Candan Badem – Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin (2018)

Çarlık Rusya’sı, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda Kars, Ardahan ve Artvin ile Erzurum’un önemli bir kısmını topraklarına katmıştı.

Rusya bu bölgeleri, Kars ve Batum oblastları olarak yönetmeye başlamıştı.

Bölgenin tarihinde önemli yer tutan bu dönem, 1878-1918 arasını kapsayacak şekilde, tam kırk yıl sürmüştü.

İşte Candan Badem’in bu kapsamlı incelemesi, bu bölgelerin Çarlık Rusya’sı dönemini ayrıntılı bir şekilde ortaya koyuyor.

Bununla ilgili Türkçe kaynakların azlığı, en önemlisi de var olan çalışmalardaki milliyetçi perspektifin egemenliği düşünüldüğünde, Badem’in milliyetçi tarihyazımını tersyüz eden ve söz konusu döneme daha zengin yönlerden bakan çalışması önemli bir boşluğu dolduruyor diyebiliriz.

Kitap, o zaman aralığında bölgenin kendine has iç dinamiklerinin, Çarlık Rusya’sının politikalarının ve zamanın etnik, dinsel ve sınıfsal ilişki ve çatışmalarının canlı bir panoramasını sunuyor.

  • Künye: Candan Badem – Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin (1878-1918), Aras Yayıncılık, tarih, 632 sayfa, 2018

 

Pete Najarian – Belleğin Kızları (2018)

Pete Najarian, Adanalı bir anne ve Diyarbakırlı bir babanın çocuğu olarak 1940’ta New York, Union City’de doğdu.

İlk romanı ‘Son Ermeni’, 1971’de basılan Najarian’ın ‘Belleğin Kızları’ adlı elimizdeki başarılı romanı da 1986 tarihli.

Yazar, hem olay örgüsü hem de üslubuyla oldukça özgün olan romanında, kadın figürleri aracılığıyla geçmişinin izlerini sürüyor ve simgesel bir kadın korosuyla dünü bugüne, ailesinin Anadolu’dan başlayıp Amerika’ya uzanan hayatını da şimdiye bağlıyor.

Roman, başkarakteri Zeke ile Yunan tragedyasındaki koro gibi bir işlev gören yaşlı kadınlar korosu aracılığıyla bize sesleniyor.

Zeke’nin zihninde, çocuk yaşından itibaren gözlerinin önünden gitmeyen ve farklı zamanlar ve farklı mekânlarda farklı görünümlerle karşısına çıkan bir kadın figürü vardır.

Bu figür, kimi zaman Zeke’nin çölde ölen anneannesiyle üst üste binecektir.

Zeke’nin arayışına anneannesi kadar, sanat tarihinin kadın figürleri, rüyalarındaki kadınlar, âşık olduğu kadınlar, annesi eşlik edecektir.

Cinselliğin güçlü bir şekilde sirayet ettiği ‘Belleğin Kızları’, bizi hafızanın ve unutuşun, geçmişin ve şimdinin, rüyanın ve gerçeğin, cinselliğin, şiddetin ve sanatın dünyasına çekiyor.

  • Künye: Pete Najarian – Belleğin Kızları, çeviren: Ece Eroğlu, Aras Yayıncılık, roman, 256 sayfa, 2018

Kolektif – 1909 Adana Katliamı (2015)

Bu kitap, 1894-96 Ermeni katliamları ile 1915 soykırımı arasında bir ara halka olan 1909 Adana katliamına dair çok önemli üç belge sunuyor.

Bu belgeler, Garabet Çalyan’ın “Adana Vakası ve Mesulleri”, Artin Arslanyan’ın “Adana’da Adalet Nasıl Mahkûm Oldu?” ve Osmanlı Meclisi milletvekili Hagop Babigyan’ın Adana olayları hakkında Meclis’e sunmak üzere yazdığı rapor.

Kitapta, Taner Akçam imzalı Adana’da yaşananlara dair kapsamlı bir önsözle açılıyor.

  • Künye: Kolektif – 1909 Adana Katliamı, derleyen: Ari Şekeryan, Aras Yayıncılık

Boğos Levon Zekiyan – Kayıp Kentten Manevi Vatana (2018)

Boğos Levon Zekiyan’ın bu önemli çalışması, etnokültürel bir kimlik olarak Ermeniliğin ortaya çıkışı ve gelişimini ayrıntılı bir şekilde tartışan önemli bir kaynak.

Fakat kitabın daha da önemli yönü, yalnızca Ermenilerin tarihteki dönüşümünü ele alması değil, aynı zamanda Doğu ve Batı’da oluşmuş toplumsal yapıları, kent ve kimlik ilişkisini, kültürlerin kaynaşmasını ve bunun yarattığı sonuçları tarihsel perspektifle ortaya koyması.

“Bu kitap, her ne kadar bir halkın somut tecrübesinden yola çıksa da, sahip olduğu iç dinamik açısından, etnik sınırların ötesine uzanan bir önem taşımakta.” diyen Zekiyan’ın çalışması, kimlik, vatan, etnik aidiyet ve azınlıklar konularıyla ilgilenenler için özgün fikirler barındırıyor.

Kitapta, Zekiyan’ın Hrant Dink Vakfı’nca düzenlenen bir sempozyumda, Osmanlı’nın kendine has çoğulculuğu ile tarih içinde Türk-Ermeni ilişkilerini irdelediği açılış konuşması da yer alıyor.

  • Künye: Boğos Levon Zekiyan – Kayıp Kentten Manevi Vatana: Ermeni Tarihine Toplu Bir Bakış Denemesi, çeviren: Sema Postacıoğlu, Aras Yayıncılık, tarih, 256 sayfa, 2018

Vahram Altounian ve Janine Altounian – Geri Dönüşü Yok (2015)

1915’te Bursa’dan Suriye çöllerine ölüm yolculuğuna çıkan bir Ermeni ailenin dehşet verici hikâyesi.

Kitap, bu yolculukta 14 yaşında olan Vahram’ın tuttuğu günceden, günceyi gün yüzüne çıkaran kızı Janine’nin yorumları ve günceyi dilbilimsel, tarihsel ve psikanalitik yönleriyle ele alan beş makaleden oluşuyor.

  • Künye: Vahram Altounian ve Janine Altounian – Geri Dönüşü Yok, çeviren: Renan Akman, Aras Yayıncılık

Dikran Mesrob Kaligian – Taşnaklar ve İttihatçılar (2017)

Geç Osmanlı döneminde Ermeniler konulu pek çok çalışmaya imza atmış Dikran Mesrob Kaligian, ilk başlarda aynı amaç etrafında bir araya gelmiş, fakat ardından büyük kopuş yaşamış Taşnaksutyun ile İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC) arasındaki ilişkiler hakkında önemli bilgiler veriyor.

Taşnaksutyun, Abdülhamit iktidarını devirmek için, kendisiyle aynı amacı paylaşan İTC ile sıkı ilişkiler geliştirmişti.

Taşnaksutyun’un o süreçteki en öncelikli amacı olan, Ermeni nüfusa yönelik ayrımcı politikalardan kurtulmak hedefiyle Meşruti rejimin inşa olması için seferber olmuş ve bu esnada İTC’den birçok subayla da sıkı ilişkiler kurmuştu.

Hatta bu işbirliği öylesine sağlamdı ki, Taşnaksutyun üyeleri Adana katliamı gibi Ermeni nüfusta infiale yol açan bir gelişmeden sonra bile İTC’yi savunmayı sürdürmüşlerdi.

Peki, ne oldu da, çok değil yalnızca birkaç yıl içinde aynı amaçla mücadele eden bu iki partinin yolları ayrıldı?

İşte Kaligian’ın çalışması, ülkenin 1915’te yaşananlara doğru hızla yol aldığı o dönemde, bu ittifakın neden bozulduğunu ayrıntılı bir şekilde ortaya koyuyor.

Bunu yaparken, bugüne dek pek bilinmeyen belge ve kaynaklara dayanması da, çalışmayı özgün kılan hususlardan.

  • Künye: Dikran Mesrob Kaligian – Taşnaklar ve İttihatçılar, çeviren: Deniz Mutlu Taşyürek, Aras Yayıncılık, tarih, 352 sayfa, 2017

Zakarya Mildanoğlu – Ermenice Süreli Yayınlar (2014)

İlk Ermenice gazete Aztarar’ın yayım tarihi olan 1794’ten başlayarak, 2000’e dek yayımlanan 3650’ye yakın Ermenice süreli yayını bir araya getiren, uzun emeklerin ürünü bir çalışma.

Basın-yayın tarihi, kültür tarihi ve Ermenilerin sosyal ve siyasi tarihi üzerine araştırma ve çalışmalar yürütenlerin kaçırmamaları gereken bir kaynak.

  • Künye: Zakarya Mildanoğlu – Ermenice Süreli Yayınlar, Aras Yayıncılık

Kolektif – Amerika’dan Bitlis’e William Saroyan (2008)

‘Amerika’dan Bitlis’e William Saroyan’, ünlü Amerikalı yazar William Saroyan’ın yaşamı, yazarlığı ve ailesinin memleketi olan Bitlis’le olan ilişkisine dair çeşitli yazıları, fotoğraflar eşliğinde okura sunuyor.

Kitapta aynı zamanda, Saroyan’ın ‘Bitlis’ isimli oyunu da bulunuyor.

Saroyan’ın 100. doğum yıldönümü vesilesiyle hazırlanan çalışmada, Ara Güler, Aziz Gökdemir, Dickran Kouymjian, Bedros Zobyan, Fikret Otyam, Garig Basmadjian ve Stephen D. Calonne’un yazıları da yer alıyor.

Bu kitapta bir araya getirilen yazılar, Saroyan’ın 1964 yılındaki Bitlis gezisine odaklanmalarının yanı sıra, yazarın iç dünyasına dair ilginç ayrıntılar da barındırıyor.

  • Künye: Kolektif – Amerika’dan Bitlis’e William Saroyan, Aras Yayıncılık, biyografi, 271 sayfa

Nancy Kricorian – Ekmek ve Ateş Düşleri (2017)

‘Ekmek ve Ateş Düşleri’, başkahramanı Ani Silver’ın yaşadığı bir aşk acısı üzerinden ilerleyen, buradan genç kadının ailesinin trajik Ermeni geçmişiyle giriştiği yüzleşmeyle devam eden nitelikli bir roman.

Nancy Kricorian’ın ilk olarak 2003’te yayımlanan romanı, Amerikan üst sınıfına mensup Silver’ın, üniversite değişim programıyla Paris’e geçirdiği bir yılda yaşadıklarını hikâye ediyor.

Silver’ın babası Yahudi, annesi ise Ermeni’dir.

Silver, henüz küçükken babasını kaybetmiştir ve ninesiyle dedesi de, 1915’ten sonra ABD’ye göç etmiş, hayatları boyunca yaşadıkları travmayı atlatamamış iki Ermeni’dir.

Bu travmalar, ilk başlarda farkında olmasa da, Silver’a da miras kalmıştır.

İşte tam da bu zamanda, kısa süre önce sevgilisi Asa Willard’tan ayrılmanın verdiği acı genç kadının trajik geçmişiyle birleşerek büyük bir bunalıma dönüşecektir.

Bu sıkıntılı günler, Paris sokaklarında Silver’ın karşısına çıkacak eski bir dostla dönüşecektir.

Kahramanımız, şimdi tüm zorlukları cesurca göğüsleyerek geçmişiyle yüzleşmeye koyulacaktır.

  • Künye: Nancy Kricorian – Ekmek ve Ateş Düşleri, çeviren: Yeşim Burul, Aras Yayıncılık, roman, 272 sayfa, 2017

Tuğba Esen – Aktör Dediğin Nedir ki: Kevork Malikyan Kitabı (2017)

Diyarbakır doğumlu bir oyuncu olan Kevork Malikyan, şu ana kadar

Anka’nın Uyanışı, Indiana Jones: Son Macera, Geceyarısı Ekspresi, Mind Your Language, Şarkı Söyleyen Kadınlar ve Binbir Gece Masalları gibi birçok filmde rol aldı.

Sinema mesleğini hayatının merkezine koymuş Malikyan’la yapılmış bu uzun soluklu söyleşi de, kendisinin bir oyuncu ve insan olarak portresini sunuyor.

Malikyan bu söyleşide,

  • Hayata gözlerini açtığı Diyarbakır’a dair anımsadıklarını,
  • Ardından İstanbul’da devam eden hayatını,
  • Londra’ya göç edişini,
  • Burada ilkin din eğitimi, daha sonra da Rose Bruford College’da oyunculuk eğitimi alışını,
  • Royal Shakespeare Company’de sahneye çıktıktan sonra oyunculuk kariyerinin nasıl dönüştüğünü,
  • Oyuncu olarak sinema dünyasına dair gözlem ve deneyimlerini,
  • Ve kuşkusuz, sürgünde olmanın hayatını nasıl kökten değiştirip dönüştürdüğünü bizimle paylaşıyor.

Fotoğraflar ve günlüklerle de desteklenen kitap, Malikyan’ın bir oyuncu ve insan olarak portresini sunduğu gibi, Türkiye’nin yakın tarihine ışık tutan ayrıntılar da barındırıyor.

Künye: Tuğba Esen – Aktör Dediğin Nedir ki: Kevork Malikyan Kitabı, Aras Yayıncılık, söyleşi, 240 sayfa