süreç sonunda Lozan Antlaşması ile yeni Türkiye’nin uluslararası meşruiyeti sağlanıyor.
Genel olarak kitap, Osmanlı’nın yıkılışını tek bir nedene indirgemek yerine, iç siyasal çekişmeler, milliyetçilik hareketleri, büyük güçlerin müdahaleleri ve savaşların yarattığı yıkımın birleşimi olarak açıklıyor. Bu yönüyle eser, imparatorluğun sonunu anlamak için hem iç dinamikleri hem de küresel bağlamı birlikte ele alan kapsamlı bir tarihsel analiz sunuyor.
Alexander Lyon Macfie — Osmanlı’nın Son Yılları (1908-1923)
Çeviren: Melih Pekdemir • Fol Kitap
Tarih • 336 sayfa • 2026
Dipnotski 