Sözlük – Sayfa 6

Recep S. Tatar (haz.) – Bu Toprağın Çocuk İsimleri Sözlüğü (2008)

Recep S. Tatar’ın hazırladığı ‘Bu Toprağın Çocuk İsimleri Sözlüğü’, yüzyıllardır birlikte yaşayan halkların çocuk isimlerini barındırıyor.

Lazca, Türkçe, Kürtçe, Ermenice, Gürcüce, Farsça, Çerkezce ve Süryanice gibi dillere ait çok sayıda isim barındıran sözlük, isimlerin Türkçe anlamlarına yer veriyor.

Anadolu topraklarında, birbirinden farklı toplulukların bulunması, coğrafyamızın çok kültürlülüğünü oluşturan başlıca unsur.

Fakat farklılıklar, çoğunlukla baskıya uğradı veya en iyi ihtimalle görmezden gelindi.

Tatar’ın uzun soluklu çalışmasının ürünü olan sözlük, Anadolu topraklarındaki büyük zenginliği göstermesiyle ilgi çekiyor.

Künye: Recep S. Tatar (haz.) – Bu Toprağın Çocuk İsimleri Sözlüğü, Su Yayınevi, sözlük, 183 sayfa

Levent Tülek – Lumpen Sözlüğü (2014)

Levent Tülek’in ilk baskısı 2007’de yapılan enfes sözlüğü, aradan geçen süre zarfında üç baskıya ulaştı.

Yazınsal veya bilimsel bir tavırdan çok, eğlenceli-eleştirel bir yaklaşım gözetilerek hazırlanmış sözlükte,

“adamın dibinden” “aklını almak”a,

“alayına gitmek”ten “alemin kralı”na,

“balatayı sıyırmaktan” “bittin sen”e,

“daral gelmek”ten “diyosun”a,

“sapına kadar”dan “racon kesmek”e,

“kapak olmak”tan “zarf atma”ya, gündelik lumpen kültüründe sıklıkla kullanılan birçok kelime, deyim ve kavram yer alıyor.

Sıra dışı bir kesimin özgün kültüründen keyifli bir demet sunan, mizahi üslubuyla öne çıkan bir sözlük.

Künye: Levent Tülek – Lumpen Sözlüğü, Sel Yayıncılık, sözlük, 138 sayfa

Doğan Hasol – Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü (2008)

ANSİKLOPEDİK MİMARLIK SÖZLÜĞÜ, Doğan Hasol, Yapı Endüstri Merkezi (YEM) Yayınları, sözlük, 517 sayfa

Doğan Hasol’un mimarlık alanına büyük katkı sunan, ‘Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü’nün ilk baskısı 1976 yılında yapılmıştı. Sözlük, aradan geçen süre içinde 10. baskısına da ulaştı. Her baskısında içeriği zenginleştirilen ve güncellenen sözlükte, mimarlık dilinin kavram ve terimleri, çizim ve fotoğraflar eşliğinde tanımlanıyor. Sözlüğün bu yeni baskısında, çok sayıda yeni ve güncel kavram, terim ve sözcük bulunuyor. Sözcüklerin açıklanmasını kolaylaştırmak için kullanılan 500’ün üzerindeki açıklayıcı çizim ve fotoğraflara yenileri de eklendi. Hasol’un geçen zamanla birlikte zenginleşen çalışması, Türkiye’de bu alanda gerçekleştirilen ilk çalışma olmasıyla da ayrı bir önem taşıyor.

M. C. Howatson (ed.) – Oxford Sözlüğü (2014)

OXFORD ANTİKÇAĞ SÖZLÜĞÜ, editör: M. C. Howatson, çeviren: Faruk Ersöz, Kitap Yayınevi, sözlük, 1030 sayfa

Özgün adıyla ‘Oxford Companion to Classical Literature’, Yunan ve Roma edebiyatı ile antikçağ dünyasına değinen çağdaş yapıtları okuyanların başvuracakları bir elkitabı. İlk baskısı Sir Paul Harvey’in editörlüğünde 1933’te yapılan sözlük, Yunan ve Roma tarihini, en önemli mitleri, bilimi, coğrafyayı, dini, sanat ve felsefeyi olduğu kadar antikçağdaki gündelik hayatı ve antikçağ toplumunu ana çizgileriyle veren maddeler barındırıyor. Rahat okunabilir üslubuyla öne çıkan sözlüğün sonuna, bir kronoloji cetveli ile haritalar eklenmiş. Kronoloji MÖ 2200 ile MS 529 arasındaki başlıca edebi ve tarihsel olayları içeriyor.

Murat Kurt (ed.) – Miracle Kids Picture Dictionary (2007)

MIRACLE KIDS PICTURE DICTIONARY, editör: Murat Kurt, MK Yayınları, sözlük, 480 sayfa

‘Miracle Kids Picture Dictionary’, ilköğretim okullarında okuyan öğrenciler için hazırlanan pratik bir resimli sözlük. Alfabeye göre tasarlanmış bu sözlükte, kelimeler ve bu kelimelerin resimleri bulunuyor. Her kelimenin cümle içinde kullanımının da yer aldığı sözlük, renkli ve birinci hamur kâğıt olarak yayımlanmış. Dil öğreniminde resme başvurulması yeni bir durum değil. Fakat bunun Türkçedeki kullanımın çok yaygın olduğunu söylemek zor. Özellikle ilköğretim çağındaki çocuklar için, dil öğrenmede resim kullanımının ne kadar önemli ve öğretici olduğu düşünüldüğünde, Murat Kurt’un editörlüğünü üstlendiği bu sözlüğün oldukça pratik faydalar sağlayacağı açık.

Hikmet Altınkaynak – Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler Sözlüğü (2007)

TÜRK EDEBİYATINDA YAZARLAR VE ŞAİRLER SÖZLÜĞÜ, Hikmet Altınkaynak, Doğan Kitap, sözlük, 786 sayfa

Halen YTÜ’de Türk Dili Bölümü öğretim görevlisi olarak çalışan Hikmet Altınkaynak’ın üzerinde on üç yıl çalıştığı ‘Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler Sözlüğü’, tarihten bin 400 yazar ve şairin yaşamöyküsüne yer veriyor. Kısa yaşamöykülerinin sonuna, yazarın veya şairin eserlerini de koyan Altınkaynak, kısmen de, yazarlar hakkında kitap, gazete veya dergilerde yayınlanmış yazılardan alıntılar da yapmış. Türkiye edebiyatında bu çalışmaya benzer sözlükler var. Fakat bu çalışmalar, çoğunlukla güncel olmamaktan kaynaklı olarak eski ve eksik bilgiler barındırabiliyor. Altınkaynak’ın çalışması, hem güncel olması hem de detaylı olmasıyla dikkate değer.

Mustafa Pultar – Yıldız Adları Sözlüğü (2007)

YILDIZ ADLARI SÖZLÜĞÜ, Mustafa Pultar, İş Kültür Yayınları, sözlük, 139 sayfa

Mustafa Pultar ‘Yıldız Adları Sözlüğü’nde, yıldızlar konusunda değişik dillerde, kültürlerde ve kaynaklarda geçen tanımları derlemiş. Sözlükte, yıldız adlarının Doğu’dan Batı’ya, mitolojiden gökbilime yaşadıkları serüvenlerin; Arapça, Farsça, Osmanlıca, Latince, Yunanca gibi çeşitli diller arasında çıktıkları çok anlamlılık yolculuğunun izini sürmek mümkün. Sözlüğün asıl ilgi çekiciliği ise, yıldız adlarının köken ve anlamlarının anlaşılmasını sağlaması ve bu adlara ilişkin imgelemlerin nasıl oluştukları hakkında fikir vermesi. Sözlükte yıldız, yıldız kümesi ve takımyıldızların adları ile bunlara ilişkin temel terimler de madde madde sıralanmış.

Kolektif – Marksizm Sözlüğü (2017)

MARKSİZM SÖZLÜĞÜ, Kolektif, çeviren: Volkan Yalçıntoklu, Yordam Kitap

Marksizm alanındaki en yetkin çalışmalardan biri, nihayet Türkçe’de! Kapsamıyla bir nevi ansiklopedi olarak da düşünülebilecek sözlük, belli başlı Marksist kavramları açıklamakla kalmıyor, aynı zamanda bunların zaman içinde ne gibi anlamlar kazandığını da serimliyor. Konuyla ilgilenen her okurun kitaplığında bulunması elzem olan bir kılavuz.

Özkan Eroğlu – Plastik Sanatlar Sözlüğü (2013)

PLASTİK SANATLAR SÖZLÜĞÜ, Özkan Eroğlu, Tekhne Yayınları, sözlük, 160 sayfa

Türkiyeli izleyici açısından sanat kültürü kavrayışında karşılaşılan başlıca sorun, temel kaynak eksikliği olduğu gibi, konuyu ele alan çalışmaların çoğunlukla alanın uzmanlarına ulaşmayı dert edinmesi. Elimizdeki kitap ise, resim, heykel ve mimari gibi plastik sanat alanında en çok kullanılan kavram ve terimleri anlaşılabilir bir üslupla okurlarına sunuyor. Özkan Eroğlu bunu yaparken, sanat tarihi, sanat felsefesi, ikonografi, mitoloji, estetik ve sanat eleştirisi gibi disiplinlerin katkılarına da başvurarak derli toplu bir sözlük ortaya koymuş. Sözlüğün sonunda, kimi sanatçılar hakkında biyografik bilgilere de yer verilmiş.

Taner Artvinli – Artvin Yer Adları Sözlüğü (2013)

ARTVİN YER ADLARI SÖZLÜĞÜ, Taner Artvinli, Chivizayıları Yayınevi, sözlük, 310 sayfa

Taner Artvinli’nin uzun soluklu çalışmalarının ürünü olan sözlük, Artvin yer adlarını Gürcüce, Lazca, Hemşince, Ermenice ve Türkçe açıklıyor. Sözlük, Osmanlı belgeleri ve 1928 harf devrimi öncesi basılı kaynaklarda geçen veya haritalarda yer alan eski yer adlarının doğru biçimlerini vermesi; bugünkü konumunu, yeni adını bir düzen içerisinde göstermesi ve bunun yanı sıra, uydurulmuş, gerçek adıyla hiçbir bağlantısı olmayan yerlerin doğru isimlerini aydınlatmasıyla önemli. Dört bini aşkın yer adını barındıran sözlük, arşiv belgeleri üzerinde çalışanlar, tarihçiler ve yerel araştırmacılar için nitelikli bir başvuru kaynağı.