Haluk Gerger – Dipnotski

Haluk Gerger — Sovyetler Birliği’nin Çöküşü (2026)

Haluk Gerger’in ‘Sovyetler Birliği’nin Çöküşü’ adlı çalışması, Sovyetler Birliği’nin dağılmasını yalnızca Gorbaçov ve Yeltsin dönemindeki gelişmelerle açıklayan yaygın yaklaşımı sorgulayarak, çözülüşün köklerini Sovyet sisteminin daha erken tarihsel evrelerinde arayan kapsamlı bir inceleme. Yazar, özellikle Stalin döneminde biçimlenen siyasal, ekonomik ve toplumsal yapıların sonraki krizlerin temelini nasıl hazırladığını tartışırken, Sovyet deneyimini yalnızca tarihsel bir olay olarak değil, sosyalizm, devlet, bürokrasi, sınıf ve iktidar üzerine süregelen teorik tartışmalar açısından da yeniden değerlendirmeye çağırıyor.

Kitap, bu amacı doğrultusunda okuru kronolojik bir tarih anlatısından ziyade “geriye doğru iz süren” analitik bir yönteme davet ediyor. İlk bölümde Yeni Ekonomik Politika (NEP), Lenin sonrası iktidar mücadeleleri, kolektivizasyon ve zorunlu sanayileşme süreçleri üzerinden Sovyet modernleşmesinin ekonomik ve siyasal temelleri inceleniyor. Bu dönüşümlerin yalnızca üretim ilişkilerini değil, devlet yapısını, sınıf ilişkilerini ve Marksist kuramın temel kavramlarını da nasıl yeniden biçimlendirdiği ayrıntılı biçimde ele alınıyor.

İzleyen bölümlerde Stalin döneminde kurumsallaşan devlet yapısı, bürokratik örgütlenme, parti-devlet ilişkileri, ulus politikaları ve siyasal şiddet mekanizmaları çözümlemenin merkezine yerleşiyor. Kitap, “işçi devleti” söyleminden “halk devleti” anlayışına geçişi, yeni yönetici kadroların oluşumunu, devlet terörünü, ayrıcalıklı bürokratik katmanların yükselişini ve bunların Sovyet sisteminin iç dinamiklerini nasıl dönüştürdüğünü inceliyor. Böylece çöküşün yalnızca ekonomik sorunların değil, uzun yıllar boyunca biriken siyasal ve toplumsal çelişkilerin sonucu olduğu savunuluyor.

Eserin son bölümü ise sınıflaşma, mülkiyet ilişkileri, devletin ekonomik rolü ve Sovyet toplumunda ortaya çıkan yeni toplumsal tabakalaşma biçimlerini tartışıyor. Asya Tipi Üretim Tarzı, devlet mülkiyeti, sömürü mekanizmaları ve sınıf oluşumu gibi teorik başlıklar üzerinden Sovyet sisteminin içsel dönüşümü analiz edilirken, sonunda yaşanan kriz ve çözülüş bu uzun tarihsel sürecin bir sonucu olarak değerlendiriliyor. Böylece kitap, Sovyetler Birliği’nin dağılmasını tek tek liderlerin hatalarıyla değil, sistemin kuruluşundan itibaren şekillenen yapısal dinamiklerle açıklamaya çalışıyor.

Önsözde Haluk Gerger, çalışmasının amacının kesin doğrular sunmak değil, eleştirel düşünmeyi ve demokratik tartışmayı geliştirmek olduğunu özellikle vurguluyor. Marx’ın bilim anlayışına yaslanarak hazır reçeteler üretmek yerine tarihsel deneyimin eleştirel analizini hedeflediğini belirten yazar, Sovyet deneyimini ideolojik önyargılardan uzak, Marksist bir perspektifle yeniden değerlendirmeyi amaçlıyor. Ona göre sosyalizmin geleceğine ilişkin sağlıklı bir tartışma, Sovyetler Birliği’nin çöküşünü romantize etmeden ya da şeytanlaştırmadan, tarihsel gerçekliği bütün karmaşıklığıyla anlamaya bağlıdır. Bu yönüyle eser, yalnızca Sovyet tarihini açıklamaya çalışan bir araştırma değil; sosyalist düşüncenin geçmişiyle hesaplaşmasını ve geleceğini yeniden düşünmesini amaçlayan kapsamlı bir eleştirel inceleme niteliği taşıyor.

Haluk Gerger — Sovyetler Birliği’nin Çöküşü: Geriye Doğru Bir İz Sürme
• Yordam Kitap
Siyaset • 576 sayfa • 2026

Haluk Gerger – Canavarın Ağzında, Cilt 1 (2015)

ABD Komünist Partisi tarihinin, kuruluş yıllarını kapsayan 1919-1959 döneminin nitelikli bir incelemesi.

Uzun soluklu araştırmalara dayanan kitap, öteki tüm gelişmiş kapitalist ülkelerin aksine, hiçbir zaman büyük bir otonom-devrimci işçi hareketi üretememiş ABD Komünist Partisi’nin trajik başarısızlığının, yenilgisinin hikâyesi olarak okunabilir.

Küney: Haluk Gerger – Canavarın Ağzında, Cilt 1: Kuruluş ve Çocukluk Dönemi, Yordam Kitap

Haluk Gerger – Sık Sorulan Sorular (2007)

SIK SORULAN SORULAR, Haluk Gerger, Ceylan Yayınları, siyaset, 253 sayfa

‘Sık Sorulan Sorular’, Haluk Gerger’le yapılmış söyleşilerden oluşan bir çalışma. 2000’li yıllarda çeşitli gazete ve dergilerde yayımlanan bu söyleşilerde emperyalizm, küreselleşme, yeni dünya düzeni, ABD, Ortadoğu, Avrupa Birliği, Kürt sorunu, aydın sorunsalı, sosyalizm ve Türk dış politikası gibi konular yer alıyor. Atılım, Demokratik Dönüşüm, Evrensel, Gündem, Hümanite, ILPS Bülteni, İnsancıl, Kızıl Bayrak, Kum, Mülksüzler, Özgür Düşün, Özgür Gençlik, Siyasî, Sol, Sosyalist Demokrasi, Yeni Asya ve Yol gibi gazete ve dergilerde yayınlanan bu söyleşilerin çoğunluğu, bugün de güncelliğini koruyan konulardan oluşuyor.

Haluk Gerger – ABD, Ortadoğu, Türkiye (2012)

ABD, ORTADOĞU, TÜRKİYE, Haluk Gerger, Yordam Kitap, siyaset, 540 sayfa

Haluk Gerger, genişletilmiş bir baskıyla yeniden yayınlanan elimizdeki çalışmasında, yarım yüzyılı aşkın bir süredir ABD saldırılarının hedefi olan Ortadoğu’yu ve bu coğrafyayla her daim sıkıntılı ilişkiler içinde olmuş Türkiye’yi tarihsel ve güncel bir perspektifle analiz ediyor. 2. Dünya Savaşı sonrasında, ABD, Ortadoğu, Arap Dünyası, İran ve Türkiye’nin içinde bulunduğu koşulları irdeleyerek kitabına başlayan Gerger, Soğuk Savaş saldırısında Ortadoğu’nun durumunu, Eisenhower Doktrini’nin uygulamalarını, Filistin-İsrail sorununu, BOP’un bölge için öngördüğü hesapları ve Türkiye’nin bu yeni düzendeki konumunu değerlendiriliyor.

Haluk Gerger – Kan Tadı (2012)

KAN TADI, Haluk Gerger, Yordam Kitap, siyaset, 496 sayfa

ABD’nin, bütün dünyada pervasız bir saldırganlık sergilediği görülüyor. Haluk Gerger de, yeni bir baskıyla yayımlanan elimizdeki kitabında, belgelere dayanarak söz konusu saldırganlığın kökenlerine iniyor, başka bir deyişle, ABD’nin kara tarihini aydınlatıyor. ABD saldırganlığının, bu ülkenin ideolojik hegemonyası nedeniyle dünya kamuoyunun geniş kesimleri tarafından bir sapma olarak değerlendirildiğini ya da Bush gibi zihniyetlere atfedildiğini belirten Gerger, ABD’nin saldırganlık dürtüsünü anlamak için, kapitalizmin doğuşuna, beyaz adamın Amerika kıtasına ayak basışına uzanıyor, şiddetin nitelikli bir öyküsünü anlatıyor.

Haluk Gerger – Türk Dış Politikasının Ekonomi Politiği (2012)

TÜRK DIŞ POLİTİKASININ EKONOMİ POLİTİĞİ, Haluk Gerger, Yordam Kitap, siyaset, 320 sayfa

Haluk Gerger, genişletilmiş bir baskıyla yeniden yayınlanan ‘Türk Dış Politikasının Ekonomi Politiği’nde, eleştirel bir yaklaşımla, Türk dış politikasının tarihsel seyrini analiz ediyor. Türk dış politikasının tarihsel, yapısal bir bunalım mirası üzerinde yükseldiğini belirten Gerger çalışmasına, korku ve saldırgan bağımlılık dönemi olarak tanımladığı 1945-1960 zaman aralığındaki dış politika pratiğini irdeleyerek başlıyor. Yazar devamında da, 1970’lerden Türkiye’de kirli savaşın yürütüldüğü 1990’lara ve bugün AKP’nin Suriye’de üstlendiği kritik role kadar, ülkenin dış politikasını belirleyen iç ve dış etmenleri analiz ediyor.