Deneme – Sayfa 16

Ursula K. Le Guin – Zihinde Bir Dalga (2017)

ZİHİNDE BİR DALGA, Ursula K. Le Guin, çeviren: Tuncay Birkan, Müge Gürsoy Sökmen, Özge Çelik, Özde Duygu Gürkan ve Savaş Kılıç, Metis Yayınları, deneme, 296 sayfa

‘Yerdeniz’ serisinden ‘Mülksüzler’e, dünya edebiyatına büyük yapıtlar armağan etmiş Ursula K. Le Guin’den farklı konulara eğilen denemeler. Le Guin’in edebiyat, yazmak ve okumak, yazarlar, hayat ve hayal gücü gibi konularda dair kaleme aldığı denemeler, kendisinin külliyatına önemli bir katkı sunuyor. Le Guin buradaki yazılarında kadın olmak, yaşlı olmak, okur olmak, yazar olmak, güzellik saplantısı, toplumsal cinsiyet, gerçek ve kurmaca, gençlik, koleksiyoncular, anlamak ve dinlemek, yazarlık atölyeleri gibi pek çok konuyu kendine has tarzıyla irdeliyor. Kitabın bir diğer ilgi çekici yanı da, Le Guin’in Tolstoy, Borges, Dickens, Twain ve J. R. R. Tolkien gibi yazarlar üzerine değerlendirmelerini barındırması. Sıra dışı bir hayal gücüne sahip bir yazardan hayal gücüne ve yaratıcılığa övgü niteliğinde metinler.

Ceyhun Yılmaz – Yalnızsam Düzelt (2014)

YALNIZSAM DÜZELT, Ceyhun Yılmaz, Parantez Yayınları, deneme, 213 sayfa

‘Yalnızsam Düzelt’, komedyen Ceyhun Yılmaz’ın 2009’un Ekim ayından 2012’nin sonuna kadar izleyicileriyle paylaştığı tweetlerden oluşuyor. Tweetlerin konusunu, Yılmaz’ın aşka, hayata, insana, zamana, gelip geçiciliğe, kadınlara ve şiire dair fikirleri oluşturuyor. Tweetlerden bazı örnekler: “Kaybetmeye alışınca, / Kazanmayı sevemiyor gönül.”, “İlk soruyu kendine sorar insan. / Ve kimsenin cevabına ‘bunun için’ inanmaz.”, “Aşk’a hürmeti olmayanın / Merhametine inanmam.”

Hamit Geylani – Şemdinli’den Qamişlo’ya Dağ Sevdası (2014)

ŞEMDİNLİ’DEN QAMIŞLO’YA DAĞ SEVDASI, Hamit Geylani, Aram Yayınları, deneme, 208 sayfa

Bir dönem Hakkari milletvekilliği yapan ve halen BDP Genel Başkan Yardımcılığı görevini yürüten Hamit Geylani elimizdeki kitabında, hayatı ve siyaseti konu edinen denemelerini sunuyor. Geylani denemelerinde, acılarla kuşatılmış Kürt coğrafyasını, hukuk reformunun ve yeni bir anayasanın gerekliliğini, HADEP’i yaratan koşulları, demokratik temsildeki haksızlığı, bir barış projesi olarak demokratik özerkliği, babasıyla birlikte katledilen Uğur Kaymaz davasındaki adaletsizlikleri, Roboski katliami ile 33 Kurşun kıyımı arasındaki benzerlikleri ve Kürt hareketi ile Türkiye demokrasisinin kimi güncel sorunlarını anlatıyor.

Osman Namdar – Sokağa Çıkma Yüzü (2008)

SOKAĞA ÇIKMA YÜZÜ, Osman Namdar, Artshop Yayınları, deneme, 96 sayfa

‘Sokağa Çıkma Yüzü’, “Bir yanılsamalar çağında yaşıyoruz. Yüreğimiz günden güne sıcaklığını yitiriyor. Bu soğuyan dünyada edebiyat, özellikle de şiir en iyi sığınağı insanın,” diyen Osman Namdar’ın şiir konulu denemelerinden oluşuyor. Namdar, edebiyatın, özellikle de şiirin, insanın kendini tanımasının ve dış dünyaya da kendini anlatabilmesinin en iyi araçlarından biri olduğuna inanan bir isim. Kitaptaki denemeler de, bu inançtan ve yaklaşımdan güçlerini alıyor. Çağımızın bireye yaşattığı tüm yabancılaşmalar karşısında, “yüreğini sıcak tutmanın” tek çare olduğunu söyleyen yazarın denemeleri, hayata karşı içten olabilme kaygısının neticeleri.

Dinçer Sezgin – İzmir Esintileri (2007)

İZMİR ESİNTİLERİ, Dinçer Sezgin, İzmir Büyükşehir Belediyesi Yayınları, deneme, 223 sayfa

‘İzmir Esintileri’, kendisi de bir İzmirli ve İzmir tutkunu olan Dinçer Sezgin’in, bir kısmı bu şehre dair denemelerini barındırıyor. Öykü, şiir ve çocuk kitapları da bulunan Sezgin’in, hatırlanacağı gibi, deneme türünde de yayınlanmış eserleri bulunuyor. Sezgin’in denemeleri, kendisi gibi edebiyatla haşır neşir olmuş önemli isimlere dair anımsamalar, barış üzerine değerlendirmeler, gündelik hayatın içine sindiği için çoğu zaman fark edilemeyen ayrıntılar gibi birçok konuyu ele alıyor. Sezgin’in doğduğu ve halen yaşadığı İzmir kenti ise, denemelerde hem kendisinin hayatında bıraktığı izler hem de nostaljik yönleriyle öne çıkıyor.

Ataol Behramoğlu – Şiirin Dili Anadil (2007)

ŞİİRİN DİLİ ANADİL, Ataol Behramoğlu, Evrensel Yayınları, deneme, 368 sayfa

‘Şiirin Dili Anadil’de, Ataol Behramoğlu’nun Türkiye ve dünya şiiri ve şairleri üstüne kaleme aldığı yazılar yer alıyor. Yunus, Kaygusuz Abdal, Namık Kemal ve Tevfik Fikret’ten günümüzün genç şairlerine kadar, yüzlerce yıllık Türkiye şiirinin birikimi bu kitapta okuyucuyu karşılıyor. Yine Dante ve Hugo’dan, Marti, Eluard, Ritsos ve Neruda’ya, dünya şiirinin önemli isimlerinden seslenen kitap, şiirin evrensel coğrafyasına ve seyrine de odaklanmış oluyor. ‘Ustalardan Günümüze’, ‘Şiirin Dili-Anadil’, ‘Günümüz Şiirinden’ ve ‘Dünya Şiirinden’ başlıklı bölümlerden oluşan kitap, şiirin önemli duraklarına uğruyor, ayrıca Türkiye şiirinin dünya şiiriyle kurduğu bağlara da işaret ediyor.

Tahir M. Ceylan – Aylak Düşünceler (2007)

AYLAK DÜŞÜNCELER, Tahir M. Ceylan, Erko Yayıncılık, deneme, 157 sayfa

‘Aylak Düşünceler’, Tahir M. Ceylan’ın daha önce yayınlanan ‘Aylak Bilgi’nin devamı. Bu kitap, Ceylan’ın Cumhuriyet gazetesinde muhtelif zamanlarda yayınlanmış yazılarından yapılan bir derlemeyle oluştu. Kitapta esas vurgu, yaşadığı esnada, bir yandan gündelik hayatın sıkıntılarıyla karşı karşıya gelen, bir yandan da varoluş sıkıntısı çeken insanın yaşadıklarınadır. İnsanın yaşadığı sıkıntıdan, yine insana, onun ürettiklerine ve düşüncelerine dayanarak çıkış yolları aramaya çalışan Ceylan, hayatın oldukça basit olduğunu ve onu anlamanın da bu basitliği kabul etmekten geçtiğini savunuyor. “Yıllar önce yazmaya başladığımda, yeryüzünde ben bir sorundum ve bu sorunun çözülmesi gerekiyordu. Etrafımda muazzam bir karmaşa olarak dünya işlerken, ortada ben her şeye yabancı ve yabancılar arasında çok fazla kendimdim,” diyen Ceylan’ın kitaptaki yazıları, bu “ebedi sorun” üzerine düşünüyor.

Sunay Akın – Tuncay Terzihanesi (2007)

TUNCAY TERZİHANESİ, Sunay Akın, Çınar Yayınları, deneme, 183 sayfa

Sunay Akın’ın ‘Tuncay Terzihanesi’ isimli bu kitabı, kendisinin değişik konularda kaleme aldığı denemelerinden oluşuyor. Trabzon’da bulunan Tuncay Terzihanesi’nin ellinci yıl dönümü için kaleme alınan yazılar da, kitapta öne çıkan metinlerden. Kitapta, Kız Kulesi, Galata Kulesi, Oyuncak Müzesi, Noel Baba, Nasrettin Hoca, Ara Güler, dönme dolap, dans etmek ve birbirinden farklı birçok konu ve kişi, Akın’ın anlatımıyla sunuluyor. Kitaptaki çok sayıda deneme, Sunay Akın’ın hayatı boyunca deneyimlediği, ilginç, sıradan veya olağanüstü olayları anlatıyor.

David Shields – Gerçeklik Açlığı (2017)

GERÇEKLİK AÇLIĞI, David Shields, çeviren: Beril Tüccarbaşıoğlu Uğur, Everest Yayınları, deneme

Amerika’da yayımlandığı dönemde ilgi uyandıran, yazarının “edebi montaj” şeklinde tanımladığı oyuncu bir kitap. Yazar, Nietzsche, Beckett, Godard, von Trier gibi önemli figürleri ve kimi popüler kültür ikonlarını işlediği metinlerinde, başka yazarlara ait alıntılardan, aforizmalardan ve anekdotlardan serbestçe faydalanıyor.

Füsun Akatlı – Rüzgâra Karşı Felsefe (2007)

RÜZGÂRA KARŞI FELSEFE, Füsun Akatlı, Kırmızı Yayınları, deneme, 381 sayfa

Füsun Akatlı’nın ‘Rüzgâra Karşı Felsefe’ isimli bu kitabı iki bölümden oluşuyor. Kitabın birinci bölümünde denemeler, ikinci bölümünde de eleştiriler yer alıyor. Türkiye edebiyatının önemli eleştirmenlerinden olan Akatlı’nın kitabı, hem yazarın kendi denemelerini hem de başka yazarların eserlerine odaklanan eleştiri yazılarını barındırmasıyla dikkat çekiyor. Edebiyat ve felsefe, kirlenen dil, üniversiteler, dilde demokrasi, aydınlar, eleştirinin ahlakı, felsefe-edebiyat ilişkisi, yazarlık ve yazma edimi, kitaptaki denemelerde karşımıza çıkan konulardan birkaçı. Sabahattin Ali, Orhan Suda, Tomris Uyar, Yusuf Atılgan, Sevgi Soysal ve Pınar Kür ise, Akatlı’nın eleştiri yazılarında karşımıza çıkan kimi isimler.