Devrim Burcu Eğilmez – Osmanlı İmparatorluğu’nda Hoşgörü Söylemi (2017)

Özellikle AKP’nin iktidarda olduğu şu son on beş yıl içinde, Osmanlı’nın ne denli hoşgörülü olduğu sıklıkla ifade edilen söylemlerden biri.

Devrim Burcu Eğilmez de, başvurduğu zengin kaynaklar ve sağlam teorik çerçevesiyle öne çıkan bu çalışmasında, şu meşhur Osmanlı hoşgörüsü mitinin peşine düşüyor.

Yazar bunu yaparken de, Osmanlı’nın vasat ya da zayıf olduğu bir dönemi değil, en parlak dönemi olduğu söylenen, Kanuni Sultan Süleyman ile Şeyhülislâm Ebussuud Efendi’nin hükümranlığının sürdüğü 1545-1566 yıllarını merkeze alıyor.

Yazar tarih, felsefe ve siyaset arasında kurduğu diyalog aracılığıyla, Osmanlı’ya özgü akıl yürütme biçimlerini açıklıyor ve Osmanlı hoşgörüsü/hoşgörüsüzlüğünün tam olarak ne anlama geldiğini tartışıyor.

Sağlam bir alternatif tarih okuması.

  • Künye: Devrim Burcu Eğilmez – Osmanlı İmparatorluğu’nda Hoşgörü Söylemi (1545-1566), İletişim Yayınları, tarih, 245 sayfa

Étienne Balibar, Ahmet İnsel ve Pınar Selek – Şiddet, Siyaset ve Medenilik (2014)

‘Şiddet, Siyaset ve Medenilik’te, Étienne Balibar, Ahmet İnsel ve Pınar Selek, çoklukla aşırı biçimler alan günümüz şiddet biçimleri üzerine düşünüyor.

Balibar, şiddet ve siyasete dair tartışmaları başlatarak bu olguya dair kimi felsefi soruları paylaşırken, Pınar Selek ataerkillik, kapitalizm, heteroseksizm ve milliyetçilik gibi tahakküm biçimlerinin ve Türkiye’de toplumsal mücadelelerin kazanımları ve zorluklarının dökümünden hareketle, Türkiye’deki feminist ve anti-militarist hareketleri irdeliyor.

Ahmet İnsel ise, otoritarizm ve şiddet ile bunların tarihten gelen hayaletlerinin geleceğe yansımalarına odaklanıyor.

  • Künye: Étienne Balibar, Ahmet İnsel ve Pınar Selek – Şiddet, Siyaset ve Medenilik, derleyen: Marie-Claire Caloz-Tschopp, İletişim Yayınları, siyaset, 80 sayfa

Kemal Varol – Sahiden Hikâye (2017)

‘Jar’ ve ‘Haw’ romanlarında hayali Arkanya’da yaşayan sağlam karakterleriyle bizi tanıştıran Kemal Varol, şimdi de bizi öyküleriyle tanıştırıyor.

Yazarın bu ilk öykü kitabı da, bizi bir kez daha Arkanya’ya, bu taşra şehri insanlarının dünyasına götürüyor.

Burada, küçük hayatlar yaşayanından hayalleri sınır tanımayanına; yolları aşka, ölüme, kaybedişe, hiçliğe, dayanışmaya ve isyana açılan birçok karakterle tanışıyoruz.

Kimileri Varol’un edebiyatını, 90’lı yılların edebiyata yansımasının iyi örneklerinden biri olarak kabul eder.

Bu öyküler de, yalnızca söz konusu dönemin ruhunu iyi kavradıkları için değil, aynı zamanda özgün karakterleri, dili kullanmadaki maharetleri ve yarattıkları atmosferle de iyi bir okuma vaat etmekte.

Öykülerin, Rewhat Arslan’ın çizimleriyle zenginleştiğini de belirtelim.

  • Künye: Kemal Varol – Sahiden Hikâye, İletişim Yayınları, öykü, 169 sayfa

Funda Şenol Cantek (der.) – İcad Edilmiş Şehir: Ankara (2017)

Başkentin geçmişten günümüze yaşadığı dönüşümü kapsamlı bir biçimde ortaya koyan bir çalışma.

En başta Ankaralının, ama bu şehir üzerinden ülkenin yakın uzak tarihi ile siyasal ve toplumsal anlamda geçirdiği dönüşümleri daha iyi kavramak isteyen her okurun aydınlanacağı nitelikli bir kitap.

  • Frigler zamanında Ankara,
  • Ankara’da çok dinli geçmişin izleri,
  • Mustafa Kemal döneminde Ankara’nın imarı,
  • Cumhuriyet’in ilk yıllarında Ankara’nın ticaret merkezî yapısı,
  • Ankara’nın kentsel gelişimi,
  • Edebiyatta Ankara,
  • 1960’ların Ankara’sında sanat rüzgârı,
  • Başkent gazeteciliği,
  • Ankara Radyosu’nda radyo tiyatrosu dönemi,
  • Ankara sinemaları,
  • Ankara futbolunun gözbebeği Gençlerbirliği ve Ankaragücü,
  • Behzat Ç. ve Ankara…

Kitapta bu ve bunun gibi, Ankara’ya dair merak edilen neredeyse her konu ve ayrıntı yer alıyor.

Kitaba katkıda bulunan isimler ise şöyle: Sevgi Gülalp, Suna Güven, Suavi Aydın, Elif Ekin Akşit. Güven Arif Sargın, Bülent Duru, Aykut Kansu, Mehmet Tunçer, Güven Tunç, Yalçın Ergir, Uğur Biryol, Zeynep Kezer, Ali Y. Baltacıoğlu, Şengül İnce, Ayşe Kulin, Şükran Yiğit, Birhan Keskin, Hakan Kaynar, Sevgi Soysal, Levent Cantek, Funda Şenol Cantek, Eser Köker, Kudret Emiroğlu, Turan Tanyer, Meltem Ahıska, Özden Cankaya, Nejat Ulusay, Tanıl Bora, K. Emre Demir, Selda Tuncer, Murat Sevinç, Emrah Serbes, Fatma Şule Balcı, Derya Bengi, Can Arpaç ve Burcu Şimşek.

  • Künye: Kolektif – İcad Edilmiş Şehir: Ankara, derleyen: Funda Şenol Cantek, İletişim Yayınları, şehir, 527 sayfa

David Priestland – Kızıl Bayrak (2017)

Bilhassa Sovyet ve Çin deneyimlerine bakıldığında, komünizmin tarihsel olarak başarısızlığa uğradığı söylenebilir.

Ama sadece şimdilik…

Zira komünist idealler ve tasavvurlar dünya çapında yaşamaya, güçlü bir alternatif olarak kendini hatırlatmaya devam ediyor.

Oxford Üniversitesi’nde modern tarih dersleri veren ve uzun yıllardır özellikle Rusya, komünizm ve neoliberalizm üzerine çalışan Profesör Priestland, tarihten günümüze uzanarak komünist pratik ve ideallerin küresel bir hikâyesini sunuyor.

Kapsamı ve barındırdığı ayrıntılarla dikkat çeken kitap, Marx, Engels, Lenin, Stalin, Troçki, Mao, Castro, Che ve Tito gibi komünist siyasetin önde gelen isimlerine daha yakından baktığı gibi, komünizm tarihine içkin pek çok konuyu da irdeliyor.

Fransız Devrimi,

Marksist partilerin kuruluşu,

Ekim Devrimi,

Gerilla hareketleri,

Komünist ülkelerin kuruluşu,

Bu ülkelerdeki siyaset yapış dinamikleri…

Kapsamlı ve nitelikli bir komünizm tarihi incelemesi arayanlar kesinlikle kaçırmasın deriz.

  • Künye: David Priestland – Kızıl Bayrak, çeviren: Egemen Yılgür ve Ali Çakıroğlu, İletişim Yayınları, tarih, 624 sayfa

Seval Şahin – Cinai Meseleler (2017)

Osmanlı-Türk polisiye edebiyat meraklılarını fazlasıyla heyecanlandıracak, bu türün 1884-1928 yılları arasındaki ideolojik ve biçimsel gelişimini araştıran kapsamlı ve zengin bir çalışma.

Osmanlı-Türk polisiyesinin karakteristik özellikleri,

Polisiye edebiyatın meşhur kahramanları Sherlock Holmes’ların ve Nat Pinkerton’ların Türkiye edebiyatındaki muadilleri,

Tilki Leman, Çekirge Zehra ve Şeytan Hadiye gibi, Türk polisiyesinde kadın profilleri,

Azınlıklar ve yabancıların Türk polisiyelerindeki temsil biçimleri…

Son olarak, kitabın yazarı Seval Şahin’in de bir polisiye edebiyat tutkunu olduğunu ve bu durumun incelemeye olumlu yansıdığını da belirtelim.

  • Künye: Seval Şahin – Cinai Meseleler, İletişim Yayınları, edebiyat inceleme, 214 sayfa

İlhami Yurdakul – Osmanlı İlmiye Merkez Teşkilatı’nda Reform (2008)

İlhami Yurdakul, ‘Osmanlı İlmiye Merkez Teşkilatı’nda Reform’ başlıklı bu kitabında, 1826’da Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılışından 1876 yılında I. Meşrutiyet’in ilanına kadarki süreci inceleyerek, Osmanlı’nın 19. yüzyıldaki yenileşme sürecini anlatıyor.

Yurdakul, Yeniçeri Ocağı’nın ilgasından sonra, ilmiye sınıfına da ders vermek amacıyla vakıf gelirlerine el konulduğu ve ilmiye teşkilatının kendi haline terk edildiği şeklindeki tarihi kabullerin karşısına farklı ve dikkat çeken bir tezle çıkıyor.

Yazarın şeyhülislamlık kurumunu kapsamlı bir analizi bağlamında ortaya koyduğu bu tezi de, “Osmanlı reformunun bir bütün olarak ele alındığı ve ilmiye teşkilatının da yenileştiği” şeklinde özetlenebilir.

  • Künye: İlhami Yurdakul – Osmanlı İlmiye Merkez Teşkilatı’nda Reform, İletişim Yayınları, tarih, 381 sayfa

Ayşe Buğra – Kapitalizm, Yoksulluk ve Türkiye’de Sosyal Politika (2008)

‘Kapitalizm, Yoksulluk ve Türkiye’de Sosyal Politika’, Türkiye’deki sosyal politika tarihinin eleştirel bir analizi.

Ayşe Buğra, Türkiye’de devlet-toplum ilişkilerinin Cumhuriyet tarihi boyunca geçirdiği evrimi, sosyal politika alanındaki yansımalarına bakarak ve özellikle yoksullukla mücadele konusuna odaklanarak incelemeye koyuluyor.

Kitapta ilkin, kapitalizmle sosyal politika arasındaki ilişkinin niteliğine bakılıyor.

İkinci olarak da Avrupa’da 16. yüzyıldan itibaren kapitalizmle birlikte var olmuş yoksulluk ve sosyal politika tartışmalarının içindeki temaların, Türkiye gibi geç sanayileşen toplumlarda nasıl ortaya çıktıkları ve bunların zaman içindeki dönüşümleri gözler önüne seriliyor.

  • Künye: Ayşe Buğra – Kapitalizm, Yoksulluk ve Türkiye’de Sosyal Politika, İletişim Yayınları, inceleme, 275 sayfa

Robert O. Paxton – Faşizmin Anatomisi (2014)

Robert O. Paxton ‘Faşizmin Anatomisi’nde, Nazi Almanya’sı ve Mussolini İtalya’sını merkeze alarak faşizm olgusunu, çeşitlerini ve karmaşıklığını ortaya koyuyor, faşizmin bir sistem olarak nasıl işlediğini aydınlatıyor.

Kitapta ele alınan kimi dikkat çekici konular şöyle:

Faşist hareketlerin entelektüel, kültürel ve duygusal kökleri,

İtalya ve Almanya’da başarılı olan faşist hareketin Fransa’da başarısız olmasının nedenleri,

İktidara gelen faşist sistemlerin kurulu düzene sundukları ve iktidara geldikten sonraki uygulamaları,

Faşist yönetimin iktidarı kullanma biçimleri ve uzun dönemdeki radikalleşmeleri,

Günümüzde faşizmin ortaya çıkabilme koşulları…

  • Künye: Robert O. Paxton – Faşizmin Anatomisi, çeviren: Hakan Atay ve Hivren Demir Atay, İletişim Yayınları, siyaset, 419 sayfa

Suavi Aydın ve Yüksel Taşkın – 1960’tan Günümüze Türkiye Tarihi (2014)

Kapsamıyla dikkat çeken elimizdeki kitap, 1960-2014 arasında yaşanan siyasi, iktisadi, toplumsal ve kültürel dönüşümlere ve bu dönemin öne çıkan aktörlerine odaklanıyor.

“Milli güvenlik algısı”nın siyasi sistemin özü olarak meşru bir hukuki çerçeveye kavuşturulması,

Sendikal mücadelelerin toplumsal, iktisadi ve siyasal yansımaları,

Soğuk Savaş döneminden itibaren aşırı sağ hareketin Türkiye’deki gelişimi,

12 Eylül darbesinin ideolojik yönelimi,

Kürt sorununun tarihsel uzamı içinde Türkiye siyasetini biçimlendirmesi,

Siyasal İslamın yükselişi ve iktidar dönemi…

Kitapta bu ve bunun gibi, Türkiye tarihine dair ilgi çekici pek çok konu ele alınıyor.

  • Künye: Suavi Aydın ve Yüksel Taşkın – 1960’tan Günümüze Türkiye Tarihi, İletişim Yayınları, tarih, 555 sayfa