Kategori: İktisat

Ali Akkemik – Japonya’nın İktisadi ve Sosyal Tarihi, Cilt 1 (2019)

Toplamda 864 sayfayı bulan elimizdeki muazzam eser, Ali Akkemik’in Japonya’nın ekonomik ve sosyal tarihini ele aldığı üç ciltlik çalışmasının ilk kitabı.

Eylül 2017’den beri Japonya’da Yamaguchi Üniversitesi Ekonomi Bölümünde görev yapan Ali Akkemik, kitabının ilk cildinde, Japonya’nın ekonomik ve sosyal tarihinin erken ve antik dönemlerinden savaştan yenik ayrıldığı 1945 yılına kadar olan kısmını kapsıyor.

Japonya’nın kısa tarihinin anlatımıyla açılan kitap, devamında da,

  • Savaşlar ve güç mücadeleleri şeklinde geçen önceki dönemlerden farklı olarak, barışçıl bir düzenin sağlandığı Edo dönemini,
  • Edo döneminde yaşanan büyük sosyal ve ekonomik dönüşümü,
  • Meiji döneminde meydana gelen siyasal, sosyal ve ekonomik değişiklikleri,
  • 1912-1926 dönemine denk gelen Taishō hükümranlığında yaşanan siyasi ve sosyal gelişmeleri,
  • Japonya’nın 1931’de Mançurya’yı işgal etmesinin hem ülke içinde hem de uluslararası camiada yarattığı sonuçları,
  • Ve yine bu dönemde askeri rejimin ve ekonomi bürokrasisinin yoğun müdahaleleriyle gerçekleştirilen sanayi politikalarını kapsamlı bir şekilde ele alıyor.

Akkemik’in oylumlu çalışması, Japonya’nın tarihini toplumsal, siyasi ve iktisadi gelişmeler bağlamında irdelerken, aynı zamanda Japon modernleşmesinin dinamiklerini ortaya koymasıyla önemli.

  • Künye: K. Ali Akkemik – Japonya’nın İktisadi ve Sosyal Tarihi, Cilt 1: Savaş Öncesi Dönem (~ 1945), İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, tarih, 864 sayfa, 2019

Kolektif – Faiz Meselesi (2020)

Modern iktisadi düşünce literatüründe “paranın kirası” olarak tanımlanan faiz, neden bu denli popülerdir?

Popülerdir, çünkü toplumda borçlanma ihtiyacının bir zaruret olmasıyla doğrudan ilişkilidir.

Daha da önemlisi, faizli borç ilişkilerinin en önemli özelliklerinden biri, tarihin köklü dönüşüm süreçlerinden istifade ederek kendini yenilemeyi başarmasıdır.

Bu şahane derleme de, faiz meselesini Antik Çağ’dan günümüze uzanarak izliyor.

Kitapta irdelenen kimi konular şöyle:

  • Anaakım dinlerin faiz yasağına direnemeyişinin nedenleri,
  • Faizin tarihi öncülleri olarak din, siyaset ve iktisat bağlamında Antik Çağ Mezopotamya medeniyetlerinde sosyal hayatın dinamikleri,
  • Antik Çağ medeniyetlerinde faizli borç ilişkilerinin kurumsal kökenleri,
  • Antik Yunan ve Antik Roma’da faizli borç ilişkilerinin sosyal maliyeti,
  • Hinduizm ve faizli borç ilişkilerinin dinamikleri,
  • Budist ekonomi doktrininde faiz ve borç ilişkileri,
  • Erken dönem Yahudi tarihinde faiz ve borç ilişkileri,
  • Ortaçağ Avrupası’nda Yahudi tefecilerin durumunu açıklayan temel teorik argümanlar,
  • Yahudi toplumlarında faizli borç ilişkileri ve temel eğitim,
  • Thomas Aquinas’da ve Martin Luther’de faiz kavramına dair tartışmalar,
  • John Calvin düşüncesinde faizli borç ilişkileri,
  • Geç Dönem İslâm fakihlerinin faiz yasağının kökeni ve sürekliliğine ilişkin görüşleri,
  • Modern bankacılığın kökleri ve İslâm medeniyetlerinde finansal enstrümanlar,
  • Osmanlı toplumunda faizsiz finans arayışları,
  • Ortodoks ve Heterodoks iktisat ayrımı bağlamında modern kapitalizmin faiz yaklaşımı…

Kitaba katkıda bulunan isimler ise şöyle: Murat Ustaoğlu, Servet Bayındır, Betül Mutlugün, Muhammet Sait Bozik, Selim Demez, Halil Tunalı, Ferda Güvenilir, Ahmet İncekara, Esra Türköz, Mehmet Akyol, Akmyrat Amanov, Elif Haykır Hobikoğlu, Sena Yağmur Yeşiltepe, Murat İstekli, Abdüsselam Sağın, Dilek Demirbaş, Safa Demirbaş, Halil Şimşek, Gülden Poyraz, Zehra Betül Ustaoğlu ve Adem Levent.

  • Künye: Kolektif – Faiz Meselesi: Tarihte Örnek Uygulamalar, derleyen: Murat Ustaoğlu ve Ahmet İncekara, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, iktisat, 412 sayfa, 2020

Henri Lefebvre – Marksizm (2019)

Henri Lefebvre’in bu kitabı, Marksizmin felsefe, ahlak, sosyoloji, tarihsel materyalizm, ekonomi ve siyasete yaklaşımını dört dörtlük bir şekilde ortaya koyan, bu alanda klasikleşmiş bir yapıttır.

Vedat Günyol’un harika çevirisiyle Türkçeye kazandırılan yapıt, gerçekte çok geniş ve karmaşık olan bu doktrinin özünü açık bir şekilde ortaya koymasıyla öne çıkıyor.

Çalışmasını, Marksizmin incelemesine dair her türlü ayrıntıdan, alıntı ve referanslardan arındıran Lefebvre, Marksizmi tüm kapsamı ve bütün argümantasyon gücüyle sunuyor.

Lefebvre kitabında, Marksizm karşıtlarının argümanlarına da cevap veriyor.

Fakat bunu yapmaya çalışırken, tartışmayı en üst düzeye; nesnel, rasyonel ve duygulardan arındırılmış bir şekilde hakikat arayışı düzeyine yerleştiriyor.

Kitabın bu alanda en önemli çalışmalardan biri olmasının asıl nedeninin de, bu dogmatizme boğulmayan yönü olduğunu özellikle belirtmeliyiz.

Kitaptan bir alıntı:

“İnsan, ancak insanca bir dünya yaratarak insanlaşır. Eseriyle aynılaşmadan ama yine de ondan ayrılmadan, kendi eserinde ve eseri aracılığıyla insan olur.”

  • Künye: Henri Lefebvre – Marksizm, çeviren: Vedat Günyol, Sel Yayıncılık, siyaset, 104 sayfa, 2019

Kolektif – Orta Çağ İslâm İktisat Düşüncesi (2015)

Orta Çağ Müslüman âlimlerin eserlerinde yer alan iktisadi düşüncelere odaklanan bir derleme.

Yazarlar bunu yaparken, Antik Yunan filozofları ile Latin skolastikler arasındaki birkaç yüzyılın tamamıyla “büyük kayıp halka” olduğunu savunan Joseph Schumpeter’in teziyle de hesaplaşıyor.

Latin Skolastiklerinden önceki beş asır boyunca, kimi öncü Müslüman âlimlerin yazılarında keşfedilen iktisadî düşüncenin kökenlerini derinlemesine irdeleyen kitaptaki makaleler, yalnızca Schumpeter’in tezleriyle değil, aynı zamanda İslam coğrafyasında iktisadın yanı sıra felsefe bilim, tıp, coğrafya, matematik ve metafizik gibi alanlarda ortaya konan katkıları görmezden gelen hâkim yaklaşımlarla da hesaplaşıyor.

  • Künye: Kolektif – Orta Çağ İslâm İktisat Düşüncesi, editör: Shaikh M. Ghazanfar, çeviren: M. Sabri Akgönül, Klasik Yayınları, iktisat, 365 sayfa, 2015

Raj Patel ve Jason W. Moore – Yedi Ucuz Şey Üzerinden Dünya Tarihi (2019)

Bu kitap, modern dünyanın yedi ucuz şeyle meydana geliş sürecini adım adım izliyor:

Doğa, para, emek, bakım, gıda, enerji ve yaşam.

Raj Patel ve Jason Moore’un eleştirel bir kapitalizm tarihi olarak okunabilecek kitapları, insanlarla yaşam ağı arasındaki karmaşık ilişkiler üzerine düşünmemiz ve bu ilişkiler vesilesiyle içinde bulunduğumuz dünyanın ve dünyanın neye benzeyeceğini anlamamızı sağlayan bir yöntem sunuyor.

Yazarların buradaki asıl amaçlarının ne olduğunu görmek için, en başta “ucuz”dan tam olarak neyi kast ettiklerini görmek gerekiyor.

Yazarlara göre kapitalizm, nakit paranın her yerde olduğu bir düzenden ziyade ucuz veya potansiyel olarak ucuz doğanın okyanuslarında nakit alışverişi yapılan adacıkların bulunduğu bir düzendir.

Başka bir deyişle ucuz, kapitalizmin çalışmayı mümkün en asgari bedelle seferber eden bir stratejisi olarak özünde kapitalizmle yaşam arasındaki ilişkileri yöneten bir araçtır.

İşte bu kitap, ilk olarak kapitalizmin neden sömürgecilikten bağımsız düşünülemeyeceğini açıkça ortaya koyuyor ve ikinci olarak da kapitalizmin, doğa, para, emek, bakım, gıda, enerji ve yaşamı ucuzlatarak hayatımızı nasıl kontrol altına aldığını gösteriyor.

Yazarlar kitaplarının sonunda da, yüzyıllar boyu süren sömürünün doğurduğu haksızlıkları tartışarak insanların doğadaki yeri ve kapitalizmin yarattığı tahribat üzerine okurunu düşündürüyor.

  • Künye: Raj Patel ve Jason W. Moore – Yedi Ucuz Şey Üzerinden Dünya Tarihi: Kapitalizm, Doğa ve Gezegenin Geleceği Üzerine Bir Rehber, çeviren: Serkan Gündüz, Kolektif Kitap, tarih, 286 sayfa, 2019

Filiz Zabcı – Dünya Bankası (2009)

Filiz Zabcı, uzun soluklu çalışması ‘Dünya Bankası’nda, bugün Dünya Bankası’nın biçimlendirdiği, temel çerçevesini çizdiği politikaları, derinlemesine analiz ediyor.

Zabcı, Banka’nın kısa bir tarihçesini verdikten sonra; Banka’nın özellikle 1990’lı yıllardan itibaren küresel pazar için ortaya koyduğu stratejiyi çok yönlü bir biçimde irdeliyor.

Zabcı’nın çalışması, Dünya Bankası’nın, bize başka bir alternatifin olmadığını benimsetmeye çalışan kapitalizmin yapısal gerekliliklerinin ve kendisine özgü mantığının bir sonucu olduğunu gözler önüne seriyor.

Kitap, eşitsiz ve adaletsiz sistemin önemli bir oyuncusunu, eleştirel bir bakışla masaya yatırmasıyla dikkat çekiyor.

  • Künye: Filiz Zabcı –Dünya Bankası: Yanılsamalar ve Gerçekler, Yordam Kitap, siyaset, 160 sayfa

Mahfi Eğilmez – Mikro-Ekonomi (2015)

Güncel örnekler eşliğinde, okurunu, mevcut mikro-ekonomi teorisi hakkında bilgilendiren ve onların böylece ekonomik analiz yapmalarını sağlamayı amaçlayan bir çalışma.

Mikro analizin temelleri, üretim ve tüketim, piyasa dengesi, faktör piyasası, genel denge analizi, refah ekonomisi ve buna benzer pek çok konu hakkında bilgilenmek isteyenlere.

  • Künye: Mahfi Eğilmez – Mikro-Ekonomi, Remzi Kitabevi, iktisat, 272 sayfa, 2015

Leo Panitch ve Sam Gindin – Küresel Kapitalizmin Oluşturulması (2019)

2013 Deutscher Ödülü’nü kazanan ‘Küresel Kapitalizmin Oluşturulması’, kapitalizmin gelecekte nasıl dönüşümler geçireceği hakkında ufuk açıcı bir çalışma.

Leo Panitch ve Sam Gindin, Amerikan İmparatorluğunun tarihine ve faaliyetlerine ilişkin zengin bir perspektif çiziyor ve ABD liderliğinde gelişen küresel kapitalizmin dört dörtlük bir fotoğrafını çekiyor.

Kitap, kapitalist piyasaların, değerlerin ve toplumsal ilişkilerin dünya ölçeğinde yayılmasının, doğuştan gelen yayılmacı iktisadi eğilimlerin kaçınılmaz bir sonucu olmayıp, devletlerin, özellikle de Amerika’nın işi olduğunu açık bir şekilde ortaya koymasıyla önemli.

Kitapta,

  • Amerikan kapitalizminin kendine has nitelikleri,
  • Büyük Bunalım’dan sonra Amerika’nın sermayeyle barışarak yeni düzene geçişi,
  • Yeni Amerikan İmparatorluğunun planlanması ve uluslararasılaşması,
  • Marshall Planı’nın küresel kapitalizme evrilişi,
  • Amerika’nın Avrupa kapitalizmini kurtarması,
  • Küresel kapitalizme geçiş,
  • Küresel kapitalizm sürecindeki çatışma alanları,
  • Avrupa, Latin Amerika, Japonya, Güney Kore, üçüncü dünya ülkeleri, eski sosyalist ülkeleri ve Türkiye’nin küresel sisteme eklemlenmeleri,
  • Ve Avrupa Birliği’nin oluşumunun ABD’ye etkileri gibi pek çok konu tartışılıyor.

Yakın tarihe ve küreselleşme sürecine geniş bir pencereden bakmak isteyen her okurun çokça faydalanabileceği bir çalışma.

  • Künye: Leo Panitch ve Sam Gindin – Küresel Kapitalizmin Oluşturulması: Amerikan İmparatorluğunun Siyasal İktisadı, çeviren: Ümit Şenesen, Yordam Kitap, iktisat, 430 sayfa, 2019

David Harvey – Neoliberalizmin Kısa Tarihi (2015)

Neoliberalizmin tarihsel gelişimini izleyen, sistemin dünya çapında zenginler lehine ve yoksullar aleyhine sebep olduğu büyük yıkımı gözler önüne seren bir eser.

Kitap, neoliberalleşmenin nereden geldiğinin ve dünya sahnesini nasıl bu kadar kuşatıcı bir şekilde istila ettiğinin politik-ekonomik öyküsü.

David Harvey, bununla da yetinmeyerek, bu öyküyü eleştirel bir şekilde ele alıyor; alternatif politik ve ekonomik düzenlemelerin tespiti ve inşası için bir çerçeve de sunuyor.

Harvey, neoliberalizmi aşmanın tek yolunun da, sadece neoliberalizmin değil, genelde sermayenin çelişkilerine otoriter değil sosyalist bir çözüm üretecek yerel muhalefet güçlerinin ve küresel bir toplumsal hareketin ortaya çıkmasıyla mümkün olduğunu belirtiyor.

Rızanın inşası, neoliberal devletin oluşumu, eşitsiz coğrafi gelişmeler ve Çin tarzı neoliberalizm üzerine yeniden ve derinlemesine düşünmek için birebir.

  • Künye: David Harvey – Neoliberalizmin Kısa Tarihi, çeviren: Aylin Onacak, Sel Yayıncılık, iktisat, 256 sayfa, 2015

Yiğit Karahanoğulları – Marx’ın Değeri Ölçülebilir mi? (2009)

Yiğit Karahanoğulları, alt başlığı ‘1988-2006 Türkiyesi İçin Ampirik Bir İnceleme’ olan ‘Marx’ın Değeri Ölçülebilir mi?’de, Marksist değer kategorilerinin ampirik tahlilini yapıyor.

Kitabın isminde dile getirilen soruya “evet” yanıtını veren Karahanoğulları, değer kategorilerini Türkiye ekonomisi açısından ölçüyor ve bu ölçümlerden hareketle, Türkiye’nin yakın dönem geçmişinde kriz dinamiklerine ilişkin yorumlar üretiyor.

Çalışmasına, “değer nedir?” sorusunun iktisat bilimi için anlamını sorgulayarak başlayan yazar, Marksist iktisadın 20. yüzyıldaki dönüşümü; değerin hesaplanması ve üretken emek konularına odaklanıyor ve nihayetinde, ampirik bulgular ile 1988-2006 yıllarında Türkiye kapitalizminin yapısal dönüşümü arasındaki ilişkileri tartışıyor.

Kitabın, Marksist iktisadı öğrenmek ve geliştirmek isteyen okurlara özellikle hitap edeceğini söylemeliyiz.

  • Künye: Yiğit Karahanoğulları – Marx’ın Değeri Ölçülebilir mi?, Yordam Kitap, iktisat, 320 sayfa