Anı – Sayfa 37 – Dipnotski

Fuat Balkan – Komitacı (2008)

KOMİTACI, Fuat Balkan, hazırlayan: Turgut Gürer, Gürer Yayınları, anı, 272 sayfa

‘Komitacı’, BJK’nin kurucusu Fuat Balkan’ın anılarından oluşuyor. Balkan, Birinci Dünya Savaşı’nda Batı Trakya’da Bulgar komitacılarıyla Sırp ve Yunanlılara karşı mücadele etmiş, Kurtuluş Savaşı’nda da, Yunanlıların Anadolu’ya sevk edecekleri kuvvetleri, Rumeli’de oyalamakla görevlendirilmişti. Kılıç Ali tarafından Balkan’a verilen ve denize atılan bavulda neler vardı? Milli Mücadele’ye katılan Beşiktaşlı sporcular kimdi? İsmet İnönü başkanlığındaki Teşkilat-ı Mahsusa toplantısında neler konuşuldu? BJK’nin ilk kulüp binası bir gecede nasıl yapıldı? Teşkilat-ı Mahsusa’nın İstanbul’daki gizli karargâhı neredeydi? Kitapta, bu ve buna benzer pek çok konu aydınlatılıyor.

Nuri Pamir – 316 Gün (2014)

316 GÜN, Nuri Pamir, hazırlayan: Puna Pamir ve Erhan Çiftci, Yapı Kredi Yayınları, anı, 322 sayfa

Önemli bir tanıklık olan ‘316 Gün’, Albay Nuri Pamir’in Kore Savaşı günlüklerini ve mektuplarını bir araya getiriyor. Nuri Pamir, Kore’deki Türk Silahlı Kuvvetler Komutan Muavini olarak 1952 yılında cephede vurulup ölmüştü. Pamir, Kore’de kaldığı 316 gün boyunca günlük tutmuş, eşi Meliha Pamir’le mektuplaşmıştı. Kitapta yer alan bu belgeler, Kore Savaşı’na dair bilinmeyen pek çok ayrıntıyı barındırmasıyla önemli bir tarihi belge niteliğinde. Kod adı “Küçük Kartal” olan Pamir, birliğiyle Kore’ye hareket edişini, buradaki atmosfere dair gözlemlerini, savaşın kimi kritik aşamalarını, ailesine ve Türkiye’ye duyduğu özlemi anlatıyor.

Umur Bugay – Oğlum Adam Olacak (2017)

OĞLUM ADAM OLACAK, Umur Bugay, Tarihçi Kitabevi, anı, 288 sayfa

‘Kapıcılar Kralı’, ‘Düttürü Dünya’ ve ‘Çöpçüler Kralı’ gibi filmler ile ‘Bizimkiler’ ve ‘Yazlıkçılar’ gibi dizilerin senaryo yazarı olarak Türkiye sinema ve dizi dünyasına unutulmaz katkılar yapmış senarist, oyuncu, yönetmen, dramaturg ve yazar Umur Bugay’dan anılar ve öyküler. Bugay, 1940 yılının Ekim ayında Ankara Etlik’te Kâzım Karabekir Paşa’nın eski köşkünde hayata gözlerini açışından başlayarak ailesini, yetiştiği çevreyi, eğitim yıllarını, erken yaşlarında başlayan tiyatro aşkını, sinema dizi dünyasındaki günlerini ve bu dönemde tanıdığı isimlere dair anı ve gözlemlerini çarpıcı ve kendine has bir üslubuyla bizimle paylaşıyor. Kitap ayrıca, ilginç kişi ve olaylar barındıran öyküleriyle de okurunu tebessüm ettiriyor. Bugay’ın keyifle okunacak ve yakın tarihten birçok olayı yeniden gözümüzde canlandıracak güçte bir tanıklık.

H. Yıldırım Ağanoğlu – Üsküp Kitabı (2008)

ÜSKÜP KİTABI, H. Yıldırım Ağanoğlu, Fide Yayınları, şehir, 248 sayfa

‘Üsküp Kitabı’, H. Yıldırım Ağanoğlu’nun “annevatanım” dediği Üsküp’e odaklanan yazılarından oluşuyor. Kişisel bir şehir monografisi olarak okunabilecek kitap, Üsküp’e dair tarihi, turistik, edebi ve kültürel birçok bilgiyi bizimle paylaşıyor. Bunu yaparken Üsküplü olan annesinin hayatından hareket eden Ağanoğlu, Üsküp’ün camilerini, köprülerini, kalelerini, han ve hamamlarını, meşhur saat kulesini, şehirdeki Osmanlı izlerini, Üsküp mutfağını ve buna benzer pek çok detayı bizimle paylaşıyor.

Rafael de Nogales – Osmanlı Ordusunda Dört Yıl (2008)

OSMANLI ORDUSUNDA DÖRT YIL, Rafael de Nogales, çeviren: Vedii İlmen, Yaba Yayınları, anı, 301 sayfa

Tam adıyla Rafael de Nogales Mendez, 1914 yılında, V. Mehmed’in 1. Dünya Savaşı’na katılan Osmanlı ordusunda savaşmak üzere Sofya’dan İstanbul’a hareket etti. Nogales’in, 1924 yılında Buenos Aires’te bir Alman yayınevinde basılan bu kitabı da, kendisinin Osmanlı ordusunda bulunduğu 1915-1919 arasındaki anılarından oluşuyor. Nogales’in anılarının eksiksiz Türkçe’ye çevrilmesiyle önem arz eden kitap, yazarının mizahi üslubu, güçlü dili ve en çok da sıra dışı deneyimleriyle dikkat çekiyor. Dönem hakkında en çok başvurulan kaynaklardan biri olan anılar, Nogales’in yaşadığı maceralar kadar, birkaçına tanık olduğu Ermeni kıyımlarına dair gözlemleriyle de öne çıkıyor.

İnci Barbaros Gürel – Bir Yaşamdan (2008)

BİR YAŞAMDAN, İnci Barbaros Gürel, Berfin Yayınları, anı, 200 sayfa

İnci Barbaros Gürel’in ‘Bir Yaşamdan’ isimli bu kitabı, kendisinin 1927-1928 yıllarından günümüze kadar uzanan anılarından oluşuyor. Gürel’in bu anıları, kendisinin kişisel dünyasını merkeze almalarının yanında, aslında bir anlamda, Türkiye’nin yakın tarihinin de birinci elden tanıklığı anlamına geliyor. Bu anılarda öne çıkan unsurlardan biri, geçmiş zamanların İstanbul’u ile günümüzün İstanbul’undaki insan ilişkilerinde yaşanan karşıtlıklardır denebilir. Kitapta ağırlıklı olarak yer tutan isimlerden biri de, İnci Barbaros Gürel’in, babası Orhan Midhat Barbaros’a dair anıları. Zira Orhan Midhat Barbaros hem avukat hem romancı hem de çevirmendi.

Süleyman Akbulut – Sandalye (2008)

SANDALYE, Süleyman Akbulut, Doğan Kitap, anı, 426 sayfa

‘Sandalye’, bir kaza sonucu hayatı tümüyle değişen Süleyman Akbulut’un anılarından oluşuyor. Henüz yirmi bir yaşında, üniversite son sınıf öğrencisiyken, Ankara’dan İstanbul’a dönen Akbulut, 5 Ekim 1991’de bir trafik kazası geçirir. Kaza sonucu felç olan Akbulut, kendisi için gerçek hayat mücadelesinin o an başladığını fark eder. Bu dönem, Akbulut için olabildiğince sıkıntılı olmasının yanı sıra, hayatı da yeniden keşfettiği ve kendisiyle yüzleştiği bir dönem olmuş. Kazanın üzerinden geçen on yedi senenin ardından Akbulut, kendisi gibi olanlara yardım elini uzatan, onlara her daim umut aşılamaya çalışan bir insana dönüşmüş.

Şeref Tipi – Kuleli 1919 (2008)

KULELİ 1919, Şeref Tipi, Babıali Kültür Yayınları, anı, 160 sayfa

‘Kuleli 1919’, yazarı Şeref Tipi’nin, Kuleli ve Bursa Işıklar Askeri liselerinde yaşadıklarına yer veriyor. Şeref Tipi, II. Abdülhamit’in fahri yaveri, Ertuğrul Hassa Alayı kurucu ve eğitmenlerinden olan Ferik Mehmet Ali Paşa’nın oğlu. Tipi anılarında, Birinci Dünya Savaşı sırasında yaşanan acılara ve o dönemde eğitim aldığı askeri liselere dair anımsadıklarına yer veriyor. Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra mağlup olan Osmanlı İmparatorluğu zor günler geçirmektedir. Tipi, 1919 yılının sıkıntılı günlerinde, Kuleli Askeri Lisesi’nde eğitime başlar. Yazar, anılarında o dönemlerde yaşadıklarını, ülkenin içinde bulunduğu zorlukları ve askeri liselerdeki eğitim sistemini anlatıyor.

Ahmet Hamdi Başar – “Yine Hayal Aleminde Uçuyorum…” (2007)

“YİNE HAYAL ÂLEMİNDE UÇUYORUM…”, Ahmet Hamdi Başar, yayına hazırlayan: Murat Koraltürk, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, anı, 730 sayfa

“Yine Hayal Âleminde Uçuyorum…”, Ahmet Hamdi Başar’ın anılarının birinci cildi olan “Gazi Bana Çok Kızmış…”ın devamı. “Limancı Hamdi” ve “İktisatçı Hamdi” olarak da bilinen, yakın tarihin önemli isimlerinden Başar’ın anılarının bu ikinci cildinde, ülkenin demokrasiye geçiş sürecinde yaşananları, Demokrat Parti’nin kuruluşunu, parti kurmaylarıyla olan ilişkilerini, milletvekili olma çabalarını, Menderes ve Bayar’ın politikalarını, DP’nin iktidar yıllarını, partiden kopuş sürecini, Müstakil Grup girişimlerini, yeni bir parti kurma çabalarını ve 27 Mayıs’ta tuzla buz olan hayallerini anlatıyor.

Cemal Granda – Atatürk’ün Uşağının Gizli Defteri (2007)

ATATÜRK’ÜN UŞAĞININ GİZLİ DEFTERİ, Cemal Granda, Kent Kitap, anı, 398 sayfa

‘Atatürk’ün Uşağının Gizli Defteri’, uzun yıllar Mustafa Kemal’in hizmetinde bulunmuş Cemal Granda’nın anılarından oluşuyor. İlk baskısı 1971 yılında yapılan bu kitabın en dikkate değer yanı, Atatürk’ün kişisel dünyasından birçok ayrıntı barındırması. Atatürk burada, yalnızlığı, hassasiyeti, taşkın duyguları, davranışları, sitemleri, neşesi ve üzüntüleriyle, yani kısacası en insani yönleriyle okurun karşısına çıkıyor. Granda 3 Temmuz 1927 yılında Atatürk’ün hizmetine girdi ve Atatürk’ün 1938’deki ölümüne kadar bu görevi ifa etti.