Bülent Öztürk ‘Antik ve Orta Çağlarda Bir Şifa Kült Merkezi: Pythia Therma, Yalova Termal Kaplıcaları’, Yalova Termal Kaplıcaları’nın yalnızca doğal bir şifa kaynağı değil, binlerce yıl boyunca farklı uygarlıkların inanç dünyasında önemli bir yere sahip olmuş bir kült merkezi olduğunu ortaya koyuyor. Filolojik, epigrafik ve arkeolojik verileri bir araya getiren çalışma, antik çağdan Bizans dönemine uzanan süreçte kaplıcaların geçirdiği tarihsel ve kültürel dönüşümü ayrıntılı biçimde inceliyor.
Antik kaynaklarda Pythia, Pythion ve Pythia Therma gibi adlarla anılan bu kutsal alanın, Herakles ile su perileri Nymphe’lere adanmış bir tedavi ve ibadet merkezi olarak nasıl şekillendiği ele alınıyor. Günümüze ulaşan yazıtlar, adak stelleri, su yapıları ve hamam kalıntıları üzerinden, şifanın yalnızca fiziksel değil aynı zamanda dinsel ve ritüel bir deneyim olarak algılandığı dünyaya ışık tutuluyor.
Kitap, Hristiyanlığın yayılmasıyla birlikte bölgenin inanç coğrafyasında yaşanan değişimi de izliyor. Pagan dönemin kutsal figürlerinin zaman içinde Başmelek Mikail ve şifacı azizeler etrafında yeniden yorumlanması, eski inançların bütünüyle ortadan kalkmak yerine yeni dinî anlayış içinde farklı anlamlar kazanarak yaşamayı sürdürdüğünü gösteriyor. Bizans imparatorlarının ve imparatoriçelerinin bölgeye yönelik ilgisi, gerçekleştirilen imar faaliyetleri ve kutsal yapılar aracılığıyla Pythia Therma’nın Orta Çağ boyunca da önemini koruduğu ortaya konuluyor.
Çalışma, yalnızca siyasal ve dinî tarihi ele almakla yetinmiyor; dönemin mitolojik anlatılarını, edebî metinlerini ve yazıtlarını da değerlendirmeye katarak Pythia Therma’nın kültürel hafızasını çok yönlü biçimde yeniden kuruyor. Bölgede bulunan mezar yazıtları ise burada yaşamış ailelerin izlerini takip etme ve yerel toplumsal yapıyı daha yakından tanıma olanağı sağlıyor.
Tarih, arkeoloji, dinler tarihi ve epigrafiyi buluşturan eser, Yalova Termal Kaplıcaları’nın Antik ve Orta Çağ dünyasındaki yerini bütüncül bir bakışla ele alırken, Anadolu’nun en önemli şifa merkezlerinden birinin uzun yüzyıllara yayılan hikâyesini bilimsel veriler ışığında gün yüzüne çıkarıyor.
Bülent Öztürk — Antik ve Orta Çağlarda Bir Şifa Kült Merkezi: Pythia Therma, Yalova Termal Kaplıcaları
• Arkeoloji ve Sanat Yayınları
Arkeoloji • 172 sayfa • 2026
Dipnotski 