1970’lerin ve 80’lerin sosyalist hareketi içinde yer almış sıra dışı bir figürün, Ordulu Emin’in devrimci sosyalist mücadele ortamına dair, ilgiyle okunacak anı ve gözlemleri.
Polisin sürekli peşinde olduğu, kavgadan hiç kaçmamış Emin, aynı zamanda “Cesaret korkmamak değil, yapacağını korka korka yapmaktır.” diyecek kadar da samimi.
‘Taksim!: Bölünmüş Kıbrıs’ başlıklı elimizdeki eser, yazarların Kuzey Kıbrıs Türk cemaatindeki on yıllık araştırmalarının ürünü.
Yazarlar çalışmalarında, Kıbrıs’ın iki kesimi arasındaki tarihsel çatışmanın izlerini sürüyor.
Kıbrıs’ta yaşanan çatışmalar, 1974’te imzalanan Taksim anlaşmasıyla yeni bir evreye girdi.
Zira Ada’yı ikiye bölen anlaşma, bu coğrafyanın toplumsal dokusunu da büyük tahribata uğrattı.
İşte, Copeaux çiftinin Türk kesiminden insanlarla yaptığı söyleşilerden oluşan çalışmaları, iki halk arasındaki ayrışmanın, yaşanan trajik çatışmaların derli toplu bir tarihini vermesiyle dikkat çekiyor.
Koçero, Hamido, Hekimo…
Ahmet Özcan’ın bu özgün çalışması, Kürt eşkıyalarının “adi” olarak yaftalanan suçlarının özünde ne kadar siyasi nitelik ve vurgular barındırdığını gözler önüne seriyor.
“Ama Eşkıyalık Çağı Kapandı”, eşkıyalığın hem romantik hem de tarihsel-sosyolojik yönleriyle sağlam bir analizini sunmasıyla dikkat çekiyor.
Çalışma, eşkıyalığın Kürt toplumunun geçirdiği değişimlerin yanı sıra, siyaset, radikalleşme, askerîleşme ve bilhassa bölgesel krizlerle yakından ilgili olduğunu ortaya koyuyor.
Özcan kitabında bütün bu konuları ayrıntılı bir şekilde irdeliyor ve beri yandan Türkiye’deki eşkıyalık araştırmalarının eleştirel bir analizini yapıyor.
‘Delikanlı’, “Baba sorunu”nu sıra dışı karakterleri üzerinden işleyen, çok özgün bir Dostoyevski hikâyesi.
Kadın düşkünü toprak sahibi bir baba: Varsilov…
Onun gayrimeşru çocuğu: Dolgorukiy.
Günün birinde St. Petersburg’ta bir araya gelen baba ile oğul, duygusal, ideolojik ve ahlaki konulara uzanan hararetli bir tartışmaya girecek ve bu münakaşa, iki karakter arasında büyük bir çatışmaya ve kopuşa dönüşecektir.
Romanın bu baskısı, Joseph Frank’in önsözü ve Edward Hallet Carr’ın sonsözüyle zenginleşiyor.
Müslüman çoğunluğun içinde asimile olmuş, “Ne Hz. İsa’ya ne Hz. Muhammed’e yaranabilmiş” Ermenilerin hikâyeleri, bu özgün çalışmada sunuluyor.
Kitap, Sünni bir Türk/Kürt gibi veya Kürt/Alevi gibi yaşamış, kimisi molla-müezzin olmuş veya hacca gitmiş; Ermeni kimliklerine döndükten sonra ise Hıristiyan Ermeniler tarafından kabul görmekle ilgili sıkıntı yaşayanların tanıklığını sunuyor.
Kişisel çıkarın ve sınırsız bencilliğin geçer akçe olduğu çağımızda, arkadaşlık ilişkisi duygusal, manevi ve zihinsel olarak bize sunduğu vaatler nelerdir?
Wilhelm Schmid, modern hayatın yalnızlığı içinde her geçen gün daha fazla değer kazanan arkadaşlık olgusu üzerine düşünüyor.
Çevrelerindeki insanlarla daha sıkı ilişkiler kurmak ve böylece daha doygun yaşamak isteyenlere.
Kitaptan birkaç alıntı:
“Modern-öncesi dönemin kırsal dünyasında, herkesle az veya çok arkadaş olmaktan kaçınamazdınız. Modern şehir dünyasında ise, arkadaşı nadir bitki misali aramanız gerekir; internet de, bütün hayal kırıklıklarının telafisi yerine geçtiği gibi, bunun için de devrededir.”
“Değerlidir arkadaşlık, çünkü modern yaşam ve çalışma dünyasında hayatı kısmen kolaylaştıran fakat kısmen de zorlaştıran işlevsel ilişkilerin karşısında bir ağırlık oluşturur.”
“Arkadaşlık özgürce seçilmiş ilişkidir en yalın haliyle, insanlar arasındaki ilişkilerin nasıl biçimlendirileceğini ve güzel biçimlendirilebileceğini, arkadaşlık içinde öğrenir ve tecrübe edersiniz.”
“Modern çağda bir özgür ilişki de aşktır, fakat âşıkların çok defa özgürlüklerinden ciddi fireleri göze almaları gerekir; bu fireler tutkularının duygusal etkilerine, gündelik hayattaki mahrem ortak yaşamın getirdiği alışkanlıklara ve ilişkinin yan oluşumlara öyle kolayca izin vermeyen müstesnalığına bağlıdır. Arkadaşlığın özgür bağı ise her türden yan ve çapraz bağlantıya izin verdiği gibi, geniş arkadaş çemberleri içinde yaşanabilir. Aşkın muzdarip olduğu modern özgürlük taleplerine daha rahat hesap verebilir arkadaşlık.”
Geçmiş toplumlardan kalan açık seçik izler arasında, aşka, cinselliğe ilişkin olanlar son derece örtülü.
Bu örtüyü aralayan elimizdeki kitap, Eski Yunan’da eşcinsellikten Roma fahişelerine, doğum kontrolünün başlangıcından mastürbasyona pek çok “mahrem” konuyu irdelemekte.
Kitabın yazarları ise şöyle:
Jean Bottéro, Claude Mossé, Maurice Sartre, Paul Veyne, Catherine Salles, Jacques Solé, François Lebrun, Philippe Airés, Alain Corbin, Jacques le Goff, Michel Sot, Georges Duby, Daniel Roche, Pierre Darmon, Arlette Lebigre, Guy Chaussinand-Nogaret, Anne-Maria Moulin, Françoise Thébaud, Roger-Henri Guerrand ve Michel Rey.
Çarlık Rusya’sının bir taşra gölünde, genç bir adamın cesedinin bulunuşunu ve en önemlisi de bu korkunç olayın öncesinde yaşananları hikâye eden ‘Cinler’, Doytoyevski’nin siyasi vurgusu en baskın romanlarından.
Adı Şatov olan bu genç adam, uzun zamandır bağlı olduğu devrimci örgütten ayrılmayı tasarlamaktadır.
Bu örgüt etrafında bir araya gelen sıra dışı karakterlerin dünyasına inen roman, muhteşem bir dönem atmosferi sunuşuyla dudak uçuklatıyor.
Dostoyevski, Çar’ı devirmeyi amaçlayan örgüte dâhil olmuş aydınların, sosyalistlerin, anarşistlerin ve ateistlerin yetkin bir fotoğrafını çekiyor.
Stepan Trofimoviç’ten Pyotr Stepanoviç’e, Nikolay Vsevolodoviç Stavrogin’den Liputin’e, Kirilov’dan Şatov’a ve Yüzbaşı Lebyadkin’den Darya Pavlovna’ya, edebiyat tarihinin pek çok ölümsüz karakteri bu romanda karşımıza çıkıyor.
Bizde daha önce ‘Ecinniler’ adıyla da çevrilmiş roman, Ergin Altay çevirisi, Mary Mccharty’nin önsözü, Irving Howe’un sonsözüyle, yazar ve dönem kronolojisiyle birlikte.
Resmi tarihin üstünü örttüğü Karadeniz gerçeğini yalın bir üslupla ortaya koyan anılar.
Halil Erhan, doğup büyüdüğü bu topraklarda yok edilen Ermenileri; bölgedeki meşhur çete ve eşkıyaları; Topal Osman’ın katlettiği Ermenileri; bölgedeki kontrgerilla faaliyetlerini; sağ-sol çatışmasını ve buna benzer pek çok olayı kayda geçmekte.
İdris-i Bitlisi’den Şeyh Ubeydullah’a, Barzanilerden Cemilpaşazadelere, Abdullah Cevdet’ten Şerif Paşa’ya, Ziya Gökalp’ten Koçgirili Alişer Efendi’ye, Sait Kırmızıtoprak’tan Abdurrahman Qasımlo’ya, Celal Talabani’den Abdullah Öcalan’a ve Gültan Kışanak’tan Selahattin Demirtaş’a, Kürt tarihi ve siyasetinde iz bırakmış pek çok isim, bu kapsamlı derlemenin konusu.
Tarihçi Hamit Bozarslan’ın yetkin önsözüyle açılan kitap, her şeyden önce okurun, bir makro-kimlik oluşturan ama oldukça heterojen bir nitelik arz eden “Kürtlük” olgusunu kavramasını mümkün kılıyor.
Kitapta yer alan yazılar bunun yanı sıra, “Kürtlük” olgusu ele alınmadan Türkiye’de Batıcılığın, İslâmcılığın, solun, hatta Türk milliyetçiliğinin tarihinin yazılabilmesinin imkânsız olduğunu da gösteriyor.
Bu gözlem, kuşkusuz İran, Irak ve Suriye için de geçerli.
Netice itibariyle bu kitap, Kürtlerin entelektüel ve siyasi tarihlerini daha yakından izlemek için çok iyi bir fırsat.
Kitapta, sırasıyla hayatları ve çalışmaları ele alınan Kürt şahsiyetler şöyle:
İdris-i Bitlisi, Bedirhaniler, Barzaniler, Şeyh Ubeydullah, Cemilpaşazadeler, Abdullah Cevdet, Şerif Paşa, Ziya Gökalp, Seyit Rıza, Baytar Nuri, Koçgirili Alişer Efendi, Said Nursi, Cegerxwîn, Sait Kırmızıtoprak (Dr. Şivan), Mehmet Emin Bozarslan, Kemal Burkay, Abdurrahman Qasımlo, Celal Talabani, Abdullah Öcalan, Ahmet Türk, Selahattin Demirtaş, Feqiyê Teyran, Gültan Kışanak, Tarık Ziya Ekinci, Mehmed Uzun, Ehmedê Xanî ve Musa Anter.
Kitaba katkıda bulunan isimler ise şöyle:
Hamit Bozarslan, İsa Doğan, Vural Genç, Mesut Yeğen, Alişan Akpınar, Ercan Çağlayan, Ayhan Işık, Metin Atmaca, Fuat Dündar, Clemence Scalbert-Yücel, Mehmet Yıldırım, Erdal Gezik, Dilek Kızıldağ Soileau, Mücahit Bilici, Metin Yüksel, Tuncay Şur, Burcu Ballıktaş Bingöllü, Servet Gün, Hamit Bozarslan, Burak Bilgehan Özpek, Çetin Gürer, Kıvanç Köseoğlu, İmra Gürtaş, Mesûd Serfıraz, Fatma Sönmez, Murat Cem Demir, Şeyhmus Diken, Ayhan Tek ve Tahir Baykuşak.
Dipnotski 