Tarih Vakfı Yurt Yayınları – Sayfa 6

Hülya Öztekin – Tan: Serteller Yönetiminde Muhalif Bir Gazete (2016)

Sertellerin 1935-1945 arasında yayımladığı Tan gazetesi, ülke basın tarihinde sol yayıncılığın en etkili, önemli yayın organı olarak tarihteki yerini almış durumda.

Hatırlanacağı gibi gazete, muhalif tavrı nedeniyle siyasi ve ekonomik baskılarla karşılaşmış, bunun yanı sıra 4 Aralık 1945’te faşist bir linçe maruz kalmıştı.

Hülya Öztekin’in uzun çabalarının meyvesi olan elimizdeki kitap da, bu gazetenin kuruluşundan kapanışına uzanan süreci, dönemin sağlam bir siyasi ve toplumsal panoraması eşliğinde izliyor.

Kitapta,

Zekeriya Sertel, Sabiha Sertel, Muvaffak Şeref, Niyazi Berkes, Mediha Berkes, Pertev Naili Boratav, Esat Adil Müstecaplıoğlu, Hulusi Dosdoğru, Cami Baykurt, Behice Boran, Sabahattin Ali, Aziz Nesin gibi isimlerin katkıda bulunduğu gazetenin kuruluşu,
Yayın politikası,
Nazizmin ve faşizmin yükselişe geçtiği bir dönemde takındığı emperyalizm karşıtı tavrını,
İnsan hakları, demokrasi ve özgürlükler konularındaki ilerici tutumunu,
4 Aralık 1945 tarihli Tan baskınından sonra gazetenin yayın hayatına son verişini,
Ve gazetenin muhalif basın tarihindeki yerini aydınlığa kavuşturuyor.

Öztekin’in çalışması, yalnızca Tan gazetesine dair bir bellek tazeleme girişimi olarak değil, aynı zamanda Türkiye’de basın özgürlüğü ve demokrasi mücadelesinin öyküsü olarak okunmalı.

Künye: Hülya Öztekin – Tan: Serteller Yönetiminde Muhalif Bir Gazete, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 488 sayfa

Kolektif – Osmanlı’dan Günümüze Darbeler (2017)

Türkiye’de demokrasinin kurumsal hale gelememesinin başlıca nedeni, askerin darbeler yoluyla siyaseti ve toplumu düzenleme çabasından kaynaklanıyor.

15 Temmuz’da yaşanan da, tamı tamına bu yönde bir girişimdi.

Üstelik bu durum, sadece çok partili dönemin sorunu da değil.

Bu kitabın da gösterdiği gibi, Osmanlı’da da darbe ve darbe girişimlerinden geçilmiyordu.

Alanında bilinen çok sayıda ismin katkıda bulunduğu bu kitap, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e ve günümüze darbe ve darbe girişimlerinin ardındaki dinamikleri inceliyor.

Hatırlanacağı gibi Toplumsal Tarih dergisi, özel bir sayıda bu toprakların darbe geçmişine odaklanmıştı.

İşte bu kitap da, derginin darbe özel sayısından yola çıkarak Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde yaşanan darbe ve darbe girişimlerinin siyasi, toplumsal kültürel yansımaları ile karikatürler ve şarkılar gibi popüler alandaki izdüşümlerini irdeliyor.

Kitaba katkıda bulunan isimler ise şöyle: Altan Öymen, Aydan Çelik, Burak Onaran, Doğan Gürpınar, Edhem Eldem, Erden Akbulut, Evren Balta, Gülay Yılmaz, Güven Gürkan Öztan, İsmet Akça, Kaya Erdem, Levent Ünsaldı, M. Zafer Üskül, Mehmet Ö. Alkan, Murat Meriç, Noémi Lévy-Aksu, Selim Sezer, Taha Akyol, Turgut Çeviker, Y. Doğan Çetinkaya ve Zihni Çetiner.

Künye: Kolektif – Osmanlı’dan Günümüze Darbeler, hazırlayan: Mehmet Ö. Alkan, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 352 sayfa

Yavuz Köse – Dersaadet’te Tüketim (1855-1923) (2016)

Dünya çapında varlık gösteren markaların Osmanlı İmparatorluğu’na girişi nasıl gelişti ve bu durumun tüketim kültürüne, toplumsal alana yansımaları neler oldu?

Yavuz Köse’nin dikkat çekici çalışması ‘Dersaadet’te Tüketim’, tam da bu konuda çok iyi ayrıntılar sunmasıyla önemli.

1855-1923 zaman aralığına odaklanılan incelemede, Osmanlı kentlerinin, doğal olarak varlıklı kesimlerinde Singer, Nestle, Odol gibi ünlü markaların reklam faaliyetlerini, İmparatorluk bünyesinde yarattıkları istihdamı ve bütün bunların ekonomik hayat ile toplumsal yaşamda ne gibi etkiler bıraktığını irdeliyor.

Çalışma en çok da, tüketim kültürüne dâhil olan Osmanlı toplumunda tüketim alışkanlıklarının nasıl dönüştüğünü ve bu durumun gelenekle çatışmaya nasıl zemin hazırladığını zengin örneklerle gözler önüne sermesiyle dikkat çekiyor diyebiliriz.

Kitap, hem Batı ekonomileri karşısında Osmanlı ekonomisinin durumuna hem 19. yüzyılda Osmanlı’da tüketim kültürüne ve hem de bu ekonomik durumun gündelik hayatın şekillenişine nasıl etkide bulunduğuna daha yakından bakmak isteyenler için vazgeçilmez bir kaynak.

Künye: Yavuz Köse – Dersaadet’te Tüketim (1855-1923), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 552 sayfa

Kolektif – Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti: Paris Merkezi Yazışmaları Kopya Defterleri, 1906-1908 (2017)

İttihatçıların iktidar olmadan önceki tarihine ışık tutan 570 parti içi yazışmayı bir araya getiren bu kitap, önemli bir tarihi belge.

Ağırlıklı olarak Doktor Bahattin Şakir ve Doktor Nazım’ın Paris’ten, Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti adına gönderdikleri ve 1906 Mart’ından 1908 Mart’ına uzanan bir süreci kapsayan resmi yazıları, partinin örgütlenme çalışmalarını, belli başlı tartışma konularını ve zihniyet yapısını ortaya koyuyor.

Alan için çalışanlar açısından altın değerinde bir kaynak.

Künye: Kolektif – Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti: Paris Merkezi Yazışmaları Kopya Defterleri, 1906 1908 (2017), sunuş ve çevrimyazı: Çiğdem Önal Emiroğlu ve Kudret Emiroğlu, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 568 sayfa

Zafer Üskül – Bildirileriyle 12 Mart 1972 Dönemi Sıkıyönetimi (2014)

Altı sıkıyönetim komutanlığı tarafından yayımlanmış, yüzlerce bildiri.

Anayasa profesörü Üskül’ün, bunların hukuksal çerçevede bir değerlendirmesi eşliğinde.

Yakın tarihten bir dönemin yasaklar, aydınlara yönelik baskılar ve hukuksuz yargılamalar, kuşkusuz günümüz Türkiye’si için de çok şey söylüyor.

Künye: Zafer Üskül – Bildirileriyle 12 Mart 1972 Dönemi Sıkıyönetimi, Tarih Vakfı Yayınları

Bahattin Yaman – Osmanlı Saray Sanatkârları (2008)

Bahattin Yaman, kapsamlı ve nitelikli çalışması ‘Osmanlı Saray Sanatkârları’nda, 18. yüzyıldaki mürekkepçileri, yani ehl-i hıref sanatkârlarını inceliyor.

Kitabın ilk bölümü, dönemin sanat faaliyetlerini etkileyen unsurların anlaşılabilmesi amacıyla yüzyılın genel siyasî olaylarını veriyor.

İkinci bölümde, yaklaşık üç yüzyıl faaliyetini sürdüren ehl-i hıref teşkilatının genel yapılanması anlatılıyor; üçüncü bölümde, bu teşkilatta görülen gruplar ele alınıyor ve kitabın son bölümünde ise 18. yüzyıl ehl-i hıref teşkilatının genel bir değerlendirmesi yapılıyor.

Künye: Bahattin Yaman – Osmanlı Saray Sanatkârları, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 257 sayfa

André Clot – Harun Reşid ve Abbasiler Dönemi (2007)

HARUN REŞİD VE ABBASİLER DÖNEMİ, André Clot, çeviren: Nedim Demirtaş, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 285 sayfa

André Clot, tarihçi ve gazeteci. Kendisi uzun yıllar Ortadoğu’daki Müslüman ülkelerde çalıştı ve şu ana kadar İslam uygarlığı hakkında pek çok kitap yazdı. Clot’un bizi ilgilendiren başka bir yönüyse, Fatih Sultan Mehmet ve Kanuni Sultan Süleyman’ın biyografilerini kaleme almış olması. Yazarın bu son kitabı da, İslam medeniyetinin altın çağını yaşadığı Abbasilere, özellikle de bu devletin oluşumundaki büyük katkısı her tarihçi tarafından teslim edilen Harun Reşid zamanına odaklanıyor. Harun Reşid dönemi ve izleyen iki yüzyıl Arap biliminin altın çağı olarak kabul edilir. Clot, Avrupa medeniyetinin gelişimine de katkıda bulunan bu altın çağın izini sürerek, şimdi savaş alanına dönmüş Ortadoğu’nun, bir zamanlar nasıl bir medeniyetler coğrafyası olduğuna dikkat çekiyor. Clot’un özenli anlatımında, Abbasilere dair önemli ayrıntılar da yer alıyor.

Behice Boran’ın Mektupları 1 (2013)

BEHİCE BORAN’IN MEKTUPLARI 1, editör: Tuba Akekmekçi ve Tuğba Yıldırım, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, mektup, 263 sayfa

Elimizdeki kitap, Behice Boran’ın 1934 ile 1984 yılları arasında yazdığı çok sayıda mektubu gün yüzüne çıkarıyor. Boran’ın ağırlıklı olarak ailesiyle mektuplaşmalarından oluşan bu cilt, onun meraklı, sorgulayıcı kişiliğini ortaya koyduğu gibi, yaşadığı parasal sıkıntıları, eğitim aldığı ve çalıştığı dönemlerde karşı karşıya geldiği eziyetleri, mutluluklarını ve hüzünlerini dile getiriyor. Mektuplara belge niteliği kazandıran bir husus da, Boran’ın pek bilinmeyen Manisa’daki öğretmenlik yıllarına ışık tutması. Bunlar, Boran’ın 1930’lu yılların Manisa’sının toplumsal hayatıyla ilgili verdiği ayrıntılarla da dikkat çekiyor.

İlhan Tekeli – İstanbul’un Planlanmasının ve Gelişmesinin Öyküsü (2013)

İSTANBUL’UN PLANLANMASININ VE GELİŞMESİNİN ÖYKÜSÜ, İlhan Tekeli, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, şehir, 464 sayfa

İlhan Tekeli elimizdeki nitelikli incelemesinde, 19. ve 20. yüzyıllarda İstanbul’un uygulanan planlama süreçleri sonucunda nasıl bir dönüşüm geçirdiğini ayrıntılı bir bakışla kayda geçiriyor. Türkiye’nin modernleşmesini ve bu modernleşmenin kent planlamasıyla ilişkisini kavrama konusunda önemli saptamalar sunan Tekeli, Tanzimat ve II. Meşrutiyet’ten günümüze uzanarak İstanbul için gerçekleştirilen planlama çalışmalarını, bu çalışmaların başarı ve başarısızlıklarını, İstanbul için ne gibi gelişim stratejilerinin geliştirilebileceğini ve kentsel planlamadaki yönelimlerin yarattığı belli başlı sorunları tartışıyor.

Muazzez Pervan (der.) – İlerici Kadınlar Derneği (2013)

İLERİCİ KADINLAR DERNEĞİ, derleyen: Muazzez Pervan, Tarih Vakfı Yayınları, arşiv, 545 sayfa

1980 darbesiyle kapatılan İlerici Kadınlar Derneği (İKD), Türkiye kadın hareketi tarihinde Türk Kadınlar Birliği’nden sonra ikinci büyük kadın örgütü olarak kabul ediliyor. Bu çalışma da, derneğin, Tarih Vakfı’nın elindeki belgelerinin tıpkıbasımından oluşuyor. Belgeleri zor koşullarda uzun yıllar koruyan ve vakfa bağışlayan Ayşe Erzan ile Gönül Dinçer ve Zülal Kılıç’ın, kitabın oluşumunda önemli katkıları var. Çalışma, İKD’nin kuruluş ve hedeflerini, merkez genel kurullarını, şube genel kurullarını, bölge sekreterliklerini, eğitim programını, yapmış oldukları kampanyaları ve kutlamaları sunan belgelere yer veriyor.