Feryal Tansuğ’un bu çalışması, 1826-1864 yılları arasında İzmir’in Türk ve Rum toplulukları arasındaki ilişkiler üzerinden nasıl şekillendiğini inceliyor. ‘İzmir / Smyrna: 19. Yüzyılda Birlikte Yaşamak’ (‘İzmir / Smyrna 1826 – 1864: Greek / Turkish Relations in a Late’), şehri ulusal kimliklerin karşıtlığıyla açıklamak yerine, Osmanlı döneminde oluşmuş toplumsal, ekonomik ve kültürel ilişkiler ağı içinde ele alıyor. Böylece “Türk İzmir” ve “Gavur İzmir” gibi karşıt anlatıların ötesine geçerek, dini ve etnik toplulukların şehirde kurduğu ilişkilerin işleyişine odaklanıyor. İzmir, ortak çıkarların ve sosyal ilişkilerin bağladığı çoğulcu bir şehir toplumu olarak değerlendiriliyor.
Çalışmanın merkezinde Osmanlı modernleşmesi ve Tanzimat döneminin İzmir’in toplumsal yapısı üzerindeki etkileri bulunuyor. 1826-1864 dönemi, merkezi yönetimin şehri idari ve siyasi yapıya dahil etmeye çalıştığı dönem olarak ele alınıyor. Tansuğ, merkezileştirici reformların şehirdeki mevcut toplumsal düzenle nasıl karşılaştığını araştırırken, devlet ile yerel yönetim ve cemaatler arasındaki ilişkileri de inceliyor. Rum İsyanı’nın İzmir Rumları üzerindeki etkisi, Osmanlı yönetiminin denetim girişimleriyle birlikte ele alınıyor. Böylece reformların şehrin önceden oluşmuş dinamikleriyle etkileşim içinde hayata geçtiği gösteriliyor.
Kitap, İzmir’in toplumsal dokusunu siyasal gelişmeler üzerinden açıklamıyor. Türkler ve Rumların ekonomik yaşamdaki rolleri, ticaret, mülkiyet ilişkileri ve cemaatler arasındaki sosyal etkileşimler inceleniyor. Basın hayatı, okullar, sosyal kulüpler ve hastaneler toplulukların temas alanları olarak ele alınıyor. Ortak çıkarlar ve gündelik ilişkiler, cemaatlerin birbirinden tamamen kopuk olmadığını gösteriyor. 1840’lı yıllardan sonra mülkiyet, ticaret, yerel yönetim ve cemaat ilişkileri üzerinden toplumsal düzenin nasıl yeniden şekillendiği izleniyor.
Tansuğ’un Osmanlıca ve Yunanca birincil kaynaklara dayanan araştırması, İzmir’in geçmişini ulusal kategorilerle değil, dönemin koşulları içinde değerlendirmeye çalışıyor. Kaynaklar, Osmanlı yönetiminin şehrin toplumsal ilişkilerini bütünüyle yeniden biçimlendirmekten çok, mevcut sosyokültürel ve ekonomik normlardan yararlanarak modernleşme programını uyguladığını ortaya koyuyor. Bu yaklaşım, “çatışan milletler” çerçevesini sorgularken kozmopolitlik kavramını da somut ilişkiler üzerinden düşündürüyor.
Sonuç olarak kitap, modern ulus devletlerin kuruluşundan önceki birlikte yaşam deneyiminin gerilimlerini ve sürekliliğini görünür kılıyor; Osmanlı şehir tarihini, Tanzimat modernleşmesini ve çok dinli toplumda cemaatler arası ilişkileri anlamak için çerçeve sunuyor.
Feryal Tansuğ — İzmir / Smyrna: 19. Yüzyılda Birlikte Yaşamak
Çeviren: Bahar Tırnakçı • Yapı Kredi Yayınları
Tarih • 256 sayfa • 2026
