Elias Canetti – Davalar: Franz Kafka Hakkında (2021)

Büyük yazar Elias Canetti, Kafka’yı kendisine o kadar yakın görüyordu ki, Stockholm’e Nobel ödülünü almaya giderken, aslında “Kafka’ya eşlik ettiğini” belirtmişti.

Bu kitap ise, Canetti’nin Kafka üzerine notlarını, yazılarını ve konuşmalarını bir araya getirmesiyle çok değerli.

Canetti Vakfı’nın görevlendirmesiyle Susanne Lüdemann ve Kristian Wachinger tarafından yayıma hazırlanan çalışma, Canetti’nin “Öteki Dava” denemesinin yanı sıra, denemenin yazılmasından önceki 1946–1966 yıllarında, deneme üzerinde çalıştığı 1967–68 yıllarında ve daha sonraki 1969–1994 yıllarında yazdığı notlar yer alıyor.

Kitapta ayrıca Canetti’nin 1948 yılında Bryanston Summer School’da verdiği “Proust, Kafka Konferansı” ve 10 Mayıs 1980’de, kendisine verilen Johann Peter Hebel Ödülünün töreninde yaptığı “Hebel ve Kafka” başlıklı konuşma da yer alıyor.

Canetti, Kafka ile ilk kez, 1930/31 kışında, tek romanı ‘Körleşme’ üzerinde çalışırken, Viyana’daki Lanyi kitabevinde karşılaştığı ‘Dönüşüm’ ve ‘Açlık Sanatçısı’nı okuyarak tanıştı.

Canetti’nin, ‘Körleşme’nin sonraki akışı üzerinde etkili olduklarını itiraf ettiği bu iki öyküyü okuması, Kafka’yla ömür boyu süren ve izleri bu kitapta toplanan tartışmasının başlangıcına işaret ediyor.

Kitap, Canetti’nin Kafka’ya ilişkin düşüncelerini sunduğu gibi, kendi hayatından ilginç ayrıntılar da barındırıyor.

  • Künye: Elias Canetti – Davalar: Franz Kafka Hakkında, çeviren: Mustafa Tüzel, Ayrıntı Yayınları, inceleme, 384 sayfa, 2021

Elias Canetti – Gözlerin Oyunu (2020)

“Kendim için yarattığım çöl, her şeyi örtmeye başladı.”

Elias Canetti’nin otobiyografik yapıtı ‘Gözlerin Oyunu’, kendisinin başyapıtı olarak kabul edilen ‘Körleşme’yi yazdığı dönemi anlatıyor.

Canetti burada, yirmili yaşlarını, Birinci Dünya Savaşı’nın yarattığı büyük yıkımı, evliliğini, annesinin ölümünü ve bütün bu sürecin kendi entelektüel ve ruhsal dünyasını nasıl biçimlendirdiğini samimi bir üslupla paylaşıyor.

Kitapta bunun yanı sıra, Robert Musil, Hermann Broch, Alban Berg, Fritz Wotruba ve Alma Mahler gibi dönemin önde gelen figürlerine dair ilgi çekici bilgiler de yer alıyor.

Canetti ayrıca, yol göstericisi olarak saydığı gizemli Dr. Sonne ile arkadaşlığını da anlatıyor.

  • Künye: Elias Canetti – Gözlerin Oyunu, çeviren: Şemsa Yeğin, Sel Yayıncılık, deneme, 319 sayfa, 2020

Elias Canetti – Marakeş’te Sesler (2015)

Batılı bir yazarın, kendisine tümüyle yabancı Doğu’yla karşılaşması ve bunun kendisinde uyandırdığı izlenimler, bu kitabın konusu.

Elias Canetti, neredeyse hiçbir görüntüyü, sesi ve kokuyu kaçırmayan bakışıyla Müslüman Arap şehri Marakeş’i sokak sokak, meydan meydan adımlıyor.

Ve bu geziden bize, çarşıların cıvıltısı, evlerin sessizliği, kafes ardındaki kadınların bakışları, öykücüler ve arzuhalciler yansıyor.

  • Künye: Elias Canetti – Marakeş’te Sesler, çeviren: Kâmuran Şipal, Sel Yayıncılık

Elias Canetti – Kurtarılmış Dil (2018)

Elias Canetti, otobiyografik üçlemesinin ilk kitabı olan ‘Kurtarılmış Dil’de, çok kültürlü ve çok dilli bir ortamda geçen, göçlerle ve acılarla şekillenen çocukluk ve ilk gençlik yıllarına dair anılarını bizimle paylaşıyor.

Canetti’nin dil ve edebiyatla kurduğu organik ilişkinin gelişimini ve dönüşümünü canlı bir şekilde takip edebileceğimiz kitap, yazarın Rusçuk, Viyana, Zürich, Manchester gibi Avrupa şehirlerinde deneyimlediklerini ve bunların yarattığı büyük travmaları adım adım izliyor.

Edebi derinliğiyle dikkat çeken ‘Kurtarılmış Dil’, Elias Canetti’nin entelektüel gelişimini ve onu var eden toplumsal ve siyasi koşulları daha iyi kavramak için şahane bir fırsat.

Kitaptan bir alıntı:

Dünyaya geldiğim, aşağı Tuna üzerindeki Rusçuk, bir çocuk için harikulade bir kentti ve eğer yalnızca Rusçuk’un Bulgaristan’da bir kent olduğunu söylersem, onu yetersiz bir şekilde yansıtmış olurum. Çünkü orada, geçmişleri birbirinden çok farklı insan grupları yaşardı; tek bir gün boyunca, yedi sekiz dilin konuşulduğunu duyardınız. Genellikle kırsal kesimden gelen Bulgarlardan başka, kendi mahallelerinde oturan pek çok Türk vardı, onların mahallesinin yanında da İspanyol kökenli Yahudilerin oturduğu Sefardin ya da Sefaradlar mahallesi yani bizim mahalle bulunuyordu. Yunanlar, Arnavutlar, Ermeniler, Çingeneler vardı. Tuna’nın karşı kıyısından Romenler gelirdi; artık anımsamadığım bebeklik dadım Romendi. Orada burada Ruslar da vardı.

  • Künye: Elias Canetti – Kurtarılmış Dil: Bir Gençliğin Öyküsü, çeviren: Şemsa Yeğin, Sel Yayıncılık, anı, 344 sayfa, 2018

Elias Canetti – Sinek Azabı (2017)

Yazın alanında birbirinden farklı birçok çalışmaya imza atmış Elias Canetti, şimdi de farklı temalar üzerinden ilerleyen denemeleriyle karşımızda.

Aforizmalar, alıntılar ve hatıralardan oluşan bu kitabında Canetti, yalnızlık, ölüm, iktidar, dil, dürüstlük, Tanrı ve kötülük gibi, insanoğlunun evrensel sorunlarına odaklanıyor.

Kitaptan birkaç alıntı:

  • “Her sözcüğün şiddetle etkilediği bir kurbanı vardır; bazen düşünüyorum da, galiba bütün sözcüklerin kurbanıyım ben. Yakayı sıyırabildiğim kelimeler, sadece kâğıda aktarabildiklerim; bunlar beni sakinleştiriyor; bu sözcükleri kullanmama müsaade edilmiş gibi; ölüp gittiğim zaman, beni artık tahrik etmeyeceklerinden eminim, her ne kadar o zaman bile, hatta asıl o zaman var olacaklarsa da.”
  • “Bildiğim en aşağılık duygu, ezilenlere karşı duyulan tiksintidir; bu tiksinti ezilenlerin niteliklerinden yola çıkarak ezilmişliklerini mazur göstermeyi gerektirir. Pek yüce ve dürüst filozoflar bu duygudan uzak değildir.”
  • “Hiçbir yazı insanın kendini hakikaten açığa vurabileceği kadar gizli değildir.”
  • “Hiçbir becerisi olmayan insanları seve seve metheder, ama yetenekli birini gördüğünde tedbiri elden bırakmaz.”
  • “Tanrı’ya çaktırmadan uzun yıllar yaşamayı ummuştu.”
  • “Sen, ölümden sonra görmeyeceğin her şeyden korkuyorsun.”
  • “Adam o kadar kötü ki, kendi kulağı bile dilinden korkuyor.”
  • “Adlandırmak, insanın büyük ve ciddi tesellisidir.”
  • “Başarı tecrübenin ancak en küçük kısmıdır.”

Kitap, Canetti’nin özgün düşünsel ve dilsel maharetini ortaya koymasıyla öne çıkıyor.

  • Künye: Elias Canetti – Sinek Azabı, çeviren: Necati Aça, Sel Yayıncılık, deneme, 131 sayfa, 2017