İlknur Örenç – Anadolu’nun Kurtuluş Destanı (2010)

İlknur Örenç ‘Anadolu’nun Kurtuluş Destanı’nda, Kurtuluş Savaşı’nın perde arkasındaki kahramanlardan Kağnı Kolları’na üye kadınların hikâyesini anlatıyor.

Savaş sırasında, demiryollarının eksikliği olanca ağırlığıyla kendini hissettirecekti.

Bu aşamada kadınlardan oluşan Kağnı Kolları, ihtiyaç duyulan silahların, cephane ve malzemelerin cepheye ulaştırılması görevini üstlenmişti.

Tarihsel gelişmelerle ele aldığı konuyu harmanlayan Örenç, bu kadınların muazzam çabalarıyla cephedeki askerlere ne denli büyük yardımlarda bulunduğunu, savaşın kazanılmasındaki paylarını ve onların zorlu mücadelesini ayrıntılı bir şekilde okurlarına sunuyor.

  • Künye: İlknur Örenç – Anadolu’nun Kurtuluş Destanı, Babıali Kültür Yayınları, tarih, 157 sayfa

Nâzım Hikmet – Kuvayi Milliye (2010)

‘Kuvayi Milliye’, Nâzım Hikmet’in aynı adlı destanının, Nuri Kurtcebe imzalı çizgiroman uyarlaması.

Nâzım Hikmet’in, 1939-1941 yıllarında İstanbul tevkifhanesiyle Çankırı ve Bursa cezaevlerinde yazdığı ve 27 Mayıs ayaklanmasından sonra basılan eseri, toprakları işgal altında olan bir ülkede büyük mücadelelerle verilen Kurtuluş Savaşı’nın öncesini ve sonrasını destansı bir üslupla kaleme getiriyor.

Hikmet’in bu destanda, görsel ayrıntıları da zengin bir biçimde tasvir ettiği bilinir.

İşte, eserin elimizdeki çizgiroman uyarlaması, hem bu görsel zenginliği tasvir etmedeki yetkinliği hem de ustaca çizgileriyle dikkat çekiyor diyebiliriz.

  • Künye: Nâzım Hikmet – Kuvayi Milliye, çizen: Nuri Kurtcebe, Leman Yayınları, çizgiroman

Halit Kaya – Refet Bele (2010)

Halit Kaya elimizdeki kitabında, Atatürk’ün yanında Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasında emeği geçen Refet Bele’nin askeri ve siyasî macerasını anlatıyor.

Kaya, Osmanlı Devleti’nin son döneminin genel bir değerlendirmesini yaptıktan sonra, Refet Bele’nin yetişmesinde etkisi olan olayları ve Bele’nin ailesi, eğitimi ve 1. Dünya Savaşı’ndan önceki görevlerini anlatıyor.

Kitabının ikinci bölümünde, Bele’nin 1. Dünya Savaşı’ndaki faaliyetlerini ele alan Kaya, ardından sırasıyla, Bele’nin Milli Mücadele dönemi ile Mudanya Mütarekesi’nden sonra Trakya ve İstanbul’daki çalışmalarına odaklanıyor.

Yazar, kitabının son bölümünde ise, Bele’nin Cumhuriyet dönemindeki faaliyetlerini irdeliyor.

  • Künye: Halit Kaya – Refet Bele, Bengi Yayınları, biyografi, 302 sayfa

Foti Benlisoy – Kahramanlar, Kurbanlar, Direnişçiler (2019)

Milli Mücadele veya Kurtuluş Savaşı sürecinde Yunanlılarla yaşanan savaş, Türkiye tarihinde çok önemli bir yere sahiptir.

Fakat bu konuda, özellikle Yunan askerlerinin içinde bulunduğu durum hakkında bildiklerimiz, resmi tarihin sunduklarının ötesine geçmiyor.

Foti Benlisoy’un şimdi ikinci baskısını yapan bu harika çalışmasının asıl katkısı da, bu süreçte yaşanmış Yunan askerlerinin savaş karşıtı direnişlerini gözler önüne sermesi.

1919-1922 zaman aralığında Yunan ordusundaki komünist propaganda, grev ve isyanların izini süren Benlisoy, bu dönemdeki “asker grevi” ve bu grevin sebep olduğu “terhis isyanı”nın savaşın sonunu nasıl tayin ettiğini ortaya koyuyor.

Yunan komünist askerlerin savaş karşıtı eylemlerinin Türk-Yunan harbinin sonucunu tayin etmedeki rolünü açıklığa kavuşturmasıyla büyük önem arz eden çalışma, cephede komünist askerlerin yürüttüğü savaş karşıtı propaganda ve faaliyetlerin, askerlerin cephedeki grev ve isyanını mümkün kılmakta ne derece etkili olduğunu gösteriyor.

Kitabın bir diğer önemli katkısı ise, bizim Milli Mücadele veya Kurtuluş Savaşı dediğimiz, Yunanlıların Küçük Asya Seferi dedikleri söz konusu süreçte, Yunan ordusunun içinde bulunduğu karmaşık durumun sağlam bir fotoğrafını çekmesi.

  • Künye: Foti Benlisoy – Kahramanlar, Kurbanlar, Direnişçiler: Milli Mücadele’de Yunan Ordusu’nda Komünist Propaganda, Grev ve İsyan (1919-1922), İstos Yayın, tarih, 192 sayfa, 2019

Nurettin Peker – Tüfek Omza (2009)

Akıcı bir üslupla kaleme alınan ‘Tüfek Omza’, Balkan Savaşları’ndan Kurtuluş Savaşı’na, hayatı ateş hattında geçen Nurettin Peker’in anılarından oluşuyor.

Peker, Küçük Zabit Mektebi’nden mezun olur olmaz Balkan Savaşları’na katılır.

Onun mücadelelerle dolu hayatında bu savaş önemli bir durak olur.

Zira bundan sonra Peker, Çanakkale Savaşı’na katılır ve buradan ağır yaralı olarak geri döner. Ardından, Irak Cephesi’nde İngilizlere esir düşer ve Hindistan’daki esir kampına gönderilir.

Esaretten sonra Anadolu’ya geçen Peker, Kurtuluş Savaşı’na katılır.

Yazarın elimizdeki anıları, yakın tarihin en önemli olaylarına dair tanıklığını sunmasıyla çok değerli bir tarihi belge.

  • Künye: Nurettin Peker – Tüfek Omza, hazırlayan: Orhan Peker ve Hilal Akkartal, Doğan Kitap, anı, 445 sayfa

Mehmet Cemal Tollu – Talimgâh’tan Güzel Sanatlar’a (2018)

1933 yılında kurulan d Grubu, Türk resim sanatına yön veren oluşumlardan biri olarak kabul ediliyor.

Abidin Dino, Nurullah Berk, Zeki Faik İzler, Mehmet Cemal Tollu, Elif Naci ve Zühtü Müridoğlu tarafından kurulan gruba daha sonra Bedri Rahmi Eyüboğlu, Eşref Üren, Eren Eyüboğlu, Arif Kaptan, Salih Urallı, Hakkı Anlı, Sabri Berkel, Fahrünnisa Zeyd, Leopold Levy, Zeki Kocamemi, Şeref Akdik, Cemal Nadir Güler ve Nusret Suman gibi isimler de dâhil olacak ve bu akım, kısa süre içinde sanat çevrelerinin dikkatini çekmeyi başaracaktı.

İşte bu grubun kurucularından biri olan Mehmet Cemal Tollu’nun elimizdeki kitabı, kendisinin İstiklal Savaşı hatıralarını sunuyor.

Tollu, ailesinden habersiz bir şekilde Ankara’ya giderek Zabit Namzetleri Tâlimgah’ına katılır ve 1921-1923 yılları arasında, İstiklal Savaşı’nın sonuna kadar 20. Süvari Alayı’na bağlı olarak görev yapar.

Tollu bu dönemde tuttuğu notlarını, 1960’ta gözden geçirerek bir hatırata çevirir.

Bu hatırat, Tollu’nun katıldığı muharebeler ve tanık olduğu ilginç olaylar ile diğer askerlerle ilişkisine ve Anadolu köylüsüne dair değerlendirmelerini sunuyor.

Hatırat, Tollu’nun bu dönemde adım adım bir sanatçı olarak gelişiminin ipuçlarını da sunuyor.

  • Künye: Mehmet Cemal Tollu – Talimgâh’tan Güzel Sanatlar’a 1921-1923, İş Kültür Yayınları, anı, 180 sayfa, 2018

Hüseyin Fehmi Genişol – Çanakkale’den Bağdat’a, Esaretten Kurtuluş Savaşı’na (2014)

Hayatının sekiz yıldan fazlasını savaş ve esarette geçirmiş bir erin anıları.

Telgraf bölüğünde er olarak çalışarak askerliğe başlayan Genişol, 1918’de Bağdat’ta İngilizlere esir düşer.

Esaretten sonra Kurtuluş Savaşı’na katılan er, bu dönemde tanık olduklarını paylaşıyor.

Kitap, altın değerinde bir tarihi belge olarak okunmalı.

  • Künye: Hüseyin Fehmi Genişol – Çanakkale’den Bağdat’a, Esaretten Kurtuluş Savaşı’na, hazırlayan: Mustafa Yeni, İş Kültür Yayınları

Mehmet Turgut Argun – İstiklal Harbi ve Anadolu (2014)

Kurtuluş Savaşı’nın başından sonuna kadar cephede veteriner olarak bulunmuş Mehmet Turgut Argun’un, savaşın ruhunda bıraktığı derin izlere, dönemin Anadolu insanına ve büyük imkânsızlıklar içinde yapmaya çalıştığı mesleğine dair anılar.

Önemli bir tanıklık.

Cephe fotoğraflarının da yer aldığı kendi albümünden fotoğraflarla birlikte.

  • Künye: Mehmet Turgut Argun – İstiklal Harbi ve Anadolu, İş Kültür Yayınları