Hülya Yavuz Akçay

Manuela Lenzen — Yapay Zekâ (2026)

Manuela Lenzen bu kitabında, yapay zekâyı abartılı beklentilerle felaket senaryoları arasına sıkıştırmak yerine, bilimsel temelleri, güncel uygulamaları ve geleceğe yönelik olası etkileri dengeli bir bakışla ele alıyor. ‘Yapay Zekâ: Gerçekler, Olanaklar, Riskler’ (‘Künstliche Intelligenz: Fakten, Chancen, Risiken’), yapay zekânın nasıl ortaya çıktığını, hangi sorunları çözmeye çalıştığını ve günümüzde neden dijital dönüşümün temel teknolojilerinden biri hâline geldiğini açıklayarak başlıyor. Lenzen, yapay zekânın insan benzeri bilinç geliştirmekten çok, belirli görevleri büyük veri kümeleri ve istatistiksel yöntemler aracılığıyla yerine getiren sistemlerden oluştuğunu vurguluyor.

Eserde algoritmaların çalışma mantığı, makine öğrenmesi, sinir ağları ve büyük veri arasındaki ilişki anlaşılır bir dille inceleniyor. Yapay zekâ uygulamalarının internet aramalarından çeviri sistemlerine, sağlık hizmetlerinden finans sektörüne, üretim süreçlerinden otonom araçlara kadar genişleyen kullanım alanları örneklerle değerlendiriliyor. Lenzen, bu teknolojilerin özellikle karmaşık veri analizlerinde insanın erişemeyeceği hız ve ölçeğe ulaşabildiğini, ancak bunun gerçek anlamda “düşünme” ya da “anlama” yetisiyle karıştırılmaması gerektiğini savunuyor.

Kitabın önemli bölümlerinden biri, yapay zekânın toplumsal ve etik sonuçlarına ayrılıyor. Yazar, algoritmik kararların önyargıları yeniden üretebilmesi, kişisel verilerin yoğun biçimde kullanılması, gözetim teknolojilerinin yaygınlaşması, iş yaşamındaki dönüşüm ve otomasyonun istihdam üzerindeki etkileri gibi temel sorunları ele alıyor. Yapay zekânın yalnızca teknik bir yenilik olmadığını; hukuk, siyaset, ekonomi ve insan hakları açısından da yeni sorular doğurduğunu gösteriyor. Bu nedenle teknolojik gelişmenin etik ilkeler, şeffaflık ve demokratik denetim mekanizmalarıyla birlikte düşünülmesi gerektiğini savunuyor.

Lenzen ayrıca yapay zekâ araştırmalarının sınırlarını da tartışıyor. Günümüzde etkileyici başarılar elde edilmiş olsa da mevcut sistemlerin insan zekâsının yerini alabilecek genel bir zekâya sahip olmadığını, belirli görevlerde uzmanlaşmış araçlar olarak çalıştıklarını belirtiyor. Bu nedenle yapay zekâya yüklenen aşırı umutlar kadar, insanlığı tamamen kontrol altına alacağı yönündeki korkuların da bilimsel temelden yoksun olduğunu ileri sürüyor. Kitap, yapay zekânın geleceğinin yalnızca teknolojik ilerlemeye değil, toplumların bu teknolojiyi hangi değerler doğrultusunda geliştireceğine ve yöneteceğine bağlı olduğunu vurgulayarak son buluyor. Böylece eser, yapay zekâyı teknik ayrıntıları, sunduğu fırsatları ve beraberinde getirdiği riskleri birlikte değerlendiren, eleştirel ama iyimser bir çerçeve sunuyor.

Manuela Lenzen — Yapay Zekâ: Gerçekler, Olanaklar, Riskler
Çeviren: Hülya Yavuz Akçay • Runik Kitap
İnceleme • 138 sayfa • 2026

Werner Huss – Kartaca (2025)

Werner Huss’un bu kitabı, antik dünyanın en güçlü ve gizemli uygarlıklarından biri olan Kartaca’nın kapsamlı bir tarihini sunuyor. ‘Kartaca: Bir Akdeniz İmparatorluğu’ (‘Geschichte der Karthager’), Fenike kökenlerinden başlayarak, Kartaca’nın Akdeniz’de nasıl büyük bir ticaret ve deniz gücü imparatorluğu haline geldiğini detaylı bir şekilde inceliyor. Yazar, şehrin kuruluş efsanelerinden başlayarak, siyasi yapısını, ekonomik faaliyetlerini ve kültürel özelliklerini arkeolojik bulgular ve antik metinlerden elde edilen bilgiler ışığında analiz ediyor. Kartaca’nın coğrafi konumunun ve denizcilik becerilerinin, onu Akdeniz ticaretinde kilit bir aktör haline getirdiğini vurguluyor.

Kitap, Kartaca’nın siyasi ve askeri tarihine geniş yer veriyor. Özellikle, Roma ile olan rekabeti ve Pön Savaşları, eserin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Hannibal Barca gibi efsanevi liderlerin stratejileri ve savaşların dönüm noktaları titizlikle ele alınıyor. Huss, bu savaşların sadece iki büyük güç arasındaki mücadele olmadığını, aynı zamanda farklı siyasi, kültürel ve askeri sistemlerin çarpışması olduğunu gösteriyor. Roma’nın yükselişiyle birlikte Kartaca’nın karşılaştığı zorluklar, askeri dehası ve nihayetindeki yıkımı, objektif bir tarihçi bakış açısıyla sunuluyor.

Huss, Kartaca toplumunun katmanlarını, dinini, sanatsal üretimini ve günlük yaşamını da okuyucuya aktarıyor. Kartaca’nın tanrılarına olan inançları, tapınma ritüelleri ve özellikle çocuk kurban etme iddiaları gibi tartışmalı konular da bilimsel bir dille ele alınıyor. Yazar, bu konulardaki mitleri ve gerçekleri ayırt etmeye çalışarak, Kartaca’nın Batı dünyasındaki algısının nasıl şekillendiğine dair derinlemesine bir analiz sunuyor. Ayrıca, Kartaca’nın sömürgecilik faaliyetleri ve geniş Akdeniz ağı boyunca kurduğu ticaret kolonileri de detaylıca işleniyor.

Kitap, Kartaca’nın tarım ve sanayideki gelişimini, madencilik faaliyetlerini ve kölelik sistemini de inceliyor. Kentin güçlü donanması ve lejyonlarının, imparatorluğunun genişlemesinde ve korunmasındaki rolü vurgulanıyor. Huss, Kartaca’nın hem askeri hem de ticari alandaki inovasyonlarını ve bu özelliklerin Akdeniz tarihinde bıraktığı izleri ortaya koyuyor.

Huss’un bu eseri, Kartaca’yı sadece Roma’nın ezeli düşmanı olarak değil, kendi içinde zengin ve karmaşık bir uygarlık olarak görmemizi sağlıyor. Kapsamlı araştırmaları ve derinlemesine analizleriyle bu çalışma, antik tarih meraklıları ve Fenike-Kartaca uygarlığı üzerine çalışan araştırmacılar için vazgeçilmez bir kaynak niteliğinde. Kartaca’nın yükselişini ve düşüşünü, döneminin sosyo-ekonomik ve politik koşulları bağlamında anlamak için temel bir referans.

Künye: Werner Huss – Kartaca: Bir Akdeniz İmparatorluğu, çeviren: Hülya Yavuz Akçay, Runik Kitap, tarih, 110 sayfa, 2025

Elmar Schwertheim – Antik Çağ’da Küçük Asya (2020)

Tarih boyunca Küçük Asya, büyük orduların geçiş alanıydı.

Burada Hititler, Persler ve Romalılar gibi güçlü devletler kadar Ionialılar, Lydialılar, Phrygialılar, Karialılar ve Kilikialılar gibi yerel haklar da belli dönemlerde kontrol kurdu.

Bu nedenle söz konusu bölge, her şeyden önce, çok farklı kültürlerin kaynaşma noktası olageldi.

İşte Münster Westfälische Wilhelm Üniversitesinde Eski Çağ Tarihi Profesörü olarak ders veren ve burada bulunan Küçük Asya Araştırma Merkezinde çalışan Elmar Schwertheim’ın bu enfes kitabı da, siyasi, kültürel ve dini çeşitlilik bakımından ayrıca sahip olduğu zengin antik kaynaklarla eşsiz bir öneme sahip bu bölgenin özgün tarihini yakından izliyor.

Yıllardır Küçük Asya’yı araştıran Schwertheim’ın kitabı, bölgenin temel özelliklerini kısa ve yalın bir şekilde ele almasıyla çok önemli.

Künye: Elmar Schwertheim – Antik Çağ’da Küçük Asya: Hititlerden Constantinus’a, çeviren: Hülya Yavuz Akçay, Runik Kitap, tarih, 128 sayfa, 2020