Kategori: Tarih

Faruk Şen – Ayyıldız Altında Sürgün (2008)

Faruk Şen’in bu kitabı, Rayh Eğitim Bakanlığı memuru Herbert Scurla’nın, görevli olarak 1939 yılında Ankara ve İstanbul’da yaptığı gezi hakkında tuttuğu rapor ile bu raporun kapsamlı bir analizi.

Scurla raporunun ilgi çekiciliği, Nazi zulmünden kaçarak mülteci olarak Türkiye’ye gelmiş olan Alman Sanatçı ve bilim adamlarını araştırması, diğer bir deyişle fişlemesiydi.

Rapor, Scurla’nın Nazi devletinin alışılagelmiş ırkçı karalama yöntemlerini kullanarak Türk yetkilileri Almanya’dan kendilerine sığınmış bu insanlar aleyhine döndürmenin yollarını arıyordu.

Kitapta bu raporun dışında, Türkiye’deki üniversitelerin tarihsel gelişimini ve bugünkü durumunu irdeleyen bir bölüm daha yer almakta.

  • Künye: Faruk Şen – Ayyıldız Altında Sürgün, Günizi Yayıncılık, inceleme, 319 sayfa

Paul Veyne – Tarih Nasıl Yazılır? (2014)

Paul Veyne’in ‘Tarih Nasıl Yazılır?’ı, tarih epistemolojisi alanına önemli bir katkı.

Yazar burada, tarihin kapsamına giren olay ve belge, doğa ve tarih, tarihin tutarsızlığı, olaysal olmayan tarih mefhumu, hangi olguların tarihsel olduğu, tarihte olay örgüsü, tarihsel nominalizm ve tarihsel betimleme sorunu gibi pek çok konuyu irdeliyor.

Ayrıca Thukydides’ten Max Weber ve Marc Bloch’a varıncaya dek bu alana katkıda bulunmuş isimlerin görüşlerini analiz ediyor.

Annales Okulu ve Alman tarihselciliği akımlarını eleştirel bir gözle yorumlayan Veyne, Michel Foucault’nun yirminci yüzyıl tarihyazımına getirdiği katkıları da tartışmakta.

Kitabın kapağı da harikulade.

Künye: Paul Veyne – Tarih Nasıl Yazılır?, çeviren: Nihan Özyıldırım, Metis Yayınları, tarih, 424 sayfa

Eric Williams – Kapitalizm ve Kölelik (2014)

Siyah radikal entelektüellerin önde gelen isimlerinden Eric Williams’tan kapitalizm ve kölelik arasındaki ilişkiye dair çarpıcı ayrıntılar.

İlk baskısı 1944 yılında yapılan ‘Kapitalizm ve Kölelik’, İngiltere’nin örnek teşkil ettiği erken kapitalizm ile Zenci köle ticareti, Zenci köleliği ve 17. ve 18. yüzyıllardaki genel sömürge ticareti arasındaki ilişkiyi tarihsel bir perspektife yerleştiriyor.

Zenci köleliğinin ve köle ticaretinin İngiltere’deki Sanayi Devrimi’ni finans etmedeki rollerini ve uygun sanayi kapitalizminin köle sisteminin yıkılışındaki rolünü iktisadi analizler eşliğinde araştıran Williams, ırkçılığın köleliğin sebebi değil sonucu olduğunu gözler önüne seriyor.

Muazzam bir alternatif tarih okuması.

  • Künye: Eric Williams – Kapitalizm ve Kölelik, çeviren: Anıl Tarar, Dipnot Yayınları, siyaset, 334 sayfa

Necati Fahri Taş – Güneydoğu 1919 (2014)

Necati Fahri Taş, geçen yüzyılın ilk çeyreğinde İtilaf devletlerinin Kürt aşiretleriyle ilişkisini araştırıyor.

Taş, Doğu Anadolu’yu parçalama teşebbüslerinden biri olduğunu savunduğu Ermeni meselesinin, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra aktif olarak gündemde bulunduğunu ve 1. Dünya Savaşı’ndan sonra da bu meseleye Kürt ve Nasturi konusunun eklenmeye çalışıldığını iddia ediyor.

Yazar, Mondros Mütarekesi’nden sonra Ortadoğu’ya hâkim olmak ve Hindistan’daki sömürgeleriyle ilişkisini sağlamlaştırmak için Kürt ve Nasturi meselelerini alevlendirdiğini söylediği dönemin İngiltere’sinin bölgedeki çalışmalarına bakıyor.

  • Künye: Necati Fahri Taş – Güneydoğu 1919, Tarihçi Kitabevi, tarih, 232 sayfa

İlhami Yurdakul – Osmanlı İlmiye Merkez Teşkilatı’nda Reform (2008)

İlhami Yurdakul, ‘Osmanlı İlmiye Merkez Teşkilatı’nda Reform’ başlıklı bu kitabında, 1826’da Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılışından 1876 yılında I. Meşrutiyet’in ilanına kadarki süreci inceleyerek, Osmanlı’nın 19. yüzyıldaki yenileşme sürecini anlatıyor.

Yurdakul, Yeniçeri Ocağı’nın ilgasından sonra, ilmiye sınıfına da ders vermek amacıyla vakıf gelirlerine el konulduğu ve ilmiye teşkilatının kendi haline terk edildiği şeklindeki tarihi kabullerin karşısına farklı ve dikkat çeken bir tezle çıkıyor.

Yazarın şeyhülislamlık kurumunu kapsamlı bir analizi bağlamında ortaya koyduğu bu tezi de, “Osmanlı reformunun bir bütün olarak ele alındığı ve ilmiye teşkilatının da yenileştiği” şeklinde özetlenebilir.

  • Künye: İlhami Yurdakul – Osmanlı İlmiye Merkez Teşkilatı’nda Reform, İletişim Yayınları, tarih, 381 sayfa

Cahit Ülkü – Neden Osmanlı? (2014)

Tarihi romanlarıyla bilinen Cahit Ülkü ‘Neden Osmanlı?’da, Osmanlı’nın kuruluş dönemine odaklanıyor.

Ülkü’nün araştırmasının omurgasını, Osmanlı’nın, kendisinden çok daha kuvvetli sayılan onca beylikler tarihe gömülürken nasıl olup da 600 yıl boyunca yaşadığı ve dünyanın en etkili güçlerinden biri haline gelebildiği sorusu oluşturuyor.

İlk Osmanlıların Alevi olduğu gibi dikkat çekici bir tezi ortaya atan Ülkü, Osmanlı öncesi Anadolu’nun siyasi ve tarihsel bir panoramasını çizdikten sonra, Osmanlıların inançsal kökenlerini ve Anadolu’nun heterodoks yapısı ile Alevilik anlayışının Osmanlı’ya yansımalarını araştırıyor.

  • Künye: Cahit Ülkü – Neden Osmanlı?, Profil Yayınları, tarih, 352 sayfa

Ellis Ashmead Bartlett – Osmanlı’nın Son Zaferi (2014)

On dokuzuncu yüzyılın sonlarında Osmanlı İmparatorluğu ile Yunanistan arasında gerçekleşen Teselya Savaşı, Osmanlı’nın o dönem kazandığı nadir zaferlerden biri olarak tarihteki yerini aldı.

Bu dönemde oğluyla birlikte Atina’dan İstanbul’a seyahat eden İngiliz siyasetçi Ellis Ashmead Bartlett de bu kitabında, Teselya savaşı esnasında yaşadıklarını ve gözlemlerini anlatıyor.

Osmanlı ordusunun Teselya Muharebeleri’nde yaptığı çeşitli harekâtları da izlemiş Bartlett kitabında, Teselya Savaşı’nın neden önemli olduğunu, savaşın temel sebeplerini, Avusturya ve İngiltere gibi Batılı güçlerin bu savaştaki konumunu ve savaşın neticesini anlatıyor.

  • Künye: Ellis Ashmead Bartlett – Osmanlı’nın Son Zaferi: Teselya Savaşı, çeviren: Orhan Sakin, Tarihçi Kitabevi, tarih, 240 sayfa

Suavi Aydın ve Yüksel Taşkın – 1960’tan Günümüze Türkiye Tarihi (2014)

Kapsamıyla dikkat çeken elimizdeki kitap, 1960-2014 arasında yaşanan siyasi, iktisadi, toplumsal ve kültürel dönüşümlere ve bu dönemin öne çıkan aktörlerine odaklanıyor.

“Milli güvenlik algısı”nın siyasi sistemin özü olarak meşru bir hukuki çerçeveye kavuşturulması,

Sendikal mücadelelerin toplumsal, iktisadi ve siyasal yansımaları,

Soğuk Savaş döneminden itibaren aşırı sağ hareketin Türkiye’deki gelişimi,

12 Eylül darbesinin ideolojik yönelimi,

Kürt sorununun tarihsel uzamı içinde Türkiye siyasetini biçimlendirmesi,

Siyasal İslamın yükselişi ve iktidar dönemi…

Kitapta bu ve bunun gibi, Türkiye tarihine dair ilgi çekici pek çok konu ele alınıyor.

  • Künye: Suavi Aydın ve Yüksel Taşkın – 1960’tan Günümüze Türkiye Tarihi, İletişim Yayınları, tarih, 555 sayfa

Mahmud Talat Bey – Plevne Müdafaası (2008)

Rus Çarlığı ve Osmanlı İmparatorluğu arasında gerçekleşen Plevne savaşı, Osmanlı’nın Balkanlar’daki en büyük hezimetlerinden biriydi.

Bu kitap da, o büyük savaşa ve savaşın birçok çarpışmasına bizzat taburuyla katılmış Mahmud Talat Bey’in anılarından oluşuyor.

Savaş esnasında yaşadıklarını her gün not eden Mahmud Talat Bey, savaş sonrasında esir düşmüş, bu esaret döneminde de, Rus subaylardan savaşla ilgili bilgiler edinmiş ve nihayet, savaş sonrasında Avrupalı yazarlarca kaleme alınmış eserleri de inceledikten sonra kitabını yazmaya başlamış.

Kitabın dikkat çeken yönü, Mahmud Talat Bey’in gerçekleri saklama gayreti içine girmeden, yaşananları olduğu gibi verme kaygısı taşımasıdır denebilir.

Yazarın, gerçeklere bağlı kalmak kaygısıyla bir askeri tarih kaleme almak çabası, kitabı gerçekçi kılan unsurların başında geliyor.

  • Künye: Mahmud Talat Bey – Plevne Müdafaası, yayına hazırlayan: Eyüp Kul, Babıali Kültür Yayınları, tarih, 222 sayfa

Dina Rizk Khoury – Musul 1540-1834 (2008)

Dina Rizk Khoury, bu çalışmasında, Musul’un üç yüzyılını merkeze alarak, Osmanlı İmparatorluğu’nda devlet ve taşra toplumu ilişkilerini analiz ediyor.

Kitabını, Osmanlı ve Irak arşivlerini tarayarak gerçekleştiren Khoury, merkezi bir devlet ile bir sınır kentinin taşra toplumu arasındaki alışverişle ilgilenmekte.

Khoury’nin, bu ilişkinin söz konusu zaman aralığında, farklı biçimlere bürünerek dönüşüp güçlendiği, kitabın başlıca tezi.

Yazar, sınır kentindeki önde gelen iki hanedan olan Ömerzadeler ve Celilzadeler’in yükseliş ve düşüş hikâyeleri üzerinden, dönemin Osmanlı siyasal iktidarının niteliğini araştırıyor.

  • Künye: Dina Rizk Khoury – Musul 1540-1834, çeviren: Ülkün Tansel, İş Kültür Yayınları, tarih, 328 sayfa