Folklor – Sayfa 4

Songül Çek – Ninnilerde Kadın Anlatıcının Sesi (2014)‏

‘Ninnilerde Kadın Anlatıcının Sesi’, kadının ve annenin Türkiye’nin sosyo-kültürel yaşamı içinde değişen algısının ninnilere verdiği şekli feminist bir yaklaşımla ele alıyor.

Türk halk şiirinde ninninin yeri,

Kadın ve erkek cinsiyetlerinin anonim Türk halk şiiri türlerine yansıması,

Ninnilerin sözlü, yazılı ve dijital kültür ortamlarında icra ediliş tarzları,

Annelerin söylediği ninnilerin komşu evinde, tarla, orman ve bahçede farklılaşan icra biçimleri

Ninnilerde kadının kendine özgü dili.

Bu ve bunun gibi pek çok ilgi çekici konu, Songül Çek’in bu araştırmasında irdeleniyor.

Künye: Songül Çek – Ninnilerde Kadın Anlatıcının Sesi, Harf Yayınları, inceleme, 216 sayfa

İsmail Gezgin – Masalların Şifresi (2007)

MASALLARIN ŞİFRESİ, İsmail Gezgin, Sel Yayıncılık, folklor, 126 sayfa

Masallar, kıssadan hisse öğütler içermeleri, sembolik ifadeler barındırmalarıyla öne çıkar. Her masalın arka planında, bu sembolik anlamın öne çıktığı başka bir söylem veya söylemler vardır. İşte İsmail Gezgin’in ‘Masalın Şifresi’ isimli bu kitabı, masalların sembolik ve alegorik yönlerini, bunların çocuklar için olduğu kadar, yetişkinler için de ne denli önemli hayal kaynakları oluşturabildiklerini gösteriyor. Her yetişkinin gönlünde bir çocukluk ve bu çocukluk döneminin masallarının öğretici dünyası vardır. Gezgin, kendi çocukluğundan hareketle, geçmişte kalan “çocukluğun masalsı dünyası”nı, bireyin şimdiki “gerçek” ve “olgun” zamanlarına taşımayı amaçlıyor.

Ahmet Şükrü Esen – Karacaoğlan (2016)

KARACAOĞLAN, Ahmet Şükrü Esen, İş Kültür Yayınları, folklor

‘Karacaoğlan’, Esen’in âşık edebiyatı ve anonim halk edebiyatı alanındaki 30 yıllık derleme çalışmalarının ilk ürünü. Esen’in derlediği Karacaoğlan şiirleri, bir sözlük, kapsamlı bir dizin ve kaynakça ile zenginleşiyor. Kitaba, İsmail Görkem’in, Türk sözel kültüründe Karacaoğlan’ın yerini ve Esen’in çalışmalarını irdelediği iki yazı da eşlik etmekte.

Mustafa Duman – Geleneksel Türk Yorgancılık Sanatı (2007)

GELENEKSEL TÜRK YORGANCILIK SANATI, Mustafa Duman, Heyamola Yayınları, folklor, 135 sayfa

Mustafa Duman’ın görsel açıdan da çok zengin ‘Geleneksel Türk Yorgancılık Sanatı’ isimli bu çalışması, geçmişten günümüze yorgancılığı anlatıyor. Kitabın ilk bölümünde, bu sanatın tarih içindeki seyri, günümüzdeki durumu, yorganların özellikleri, dikimi ve kullanılması anlatılıyor. Yine aynı bölümün bir alt başlığı olan ‘Türk Kültüründe Yorgan’da da, halk edebiyatında yorgan gibi, oldukça keyifli ayrıntılar yer alıyor. Yine burada, yorganla ilgili gezi yazıları, anı ve anlatılardan da örnekler sunuluyor. Çalışmanın ikinci bölümünde ise, görsel malzemelere yer veriliyor ve böylece geleneksel yorgancılık sanatının geçmişten günümüze uzanan yolculuğu resimlerle gösteriliyor. Resimler arasında, 16. yüzyıldan başlayarak İstanbul’da düzenlenen esnaf alaylarında, padişahların ve devlet görevlilerinin önlerinden geçen yorgancıları gösteren minyatür örnekleri de bulunuyor.

Ayşenur Kolivar ve Leyla Çelik (ed.) – Fadime Kimdir? (2007)

FADİME KİMDİR, editör: Ayşenur Kolivar ve Leyla Çelik, Heyamola Yayınları, folklor, 250 sayfa

Fadime, genellikle Karadeniz bölgesine atfedilen fıkraların, Temel figürüyle birlikte olmazsa olmaz karakterlerindendir. Yayınevinin bu çalışması da, çoğu zaman Temel’in karısı ya da kızı karakteriyle karşımıza çıkan Fadime’nin folklorik, sosyolojik ve güncel değerlendirmelerinden oluşuyor. Kitabın en ilgi çeken yönü, Fadime’yi hem coğrafi ve toplumsal koşulların ortaklaştırdığı yönleriyle hem de farklı kültürler ve dillerde ifade edilen kadınlık durumlarının çeşitliliğiyle sunmasıdır diyebiliriz. Hatırlanacağı gibi Heyamola Yayınları tarafından daha önce de ‘Temel Kimdir’ adlı bir çalışma da yayımlanmıştı.

Emine Gürsoy Naskali ve Aylin Koç (ed.) – Hediye Kitabı (2007)

HEDİYE KİTABI, editörler: Emine Gürsoy Naskali ve Aylin Koç, Kitabevi Yayınları, folklor, 514 sayfa

Emine Gürsoy Naskali ve Aylin Koç’un editörlüğünü üstlendiği ‘Hediye’, hediye alma/verme kültürünü ele alan çok sayıda yazıdan oluşuyor. Doğum, nişan, düğün, ölüm gibi önemli geçiş dönemlerinde, nelerin verileceği geleneklerin belirlediği kurallara bağlı. Kısmen tarih, kısmen sosyolojik ve kısmen de folklorik yazılardan meydana gelen kitap, hediyenin neredeyse tüm anlamlarına odaklanmış oluyor. ‘Göktürklerde Hediye’, ‘Memluklarda Hediye’, ‘Osmanlıda Hediye’, ‘Hediye Mevzuatı’, ‘Hediyelik Kelimeler’, ‘Gelenek Görenek’, ‘Düğün Dernek’, ‘Klasik Edebiyat’, ‘İthaflar’ ve ‘Promosyonlar’ başlıklı bölümlerden oluşan kitap, konu hakkındaki neredeyse tüm ayrıntılara yer verir mahiyette. Kitapta, bu öğretici bölümlerin yanı sıra, edebiyatta hediye alıp vermek, rüşvet almak gibi konularda muhtelif yazarlara ait keyifli anekdotlar da bulunuyor.

Sultan Tulu (haz.) – Aslı-Kerem Hikâyesinin Türkmence Varyantı (2007)

ASLI-KEREM HİKÂYESİNİN TÜRKMENCE VARYANTI, hazırlayan: Sultan Tulu, Ürün Yayınları, folklor, 155 sayfa

Aslı ile Kerem hikâyesi, Leyla ve Mecnun ile birlikte, en önemli halk hikâyelerinin başında gelir. Bu hikâyenin önemli bir yanı da Köroğlu, Emrah ve Karacaoğlan hikâyeleri gibi, sadece Anadolu’da değil, Anadolu dışında da tanınıyor olmalarıdır. İşte Sultan Tulu’nun hazırladığı Aslı ile Kerem hikâyesinin bu varyantı da, hikâyenin Türkmenistan’daki şekline yer veriyor ve Türkmenistan’da farklı zamanlarda basılan üç yayının gözden geçirilerek Latin alfabesine aktarılmasından oluşuyor. Kitabın sonunda ise, kişi adları, yer adları dizini ile bir de sözlük bulunuyor. Kerem ile Aslı hikâyesinin farklı varyantlarına ilgi duyan okurlara ve araştırmacılara önerilir.

M. Sabri Koz (haz.) – Yağmur Duası Kitabı (2007)

YAĞMUR DUASI KİTABI, hazırlayan: M. Sabri Koz, Kitabevi Yayınları, folklor, 678 sayfa

Özellikle son kuraklık dönemlerinde, toplu yağmur duası ayinleri Türkiye’nin çoğu bölgesinde yapılmıştı. Sabri Koz’un hazırladığı bu kitap, ansiklopedi maddelerinden, geniş boyutlu araştırmalardan, yer yer tarih ve sentezi ön planda tutan halk kültürü derleme ve incelemelerinden, kısalı uzunlu Anadolu köy, kasaba ve şehirlerinden yapılmış derlemelerden, Anadolu dışında yapılmış incelemelerden ve internet ortamından yapılmış geniş bir derlemeden oluşuyor. Çok sayıda yazarın katkıda bulunduğu kitap, Türkiye folklor araştırmaları açısından hem önemli hem de keyifli bir kaynak.

İlhan Başgöz – Türkülü Aşk Hikâyeleri (2012)

TÜRKÜLÜ AŞK HİKÂYELERİ, İlhan Başgöz, Pan Yayıncılık, folklor, 528 sayfa

İlhan Başgöz’ün uzun soluklu derlemelerine dayanan nitelikli eseri ‘Türkülü Aşk Hikâyeleri’, halk âşıklığı geleneğini kapsamlı bir biçimde ele alıyor. Ortadoğu ve Yunanistan’da aşk hikâyesi (Romans) geleneği ve âşığın kökeni, âşıkların hayat tarzı gibi konuları açıklayarak çalışmasına başlayan Başgöz, ardından, Anadolu halk hikâyelerinin biçimsel yapısını analiz edip çözümlüyor. Yazar kitabının devamında ise, bir dinleyici grubuna hikâye anlatma sürecini, bu süreçte baskın olan adetleri ve bu süreçte dinleyicinin nasıl bir rol aldığını analiz ediyor. Kitabın ekler bölümünde de, kimi hikâye örnekleri yer alıyor.

Malik Aksel – Sanat ve Folklor (2011)

SANAT VE FOLKLOR, Malik Aksel, Kapı Yayınları, folklor, 366 sayfa

Malik Aksel’in bütün eserlerinin beşinci cildi olan elimizdeki kitap, kendisinin sanat ve yazı hayatının bir özeti olarak düşünülebilir. Zira çalışma, Aksel’in 1933-1976 yılları arasında çeşitli gazete ve dergilerde yayımlanan yazılarından oluşuyor. Aksel yazılarında, resim sanatını ve bu sanatın Türkiye’de Tanzimat’tan sonraki gelişme safhalarını; Cumhuriyet’in ilk yirmi yılında Ankara’daki sanat hayatını; eski sanatların estetiği ve hayatımızdaki yerini; folkloru, halk hikâyelerini ve halk resmini anlatıyor. Kitapta bunun yanı sıra, dergi sayfalarında unutulmaya terk edilmiş, Malik Aksel’le yapılmış röportajlar da yer alıyor.