Bugün çalkantılı süreçlerden geçmekte olan Kırım’ın tarihsel serüveni nasıl gelişti?
Bölgenin 1600-1774 arası Osmanlı dönemine odaklanan Bıyık, bu soruya tatmin edici yanıtlar veriyor.
Kırım Hanlığı Şeriye sicilleri, Osmanlı arşivi, seyahatnameler, Topkapı Sarayı arşivi ve daha pek çok kaynaktan yararlanarak.
Selahaddin Halilov, ‘Doğu’dan Batı’ya Felsefe Köprüsü’nde, Doğu ve Batı’nın düşünce şekilleri ve farklı felsefi öğretilerini karşılaştırmalı olarak inceliyor.
Kitapta ilk olarak, Ortaçağda İslam felsefesine büyük etkide bulunmuş Platon ve Aristo felsefelerine odaklanılıyor.
Halilov, bu iki düşünürden Aristo’yu Batılı, Platonu ise Doğulu bir filozof olarak tanımlıyor.
Yazara göre Aristo, Batı felsefi ve bilimsel düşüncesinin temsilcisi; Platon da idealar düşüncesi nedeniyle, Hint-Çin dini ve felsefi öğretilerinin bir temsilcisidir.
Batı felsefesinin İslam dinine yaklaşımı ise, kitaptaki ilgi çeken konulardan bir diğeri.
Yalçın Sarıkaya, ‘İran’da Milliyetçilik’ başlıklı bu incelemesinde, İran milleti ile İran milliyetçiliğini tanımlıyor ve yorumluyor; ayrıca bu milliyetçiliğin diğer milliyetçiliklerle ve Şiilik ile İslam’ın İran’daki milliyetçiliklerle ilişkisine odaklanıyor.
Kitapta ilk olarak millet, milliyetçilik, kabile/aşiret, milli devlet gibi kavramlar üzerinde duruluyor ve bu kavramlar İran özelinde yorumlanıyor.
Birinci bölüm, İran tarihini, milletleşme perspektifinden ele alıyor.
Kitabın omurgasını oluşturan ikinci bölümde de, İran’da milliyetçiliğin gelişiminin yanı sıra, ülkedeki farklı milliyetçilik algıları değerlendiriliyor.
Kitabın son bölümü ise bu milliyetçiliklerin bölgesel-politik yansımalarına odaklanıyor.
İtilaf Devletleri’nden bir askerin annesi, kız kardeşi ve babasına gönderdiği mektuplar, Çanakkale savaşının insani boyutunu gözler önüne seriyor.
Mektuplar, İngiliz askerlerin cepheye gelmeden önceki ve cephedeki psikolojilerini sansürsüz tasvir etmesiyle önemli.
Aydın Çakmak, hakkında en çok kelam edilen Osmanlı padişahlarından II. Abdülhamit’in Selanik ve Beylerbeyi günlerini araştırıyor.
Abdülhamit, 31 Mart Olayı’ndan sonra Selanik’e sürgün edilmiş, burada geçirdiği üç buçuk yılın ardından İstanbul’a nakledilerek Beylerbeyi’nde göz hapsinde bir hayat sürmüştü.
Kitapta, II. Meşrutiyet’in ilanından II. Abdülhamid’in Selanik’e sürgün edilmesine kadar geçen olaylar ile padişahın mal varlığına el konulması ve aleyhine açılan davalar anlatılıyor.
‘Yahya Kemal’in Rüzgarıyle’, Sadettin Ökten’in düşünce ve duygu dünyasında, Yahya Kemal’in çağrıştırdıklarını anlatıyor. Ökten bu çağrışımlardan yola çıkarak başka yollara, başka alanlara açılıyor.
Yazar, Yahya Kemal’in şiirini, ‘Cemiyet, Ferd ve Hakan Üzerine’, ‘Musiki Üzerine’ ve ‘Tarih ve Vatan Üzerine’ başlıklı üç bölümde incelerken, bu şiirleri tarihsel, toplumsal ve kültürel açılardan yorumluyor.
Ökten, sunulan Yahya Kemal imgesinin yetersiz olduğunu ve bu şairin düşünce dünyasının zengin bir medeniyet iklimi sunduğunu söylüyor.
Ökten’in yorumları da, bu medeniyet ikliminin açığa çıkarılma çabası olarak düşünülebilir.
‘Politika Dışı’, Tarık Buğra’nın farklı yerlerde yayınlanmış yazıları ile kendisiyle yapılmış söyleşilerden oluşuyor.
Buğra’nın düşünce dünyasına ve edebi anlayışına ışık tutmasıyla önem arzeden makaleler, dönem Türkiye’sinin kültür ortamından pek çok detay üzerine düşünüyor.
Buğra burada, Mehmet Akif Ersoy şiirinin özelliklerini, yazılan bir kitabın beraberinde getirdiği sınırları, sanatın sanat için mi yoksa halk için mi olduğunu, sanatçının niteliklerini, yazmayı, yazarlığın zorluklarını, Türkçenin karşı karşıya bulunduğu güncel sorunları, eğitim sistemindeki belli başlı çıkmazları ve tiyatro sanatının toplum hayatına katkılarını irdeliyor.
Necati Gültepe’nin ‘Türk Kadın Tarihine Giriş’i, erkeği merkeze alan, kadını yok sayan tarih söylemiyle hesaplaşıyor.
Yazar, bu amaçla da erkek egemen bir bakışın ürünü olan tarih yerine, mitoloji ve destanlara başvurarak alternatif bir kadın tarihi sunuyor.
Gültepe, bilinen ilk devletli topluluklarda, erken dönem Türk destanlarında ve Batı tarihinde kadının konumunu tespit ediyor.
Turan, İran, Grek ve Latin destanlarında kadın,
İslamiyet ve kadın,
Türklerde kadının rolü,
Ve savaşçı kadınlar, kitabın diğer konuları.
Mehmet Kaan Çalen, II. Meşrutiyet’in, aynı zamanda Cumhuriyet’in laboratuvarı olduğu şeklindeki tezin sahibi Tarık Zafer Tunaya ile aynı görüşte. Kitabında, dönemin tarihçilerinin ve düşünürlerinin tarih, tarihçilik, tarih yazımı, tarihin epistemolojisi, tarih metodolojisi ve tarih eğitimi konusunda ne düşündüklerini irdeleyen yazar, bu fikirlerin modern Türkiye tarih anlayışına etkilerini araştırıyor. Çalen ayrıca, dönem tarihçiliğinde iki mesele olan kimlik ve modernleşme ile o zamanın üç kimlik siyasetini oluşturan Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülüğün, dönemin tarih anlayışına etkilerini de tartışıyor.
Dipnotski 