John J. Mearsheimer ve Sebastian Rosato’nun bu kitabı, uluslararası ilişkilerin temel varsayımlarından birini sorguluyor: Devletler dış politikada gerçekten rasyonel aktörler olarak mı davranıyor? Yazarlar, liderlerin çılgın, duygusal ya da öngörülemez kararlar verdiği düşüncesine karşı çıkarak rasyonelliği sonuçtan çok süreç üzerinden tanımlıyor. Onlara göre bir kararın başarısız olması onu kendiliğinden irrasyonel yapmıyor. Rasyonel davranış, belirsizlik içinde amaçların peşinden giderken dünyayı açıklamak için güvenilir bir teoriye dayanmayı ve seçenekleri kapsamlı bir müzakere sürecinden geçirerek değerlendirmeyi gerektiriyor.
Kitabın ilk bölümleri stratejik rasyonelliği ve belirsizlik sorununu ele alıyor. Uluslararası siyasette devletler geleceği kesin olarak bilemiyor ve eksik bilgiyle hareket ediyor. Bu nedenle karar vericilerin dünyayı nasıl yorumladığı önem kazanıyor. Rasyonel liderler, amaçları ile bu amaçlara ulaşmak için seçtikleri araçlar arasında nedensel bir bağ kuran teorilere başvuruyor. Rasyonellik böylece “doğru kararı bulmak”tan ziyade belirsizlik altında makul bir düşünme biçimi olarak tanımlanıyor.
Yazarlar bu çerçeveyi büyük strateji ve kriz yönetimi kararlarına uyguluyor. Birinci Dünya Savaşı öncesindeki Almanya’nın tercihleri, Japonya’nın 1930’lardaki stratejisi ve Pearl Harbor’a giden süreç gibi örneklerde, tarihsel olarak hatalı görülen kararların hangi düşünsel temellere dayandığı araştırılıyor. Küba Füze Krizi de liderlerin yoğun belirsizlik altında seçenekleri nasıl değerlendirdiğini göstermek için inceleniyor. Ancak kitap devletlerin her zaman rasyonel davrandığını savunmuyor. Domuzlar Körfezi Çıkarması ve 2003 Irak Savaşı gibi örnekler, dış politikada rasyonellikten sapmaların da yaşanabildiğini gösteriyor.
Sonuç olarak. ‘Devletler Nasıl Düşünür’ (‘How States Think’) dış politikanın “kara kutusunu” açmak için rasyonelliği yeniden tanımlıyor. Yazarların temel iddiası, irrasyonel davranışın norm değil istisna olduğudur. Devletler belirsiz bir dünyada öncelikle hayatta kalmaya çalışırken stratejik tercihler geliştiriyor yine. Bu nedenle bir devletin davranışını anlamak için yalnızca sonucuna bakmak yerine, hangi amaçları benimsediğini, dünyayı nasıl kavradığını, hangi teorilere dayandığını ve karar seçeneklerini nasıl tartıştığını incelemek gerekiyor. Kitap böylece dış politikayı yalnızca güç dengeleri veya liderlerin kişisel özellikleri üzerinden açıklamak yerine, devletlerin belirsizlik altında dünyayı anlamlandırma ve amaçlarına ulaşmak için strateji geliştirme biçimlerini merkeze alıyor.
John J. Mearsheimer, Sebastian Rosato — Devletler Nasıl Düşünür: Dış Politikanın Rasyonelliği
Çeviren: Zeynep Ezgi Zümbül • Diplomat Yayınları
Siyaset • 312 sayfa • 2026
