Selanik’in çok kültürlü atmosferinde yetişen Mehmed Cavid Bey, yalnızca Osmanlı’nın son döneminin etkili maliye nazırlarından biri değil; aynı zamanda imparatorluğun modernleşme arayışlarını, siyasal mücadelelerini ve uluslararası diplomasi trafiğini şekillendiren başlıca aktörlerden biri olarak öne çıkıyor. Ayşe Köse Badur’un ‘Sivil İttihatçı’ adlı bu kitabı, onun yaşamını bir biyografi olmanın ötesine taşıyarak, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan sancılı dönüşümün siyasal, ekonomik ve toplumsal dinamiklerini bir kişinin deneyimi üzerinden yeniden değerlendiriyor.
Selanik’ten İstanbul’a, Paris’ten Berlin’e uzanan geniş bir coğrafyada ilerleyen çalışma, Cavid Bey’in çocukluğundan devlet yönetimindeki yükselişine, İttihat ve Terakki içindeki rolünden uluslararası borç müzakerelerine, savaş yıllarındaki mali politikalarından sürgün, muhalefet ve yargılanma sürecine kadar uzanan kapsamlı bir tarihsel panorama sunuyor. Böylece yalnızca bir devlet adamının kariyeri değil, anayasal düzenin kurulması, mali reformlar, savaş ekonomisi, diplomatik pazarlıklar ve yeni devletin kuruluşuna eşlik eden siyasal hesaplaşmalar da ayrıntılı biçimde izleniyor.
Badur, Cavid Bey’i tek boyutlu bir “liberal iktisatçı” ya da yalnızca bir maliye bürokratı olarak ele almak yerine, farklı güç odakları arasında sürekli müzakere yürüten, karar alma süreçlerinin merkezinde yer alan ve kamusal tartışmalara yön veren siyasal bir aktör olarak inceliyor. Günlükler, mektuplar, arşiv belgeleri ve uluslararası kaynaklar aracılığıyla onun düşünce dünyası, kararlarının arka planı ve dönemin yönetici elitleriyle kurduğu ilişkiler görünür hale geliyor.
Bu biyografi, bireysel yaşam öyküsünü geniş tarihsel bağlamından koparmadan ele alarak, II. Abdülhamid döneminden İkinci Meşrutiyet’e, Balkan Savaşları’ndan Birinci Dünya Savaşı’na, işgal yıllarından Cumhuriyet’in ilk siyasal kırılmalarına kadar uzanan kritik dönemi yeni sorular ışığında yeniden düşünmeye çağırıyor. Kitap, Mehmed Cavid Bey’in hikâyesi üzerinden Türkiye’nin siyasal ve ekonomik tarihinin en çetin kavşaklarını, dönemin aktörleri kadar onların fikirlerini, tercihlerini ve yaşadıkları ikilemleri de odağına alan çok katmanlı bir tarih anlatısı sunuyor.
Ayşe Köse Badur — Sivil İttihatçı: Maliye Nazırı Cavid Bey
• Yapı Kredi Yayınları
Biyografi • 656 sayfa • 2026
Dipnotski 