Robert Darnton – Eski Rejim’de Yeraltı Edebiyatı (2022)

Bu kitap on sekizinci yüzyılda dağılan bir dünyanın parçalarını bir araya getiriyor.

Devrim öncesi Fransa’da yasadışı edebiyatın üretimi ve yayılmasıyla hayat bulan bir dünyadan, yeraltı dünyasından söz ediyoruz.

O günlerde işin içindekiler hariç kimsenin görmediği bir yerdi ve şimdiye kadar öyle büyük bir tarihin altına gömüldü ki, ne kadar kazılırsa kazılsın gün yüzüne çıkarılması imkânsızmış gibi görünebilir.

O halde, tüm bu parçaları bir araya getirmeye kalkışmanın anlamı ne?

Cevaben ilk olarak tarihçinin en önemli görevlerinden birinin, eski dünyaların yeniden inşası olduğunu söyleyebiliriz.

Tarihçiler ve edebiyat kuramcıları on sekizinci yüzyılın büyük kitaplarını tekrar tekrar okudukça Aydınlanma’yı Batı medeniyeti içinde ayrı bir aşama olarak tasvir eder oldular.

  • Edebiyat Cumhuriyeti’nde (République des Lettres) yazarlar kariyerlerini nasıl inşa ediyordu?
  • Ekonomik ve sosyal durumları yazdıkları üzerinde ne denli etkiliydi?
  • Yayıncılar ve kitap satıcıları nasıl iş yapıyorlardı?
  • İş yapma biçimleri, müşterilerine ulaşan edebî ürünlerin fiyatını nasıl etkiliyordu?
  • Edebiyat neydi?
  • Okurları kimlerdi?
  • Nasıl okuyorlardı?

Bu sorular tarihin hemen her dönemi için sorulabilir ancak Eski Rejim’i anlamak için özel bir öneme sahipler.

On sekizinci yüzyıl boyunca Fransa’da genel bir okur kitlesi ortaya çıktı; kamuoyu güç kazandı ve ideolojik memnuniyetsizlik, modern çağın ilk büyük devrimini yaratmak üzere başka akımlarla birleşerek vücuda geldi.

Kitaplar bu mayaya çok büyük katkı verdiler, ancak verdikleri katkıyı değerlendirmek için sırf metinleri değerlendirmek yeterli değil.

Birçok metnin şekillendiği Grub Sokağı’yla başlayıp basımevlerinden ve kaçakçılık rotalarından geçerek, edebiyatın muazzam yeraltı dünyasındaki merdiven altı işlere ve gizli kapaklı operasyonlara uzanmak ve kitapların arkasındaki dünya hakkında daha fazlasını öğrenmek gerekiyor.

Bu kitap, tam bu konuda yardımımıza koşuyor.

  • Künye: Robert Darnton – Eski Rejim’de Yeraltı Edebiyatı, çeviren: Suat Başar Çağlan, Zoom Kitap, tarih, 226 sayfa, 2022

C. L. R. James – Toussaint Louverture (2020)

Tarihte başarıya ulaşmış tek köle isyanı olan Haiti Devrimi ve onun efsanevi lideri Toussaint L’Ouverture’ün hayatını ve mücadelesini konu edinen üç perdelik bir oyun.

Pan-Afrikalı hareketin ve 20. yüzyılda sömürgeciliğe karşı mücadelenin öncü figürlerinden biri olan kitabın yazarı C. L. R. James, oyununda, Haiti Devrimi’ni panoramik bir biçimde dramatize ediyor.

Oyun bunun yanı sıra, kolonyal Saint-Domingue ormanlarındaki vudu ayinlerini, 1794 yılında Paris’te kolonyal köleliği kaldıran kararnameyi yasalaştıran Fransız Konvansiyonu’nun başarılı bir canlandırmasını ve evinde oturmuş, köleliği geri getirme arzusunu açıklayan Napoléon Bonaparte’a kadar, döneme yön vermiş pek çok gelişme ve aktörü karşımıza çıkarıyor.

  • Künye: C. L. R. James – Toussaint Louverture: Tarihteki Tek Başarılı Köle Ayaklanmasının Hikâyesi, çeviren: Suat Başar Çağlan, Zoom Kitap, oyun, 254 sayfa, 2020

Alain Robbe-Grillet – Röntgenci (2009)

‘Kıskançlık’ ve ‘Silgiler’, Yeni Roman akımının kurucusu Alain Robbe Grillet’nin Türkçede daha önce yayımlanmış romanları.

Robbe-Grillet, elimizdeki eseri ‘Röntgenci’de ise, karmaşık bir cinayeti hikâye ediyor.

Olaylar, gezgin bir saat satıcısı olan Mathias etrafında gelişir.

On üç yaşındaki bir kız çocuğunun cinayetini irdeleyen Mathias, aniden kendini de olayların içinde bulacaktır.

Bu durum, onun iç dünyasına inmesine de vesile olacak, kişiliğinin gizemli, örtük dünyasıyla yüzleşmesini sağlayacaktır.

Doğduğu adaya uzun bir aradan sonra dönen Mathias, hem bu dönüşün hem de cinayetin gözlerini açmasıyla, hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağını fark edecektir.

  • Künye: Alain Robbe-Grillet – Röntgenci, çeviren: Suat Başar Çağlan, Şenocak Yayınları, roman, 171 sayfa