Edebiyat Kuramı – Sayfa 24

Tevfik Çavdar – Türkiye’nin Yüzyılına Romanın Tanıklığı (2008)

TÜRKİYE’NİN YÜZYILINA ROMANIN TANIKLIĞI, Tevfik Çavdar, Yazılama Yayınları, inceleme, 189 sayfa

Tevfik Çavdar ‘Türkiye’nin Yüzyılına Romanın Tanıklığı’nda, Cumhuriyet tarihini romanlar üzerinden okuyor. Çavdar bunu da, Türkiye’nin son yüzyılına bir tarih araştırması titizliğiyle eğilen romanlarda yansıtılanları analiz ederek yapıyor. Fethi Naci’nin “Cumhuriyet’in gerçek tarihi, biliyorsunuz, şimdilik ancak romanlarda okunabilir,” yargısından hareketle çalışmasını gerçekleştiren Çavdar, Cumhuriyet’in seksen yılı aşan tarihinin üstünün çeşitli kısıtlamalar, susmalar ve yasaklarla örtüldüğünü, dolayısıyla da Naci’nin bu yorumunun ihmal edilemeyecek bir doğruluk payına sahip olduğunu söylüyor. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ahmet Hamdi Tanpınar, Kemal Tahir, Nâzım Hikmet, Reşat Nuri Güntekin, Sabahattin Ali, Attila İlhan ve Oya Baydar da, Çavdar’ın tezini işlerken yararlandığı kaynaklardan birkaçı.

Yıldırım B. Doğan – Roman: Yazmak, Okumak (2014)

ROMAN: YAZMAK, OKUMAK, Yıldırım B. Doğan, um:ag Yayınları, edebiyat inceleme, 246 sayfa

Yıldırım B. Doğan çalışmasında, yazar adayları için kimi roman yazma teknikleri sunuyor. Doğan kitabında, yazılacak olan metnin nasıl olacağı, anlatı ve kurgunun oluşturulması, eleştirel okumanın önemi, romanı ortaya koyan varoluşsal gerekçeler, karakter inşa etmek, bireysel gerçeklik ve toplumsal gerçekliğin romandaki yansımaları, roman ve gerçeklik ilişkisi, roman için bilhassa temanın neden vazgeçilmez olduğu ve görkemli anlatı kişileri yaratmak gibi konuları ele alıyor. Yazar, bu konuları değerlendirirken, edebiyata ve romanın geleceğine dair yürütülen güncel tartışmalara da kendi cephesinden katkı sunuyor.

Behruz Celali (haz.) – Furuğ: Sonsuz Gün Batımında (2014)

FURUĞ: SONSUZ GÜN BATIMINDA, hazırlayan: Behruz Celali, çeviren: Kenan Karabulut, Telos Yayıncılık, edebiyat, 253 sayfa

‘Sonsuz Gün Batımında’, “keşke bir güvercin olsaydım, bu dünya sevmek için çok küçük” diyen İranlı şair Furuğ Ferruzhad’ın mektuplarını, yazılarını ve kendisiyle yapılmış söyleri bir araya getiriyor. Kitap, Behruz Celali’nin, Ferruhzad’ın hayatı ve şiirini ayrıntılı bir bakışla ele aldığı bir makaleyle açılıyor. Devamında Ahmet Şamlu ve Sohrap Sipehri gibi İranlı şairlerin, Ferruhzad’ın ölümüne merziye niteliğindeki şiirleri ile Ferruhzad’ın babası, kardeşi ve dostlarına yazmış olduğu mektuplara yer veriliyor. Kitapta, Ferruhzad’ın 1956’da Avrupa’ya yaptığı yolculuğun izlenimleri, hatıraları, yazı ve söyleşileri de bulunuyor.

Ali Budak – Osmanlı Modernleşmesi, Gazetecilik ve Edebiyat (2014)

OSMANLI MODERNLEŞMESİ, GAZETECİLİK VE EDEBİYAT, Ali Budak, Bilge Kültür Sanat Yayınları, inceleme, 464 sayfa

Ali Budak, Osmanlı’nın modernleşme sürecinde gazetecilik ve edebiyat faaliyetlerinin izini sürüyor. İmparatorluktan Cumhuriyet’e geçişte yaşanan dönüşümleri analiz ederek çalışmasına başlayan Budak, Osmanlı’da Batı kaynaklı düşüncelerin ortaya çıkışını, ilk sosyal kıpırdanışları ve bu dönemde edebiyatta yaşanan kırılmaları irdeliyor. Kitabın devamında ise, Osmanlı’nın Batılılaşma sürecinde önemli bir rol üstlenen gazetecilik faaliyetleri, Osmanlı’daki ilk Türkçe çeviri çalışmaları, Ermenilerin Batılılaşma sürecindeki öncü rolleri ve dönem eserlerinde modernleşmenin kendine nasıl yer bulduğu gibi konular ele alınıyor.

Kolektif – Rıfat Ilgaz Sempozyumu (2008)

RIFAT ILGAZ SEMPOZYUMU, Çınar Yayınları, sempozyum, 903 sayfa

10-12 Mayıs 2006 tarihinde, Ankara Üniversitesi Kastamonu Meslek Yüksekokulu’nda, Türkiye edebiyatının önemli isimlerinden Rıfat Ilgaz için bir sempozyum düzenlenmişti. Bu kitap, sempozyuma sunulan bildirileri kapsıyor. Sempozyum, ‘Rıfat Ilgaz ve Kişiliği’, ‘Rıfat Ilgaz ve Dil’, ‘Rıfat Ilgaz ve Tiyatro’, ‘Rıfat Ilgaz ve Çocuk Edebiyatı’, ‘Rıfat Ilgaz ve Aydınlanma’, ‘Yerelden Evrensele Rıfat Ilgaz’, ‘Rıfat Ilgaz ve Eğitim’, ‘Rıfat Ilgaz’ın Şiiri’ ve ‘Rıfat Ilgaz ve Mizah’ gibi, bu ismin neredeyse tüm üretimlerine odaklanan bölümlerden oluşuyor. Sempozyumun bir amacı da, Ilgaz’ın edebiyatı aracılığıyla, yeni dünya düzeninin ekonomik, toplumsal, siyasal ve sanatsal alanda yarattığı dönüşümlere karşı ne yapılabileceğini tartışmaktı. Kitapta bir araya getirilen bildiriler ağırlıklı olarak, yeni dünya düzeninin yarattığı olumsuzlukları eleştirel bir bakışla ele alıyor.

Metin Cengiz – Küreselleşme, Postmodernizm ve Edebiyat (2007)

KÜRESELLEŞME, POSTMODERNİZM VE EDEBİYAT, Metin Cengiz, Şiirden Yayınları, inceleme, 285 sayfa

Metin Cengiz elimizdeki kitabında, küreselleşme ve postmodernizm kavramlarını, edebiyat, birey ve toplum bağlamında tartışıyor. İki bölümden oluşan kitabın ilk bölümünde, küreselleşmenin ne olduğu, tarihi süreci ve postmodernizmle ilişkisi, Marksist bir bakış açısıyla irdeleniyor. Kitabın ikinci bölümünde de, postmodernist teoriler ile bunların önemli temsilcileri inceleniyor. Türkiye’de küreselleşme ve postmodernizm gibi konuların edebiyat üzerinden düşünüldüğü önemli bir çalışma olan kitap, günümüz şiirine ve yaşadığı tıkanmalara yeni bir bakış açısı getirmeyi amaçlıyor. Marksist felsefe ve şiir ilişkisi, kitabın öne çıkan bir diğer yönü.

Terry Eagleton – İyimser Olmayan Umut (2007)

İYİMSER OLMAYAN UMUT, Terry Eagleton, çeviren: Emine Ayhan, Ayrıntı Yayınları, felsefe, 192 sayfa

Marksist edebiyat eleştirmeni Terry Eagleton elimizdeki kitabında, umut fikrini politik, felsefi ve teolojik içerimleriyle tartışmaya açıyor. Umudun, tuhaf bir şekilde çağımızda ihmal edilmiş bir kavram olduğunu düşünen Eagleton, kendine has esprili üslubuyla edebiyattan felsefeye uzanan bir bakışla bu konuyu irdeliyor. Umut kavramının hak ettiği şekilde ele alınmamasına neden olarak, ondan bahsetmeye yeltenenlerin, kendilerini, Ernest Bloch’un abidevi eseri Umut İlkesi’nin altında ezilmeye mahkûm hissetmeleri olduğunu düşünen Eagleton, kitabında söz konusu eseri de tartışıyor.

Mustafa Ruhi Şirin – Çocuk, Çocukluk ve Çocuk Edebiyatı (2016)

ÇOCUK, ÇOCUKLUK VE ÇOCUK EDEBİYATI, Mustafa Ruhi Şirin, Kapı Yayınları, edebiyat inceleme

Çocuk ve çocukluktaki değişime paralel olarak çocuk edebiyatındaki amaç ve işlev değişimini yorumlayan yazılar. Şirin, çocuk modernleşmesi ve çocukluğun keşfi, çocukluk edebiyatında geleneksel ve modern yaklaşımlar, çocuk edebiyatı yazarlığının dinamikleri, çocuk ve ilk gençlik edebiyatında kanon, çocuk edebiyatında şiddet gibi konuları irdeliyor.

Mihail M. Bahtin – Söylem Türleri ve Başka Yazılar (2016)

SÖYLEM TÜRLERİ VE BAŞKA YAZILAR, Mihail M. Bahtin, çeviren: Okan N. Çiftci, Metis Yayınları, edebiyat inceleme

Dil ve edebiyat alanındaki özgün çalışmalarıyla bildiğimiz Bahtin’in son yazıları. Bildungsroman ve gerçekliğin tarihindeki yeri; romanın tarihsel olarak tiplendirilmesi; dilbilim, filoloji ve beşeri bilimlerde metin meselesi gibi konuların tartışıldığı kitap, düşünürün bazı notlarını da bir araya getiriyor.

Zehra İpşiroğlu (haz.) – Çağdaş Türk Yazını (2007)

ÇAĞDAŞ TÜRK YAZINI, hazırlayan: Zehra İpşiroğlu, Toroslu Kitaplığı, inceleme, 247 sayfa

Zehra İpşiroğlu’nun hazırladığı ‘Çağdaş Türk Yazını’, Türkiye şiir, öykü, roman, tiyatro, eleştiri, çocuk edebiyatı gibi yazın türlerinin serüvenini öğrenmek isteyenler için önemli bir kaynak kitap. İpşiroğlu, “yazının işlevi ve konumu nedir?” sorusundan hareketle, Türkiye edebiyatında bu yazınsal türlerin kökenlerine ve gelişim aşamalarına odaklanıyor. Nazan Aksoy, Semih Gümüş, Turgay Fişekçi, Cenk Gündoğdu, Füsun Akatlı, Yıldız Ecevit, Ayşegül Yüksel, Zehra İpşiroğlu, Nihal Kuyumcu, Karin Emine Yeşildada ve Selahattin Dilidüzgün’ün yazarları olduğu kitap, Türkiye edebiyatının serüvenini, temel sorunları ve buna dair çözüm önerilerini barındırıyor.