Edebiyat Kuramı – Sayfa 25

Zehra İpşiroğlu (haz.) – Çağdaş Türk Yazını (2007)

ÇAĞDAŞ TÜRK YAZINI, hazırlayan: Zehra İpşiroğlu, Toroslu Kitaplığı, inceleme, 247 sayfa

Zehra İpşiroğlu’nun hazırladığı ‘Çağdaş Türk Yazını’, Türkiye şiir, öykü, roman, tiyatro, eleştiri, çocuk edebiyatı gibi yazın türlerinin serüvenini öğrenmek isteyenler için önemli bir kaynak kitap. İpşiroğlu, “yazının işlevi ve konumu nedir?” sorusundan hareketle, Türkiye edebiyatında bu yazınsal türlerin kökenlerine ve gelişim aşamalarına odaklanıyor. Nazan Aksoy, Semih Gümüş, Turgay Fişekçi, Cenk Gündoğdu, Füsun Akatlı, Yıldız Ecevit, Ayşegül Yüksel, Zehra İpşiroğlu, Nihal Kuyumcu, Karin Emine Yeşildada ve Selahattin Dilidüzgün’ün yazarları olduğu kitap, Türkiye edebiyatının serüvenini, temel sorunları ve buna dair çözüm önerilerini barındırıyor.

Wayne C. Booth – İroninin Retoriği (2016)

İRONİNİN RETORİĞİ, Wayne C. Booth, çeviren: Suzan Sarı, Hece Yayınları

Romantik dönemden beri gündemimizde olan ironiyi teorik açıdan irdeleyen bir çalışma. Özgün ironi tarzlarıyla öne çıkan yazarları inceleyen Booth, retoriksel tasarılarla yapılan ironi türleri olan “kararlı” ve “kararsız” ironileri, ironide başarısız olunmasının sebeplerini ve ironinin neden dilde ve edebiyatta vazgeçilmez olduğunu tartışıyor.

Füsun Akatlı – Rüzgâra Karşı Felsefe (2007)

RÜZGÂRA KARŞI FELSEFE, Füsun Akatlı, Kırmızı Yayınları, deneme, 381 sayfa

Füsun Akatlı’nın ‘Rüzgâra Karşı Felsefe’ isimli bu kitabı iki bölümden oluşuyor. Kitabın birinci bölümünde denemeler, ikinci bölümünde de eleştiriler yer alıyor. Türkiye edebiyatının önemli eleştirmenlerinden olan Akatlı’nın kitabı, hem yazarın kendi denemelerini hem de başka yazarların eserlerine odaklanan eleştiri yazılarını barındırmasıyla dikkat çekiyor. Edebiyat ve felsefe, kirlenen dil, üniversiteler, dilde demokrasi, aydınlar, eleştirinin ahlakı, felsefe-edebiyat ilişkisi, yazarlık ve yazma edimi, kitaptaki denemelerde karşımıza çıkan konulardan birkaçı. Sabahattin Ali, Orhan Suda, Tomris Uyar, Yusuf Atılgan, Sevgi Soysal ve Pınar Kür ise, Akatlı’nın eleştiri yazılarında karşımıza çıkan kimi isimler.

Nedim Gürsel – Başkaldıran Edebiyat (2007)

BAŞKALDIRAN EDEBİYAT, Nedim Gürsel, Doğan Kitap, eleştiri, 395 sayfa

Nedim Gürsel’in, ilk baskısı 1994 yılında yapılan ‘Başkaldıran Edebiyat’ isimli bu kitabı, edebiyat meraklıları için nitelikli bir eser. Gürsel kitabında, edebiyata dair kuramsal yaklaşımları, konu hakkındaki tartışmaları ve kendisini etkileyen kitapları anlatıyor. Kitapta yer alan yazılar 1966 yılından başladığı için, çalışmanın 1960’lardan günümüze değin, Türkiye ve dünya edebiyatının keyifle okunacak bir panoramasını verdiğini söyleyebiliriz. Yazılar barındırdıkları kuramsal yetkinlik kadar, edebi dokularıyla da ilgi çekiyor. Nedim Gürsel’i beğenen okurların yanı sıra, gerek Türkiye ve gerekse dünya edebiyatına dair kapsamlı bir okuma yapmak isteyen herkese önerilir.

Hikmet Altınkaynak – Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler Sözlüğü (2007)

TÜRK EDEBİYATINDA YAZARLAR VE ŞAİRLER SÖZLÜĞÜ, Hikmet Altınkaynak, Doğan Kitap, sözlük, 786 sayfa

Halen YTÜ’de Türk Dili Bölümü öğretim görevlisi olarak çalışan Hikmet Altınkaynak’ın üzerinde on üç yıl çalıştığı ‘Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler Sözlüğü’, tarihten bin 400 yazar ve şairin yaşamöyküsüne yer veriyor. Kısa yaşamöykülerinin sonuna, yazarın veya şairin eserlerini de koyan Altınkaynak, kısmen de, yazarlar hakkında kitap, gazete veya dergilerde yayınlanmış yazılardan alıntılar da yapmış. Türkiye edebiyatında bu çalışmaya benzer sözlükler var. Fakat bu çalışmalar, çoğunlukla güncel olmamaktan kaynaklı olarak eski ve eksik bilgiler barındırabiliyor. Altınkaynak’ın çalışması, hem güncel olması hem de detaylı olmasıyla dikkate değer.

Marcel Proust – Okuma Üzerine (2007)

OKUMA ÜZERİNE, Marcel Proust, çeviren: Işık Ergüden, Notos Kitap, anlatı, 71 sayfa

İyi bir yazar oluşunun yanı sıra iyi de bir okur olan Marcel Proust ‘Okuma Üzerine’ isimli bu anlatısında, birey ile kitap arasındaki ilişkiye ve özgün psikolojik edim olarak okumaya odaklanıyor. “Bize yaşanmamış gibi gelen çocukluk yıllarımızda, çok sevdiğimiz bir kitapla geçirdiğimiz günler kadar dolu dolu yaşanmış başka zaman belki yoktur,” diyen Proust, kendi deneyimlerini merkeze alarak, okuma ediminin kendisindeki kaynaklarına, kökenlerine iniyor. Proust küçük yaşlarından itibaren okumaya başlamış ve diğer çocukların aksine daha yalnız geçen çocukluğunu kitaplarla telafi etmişti. İşte bu kitap, ünlü yazarı henüz çok erken yaşlarında etkisi altına almış okumaya dair düşüncelerini barındırmasıyla dikkat çekiyor.

Ashley Ramsden ve Sue Hollingsworth – Hikâye Anlatma Sanatı (2017)

HİKÂYE ANLATMA SANATI, Ashley Ramsden ve Sue Hollingsworth, çeviren: Ali Bucak, İletişim Yayınları

Hikâyeler bizi birbirimize bağlar, zor zamanlarda bize yol gösterir. Bu kitap da, sağlam bir hikâye kurmanın inceliklerini açıklıyor. Yazarlar, bu alanda uzun yıllara dayanan deneyimlerinden hareketle hikâyenin içine girmekten hikâyeyi hayalde canlandırmaya ve ritim oluşturmaya pek çok konuyu ele alıyor.

Sacit Ayhan – Türk Romanında Azınlıklar (2014)

TÜRK ROMANINDA AZINLIKLAR, Sacit Ayhan, Özgür Yayınları

1872-1950 zaman aralığında, Türk romanında aynı zamanda hem dost ve hem de düşman olarak sunulmuş azınlıklar. Ayhan, kapsamlı bir analiz eşliğinde, azınlıklar bağlamında ülkenin içinden geçtiği siyasi süreçlerin romandaki yansımalarını izlerken, nefret söyleminin bir toplumda ne denli hızla kök salabileceğini de gözler önüne seriyor.

Zafer Doğan – Orhan Pamuk Edebiyatında Tarih ve Kimlik Söylemi (2014)

ORHAN PAMUK EDEBİYATINDA TARİH VE KİMLİK SÖYLEMİ, Zafer Doğan, İthaki Yayınları

Modernleşme bağlamında Türkiye’deki tarihsel mirasın ve kimlik meselelerinin Orhan Pamuk romanlarında hangi söylem biçimleriyle ifade edildiğini tahlil eden nitelikli bir çalışma. Disiplinlerarası bir yaklaşımla yola çıkan Doğan, Pamuk özelinde edebiyat geleneğimizin Batı edebiyatı ile ilişkisini de irdeliyor.

Lydie Salvayre – Yedi Kadın (2016)

YEDİ KADIN, Lydie Salvayre, çeviren: Atakan Karakış, Alakarga Yayınları

Edebiyatın erkeklerin tekelinde olduğu bir dönemde ayakta kalmayı başarmış 7 kadının hikâyesi. Kitap, Emily Brontë, Djuna Barnes, Sylvia Plath, Colette, Marina Tsvetaeva, Virginia Woolf ve Ingeborg Bachmann’ın çocukluklarından yetişkinliğe uzanan hayatlarının izini sürüyor, onların yazarlık maceralarındaki dönüm noktalarını saptıyor.