1879-1909 zaman aralığında, yani Abdülhamid’in iktidarından Jön Türk rejiminin başlarına, Osmanlı İstanbul’unda düzenin tasarlanma, anlaşılma, inşa edilme ve korunma şeklini inceleyen ufuk açıcı bir inceleme. Çalışma, kamu düzeni konusunun temelinde yatan toplumsal etkileşim ve dinamikleri ortaya çıkarmasıyla bilhassa önemli. Bugün’ün OHAL’ine tarihsel bir perspektifle bakmak açısından iyi bir fırsat.
Hikâyeler bizi birbirimize bağlar, zor zamanlarda bize yol gösterir. Bu kitap da, sağlam bir hikâye kurmanın inceliklerini açıklıyor. Yazarlar, bu alanda uzun yıllara dayanan deneyimlerinden hareketle hikâyenin içine girmekten hikâyeyi hayalde canlandırmaya ve ritim oluşturmaya pek çok konuyu ele alıyor.
Stalin döneminin biçimlenişini, o dönemin öncesi ve sonrasının ayrıntılı bir perspektifi eşliğinde irdeleyen sağlam bir inceleme. Sovyet ve Rus arşivlerinde yapılmış uzun araştırmalara dayanan çalışma, Stalin dönemini kişiler, kurumlar, gelenek ve kişisel çatışmalara uzanan geniş bir bağlamda tartışmakta.
Leyla Ağaçkoparan, Türkiye’nin ilk kadın ağır vasıta şoförü. ‘Geri Vites Hayatlar’, ambulanstan otobüse, TIR’dan tankere, çekiciden çöp kamyonuna kadar çok sayıda motorlu araç kullanan kendisinin ilginç anılarından, anekdotlarından oluşuyor. Kitabı dikkat çekici kılan başlıca husus, çoğunlukla erkeklerin egemenliğindeki ağır vasıta araçlarında çalışmış bir kadının, iş hayatı boyunca karşılaştığı zorlukları, bu araçlara karşı beslediği amansız tutkuyu ve kendini kadınlığından taviz vermeden kabul ettirme serüvenini ele almalarıdır diyebiliriz. Anılar, sadece bu mücadeleye odaklanmakla kalmayıp, şehir içi, şehirlerarası ve uluslararası yollarda geçen renkli bir hayatı anlatıyor.
Sosyal bir sorunun tarihsel dönüşümünü tarihselden güncele uzanan bir bakışla tartışan bir inceleme. Castel’in zengin sosyoloji araştırması, ücretli emeğin toplumsal serüvenini anlattığı gibi, günümüzde yeniden giderek artan işsizlik, dışlanma ve korunmasızlık gibi sorunların arkasında yatan temel dinamiği ortaya çıkarıyor.
Felipe Fernández-Armesto, ‘Yemek İçin Yaşamak’ta, yemeğin tarihi serüvenine yer veriyor. Kitabın ilgi çekiciliği, yiyecek tarihini, insan türünün birbiriyle ve doğanın geri kalanıyla başka etkileşimlerinden ayrılmayan, dünya tarihinin bir konusu olarak ele almaya çalışmasıdır diyebiliriz. İnsanın yiyeceği pişirmeyi öğrenmesini; yamyamlığı ve bunun günümüzün beslenme anlayışıyla ilişkisini; sömürgeciliğin doğal çevre üzerindeki etkilerini; çiftçiler ve çobanların ortaya çıkışını; Amerikan yerlilerinin yiyecek saklama şekillerini ve ilk okyanus aşırı yolculuklarla beslenme sorunlarının nasıl çözüldüğü, kitapta dikkat çeken konulardan birkaçı.
Wilhelm Schmid ‘Mutsuz Olmak’ta, çağın mutluluk anlayışını sorguluyor ve okurunu, içinde mutsuzluğun da bulunduğu bütünlüklü bir hayatla yüzleştiriyor. İnsanları sürekli mutlu olmaları gerektiğine inandırmış bir çağda yaşadığımızı belirten Schmid, bunu “mutluluk diktatörlüğü” olarak tanımlıyor. Mutluluk diktatörlüğünün, mutsuz olmaya pek alan bırakmadığını ve mutluluğun insan hayatı üzerindeki mutlak egemenliğinden şüphe duyan herkesin suratına sert bir rüzgâr yediğini belirten Schmid, mutluluk üzerine fazla düşünmenin bizi nasıl doyumsuz hale getirdiğini, mutsuzluğu kabullenmemenin algımızı nasıl zehirlediğini ortaya koyuyor.
Birçok yazarın katkıda bulunduğu ‘Arkeoloji’, arkeoloji kuramında halen kullanılmakta olan temel kavramları olabildiğince saydam ve anlaşılabilir bir şekilde sergiliyor. Bu alanda bugüne kadar öne sürülmüş tüm görüşleri kapsayacak elli-altmış kadar temel kavramın yer aldığı kitapta, arkeogenetik, arkeolojik oluşum süreçleri, bilişsel arkeoloji, çevresel arkeoloji, deneysel arkeoloji, ekolojik arkeoloji, etnoarkeoloji, feminist arkeoloji ve toplumsal cinsiyet arkeolojisi gibi kavramlar aydınlatılıyor. Kitabın, çoğu zaman karmaşık olan arkeolojik metinleri dolambaçlı yollara sapmadan anlatmasıyla önemli olduğunu söyleyebiliriz.
Bahar Başer, Batı Avrupa’da ikinci kuşak Türk ve Kürt diasporaları arasındaki gerginlikleri inceliyor; bu kesimlerin uzaktan milliyetçiliği nasıl içselleştirdiği ve bunun Türkiye’deki Türk-Kürt sorunu bağlamında birbirleriyle ilişkilerine nasıl yansıdığını irdeliyor. Meselenin gruplar arasındaki şiddet olaylarından ziyade, olayların derininde yatan ulusötesi alana taşınmış bir “egemenlik mücadelesi” bağlamında ele alındığı kitap, Türk ve Kürt diasporasının yaşadıkları ülkelerin siyasi önceliklerinin, göçmen politikalarının, Kürt meselesine karşı tavırlarının ve politik imkânlarının onları nasıl etkilediğini de araştırıyor.
Jenny White, Türkiye’nin toplumsal, kültürel ve siyasal yapısını kapsamlı bir bakışla irdeliyor. White ilkin, 1980’den bu yana olan toplumsal ve siyasal gelişmeler üzerinden Türk tarihi içerisinde İslam ve millet arasındaki ilişkiye göz atıyor, Türkiye’deki seküler milliyetçiliği analiz ediyor. White ardından, misyonerlik ve başörtüsü gibi Türkiye’nin toplumsal ve siyasal kutuplaşmasının ekseni olarak korkunun iki anahtar simgesini inceliyor; asker ve asker annesi üzerinden milliyetçilik ve milliyetçiliğin toplumsal cinsiyet yönünü ele alıyor ve Müslüman milliyetçiliğinin Türk toplumsal ve siyasal yaşamındaki yerini sorguluyor.
Dipnotski 