Birinci Dünya Savaşı denildiğinde akla çoğunlukla Çanakkale, Sarıkamış ya da Süveyş gibi cepheler gelir. Oysa savaşın Osmanlı coğrafyasındaki etkileri bu cephelerle sınırlı kalmadı. Yahya Yeşilyurt ‘Yemen’de Birinci Dünya Savaşı: İmparatorların Gölgesinde’ adlı çalışmasında savaşın Yemen’de açtığı askeri, siyasi ve toplumsal cepheleri birlikte ele alarak I. Dünya Savaşı’nın daha az bilinen bir boyutunu görünür kılıyor.
Yeşilyurt, 1914-1918 arasında Yemen’in yalnızca Osmanlı ile İngiltere arasındaki mücadelenin yaşandığı bir savaş alanı olmadığını gösteriyor. Bölgedeki gelişmeler, büyük imparatorlukların stratejik hesaplarıyla yerel aktörlerin çıkarlarının ve güç mücadelelerinin kesiştiği karmaşık bir ortam yaratıyor. Almanya’nın Osmanlı cihat siyasetini destekleyen “Kutsal Cihat” projesi bu bağlamda ele alınırken, bu çağrının Yemen’de ne ölçüde karşılık bulduğu da sorgulanıyor. Osmanlı’ya bağlılığını sürdüren İmam Yahya ile İngilizlerin desteklediği Seyit İdrisî arasındaki rekabet ise savaşın yerel siyasetle nasıl iç içe geçtiğini ortaya koyuyor.
Kitap, Yemen cephesindeki çatışmaları yalnızca kara muharebeleri üzerinden anlatmıyor. Aden’e yönelik denizden gerçekleştirilen saldırılar, Kızıldeniz’de uygulanan abluka ve bölgedeki ulaşım ve ikmal sorunları da savaşın seyrini belirleyen unsurlar arasında inceleniyor. Böylece Yemen’in, Osmanlı İmparatorluğu açısından yalnızca uzak bir cephe değil, imparatorluklar arası rekabetin, deniz gücünün ve bölgesel siyasetin kesiştiği stratejik bir alan olduğu görülüyor.
Ancak savaşın tarihi yalnızca orduların, komutanların ve siyasi aktörlerin hikâyesinden oluşmuyor. Yeşilyurt, savaşın Yemen toplumunda yarattığı sonuçlara da odaklanıyor; cephe gerisinde yaşamını sürdürmeye çalışan kadınların deneyimlerine, tutsakların durumuna ve savaşın gündelik hayat üzerindeki etkilerine bakıyor. Böylece Yemen’deki I. Dünya Savaşı’nı askeri operasyonların kronolojisine indirgemek yerine, savaşın toplum üzerindeki insani ve siyasal sonuçlarını da hesaba katan geniş bir çerçevede değerlendiriyor.
‘Yemen’de Birinci Dünya Savaşı’, I. Dünya Savaşı’nın Yemen’deki seyrini Osmanlı, İngiltere ve Almanya gibi büyük güçlerin politikalarıyla yerel aktörlerin mücadelelerini birlikte düşünerek ele alıyor. Kitap, savaşın yalnızca imparatorlukların kararlarıyla şekillenmediğini; yerel güç dengelerinin, toplumsal koşulların ve insanların savaş karşısındaki deneyimlerinin de bu tarihin ayrılmaz bir parçasını oluşturduğunu ortaya koyuyor.
Yahya Yeşilyurt — Yemen’de Birinci Dünya Savaşı: İmparatorların Gölgesinde
• Alfa Yayınları
Tarih • 584 sayfa • 2026
