Michel Balivet – Şeyh Bedreddin: Tasavvuf ve İsyan (2021)

Şeyh Bedreddin ve hareketi üzerine muhteşem bir çalışma.

Michel Balivet, yeni bir baskıyla raflardaki yerini alan kitabında, Şeyh Bedreddin’in yaşadığı dönemi, beslendiği kaynakları ve mirasını çok yönlü bir bakışla ortaya koyuyor.

Kitap, Bedreddin hareketinin manevi kökenlerini oluşturan 13. yüzyıl Anadolu Selçuklu Sultanlığı’ndaki tasavvuf ve evrenselcilik ideallerini irdeleyerek açılıyor.

Burada İbn Arabi, Mevlana, Hacı Bektaş ve Yunus Emre gibi, Şeyh Bedreddin’i derinden etkilemiş isimlerin katkıları aydınlatılıyor.

İkinci bölüm, Şeyh Bedreddin’in Ortaçağ Osmanlı Sultanlığı’ndaki hayatını ve çalışmalarını izliyor.

Bedreddin’in Rumeli’deki çocukluk yılları, Kahire’deki eğitim dönemi, Hüseyin Ahlatî’yle tanışması, fikir hayatındaki dönüşümler, Rumeli’ye dönüş ve burada Osmanlı Devleti’nin hizmetine girişi, Osmanlı’ya başkaldırışı ve idam edilişi, burada kapsamlı bir şekilde ele alınıyor.

Balivet kitabının son bölümünde ise, Şeyh Bedreddin’in manevi mirası ve düşüncelerinin Osmanlı dünyasındaki önlenemez yayılışını ele alıyor.

Balivet’in, Bedreddin’in torunu Hafız Halil’in kaleme aldığı Menakıbnâme’nin ve dönemin diğer kaynaklarının karşılaştırmalı incelemesine dayanan eseri, Şeyh Bedreddin’in siyasal ve toplumsal gerilimlerin kesişme noktasında yer aldığını bir kez daha hatırlatıyor.

  • Künye: Michel Balivet – Şeyh Bedreddin: Tasavvuf ve İsyan, çeviren: Ela Güntekin, Alfa Yayınları, tarih, 212 sayfa, 2021

Murat Küçük – Bedreddin (2016)

Konu edindiği tarihi figürlerin hayatını özgün bir tarzda okura sunan hayali söyleşilerin bu seferki konuğu, 15. yüzyılda devlete isyan suçlamasıyla idam edilen Şeyh Bedreddin…

Kitap, Bedreddin’in felsefesini, isyanını, yoldaşlarını, özel mülkiyete dair fikirlerini ve düşüncelerinin Anadolu ve Balkanlar’daki etkilerini daha yakından görmek için iyi bir fırsat.

  • Künye: Murat Küçük – Bedreddin, Kolektif Kitap

Ahmet Vasfi Pekin – Tarih Boyunca Batı Anadolu’da İsyanlar ve Direnişler (2019)

Batı Anadolu, büyük medeniyetlerin yerleştiği bir coğrafya olduğu gibi, tarih boyunca çeşitli büyüklüklerde isyanlara da beşiklik etti.

İşte bu kitap, Hitit öncesi dönemden Osmanlı’ya uzanarak bu isyanların izini süren, konu hakkında çok önemli bir kaynak.

Batı Anadolu bölgesinin kendine has coğrafi niteliklerini açıklayarak kitabına başlayan Ahmet Vasfi Pekin, çalışmasının devamında da,

  • Hitit Devleti öncesinde Batı Anadolu’nun durumunu,
  • Hititler dönemindeki Assuva Konfederasyonu direnişi ve Tarhuntaradu isyanı gibi isyanları,
  • Miletoslu kadınların sessiz isyanını,
  • Pers işgali sürecindeki ilk isyanları,
  • İon isyanını,
  • Büyük İskender’in Batı Anadolu’yu fethetmesinden sonra ortaya çıkan isyanları,
  • Roma ve Doğu Roma dönemlerinde bölgenin siyasi ve toplumsal düzenini,
  • Selçuklular, Türk Beylikleri döneminde bölgedeki isyanları,
  • Şeyh Bedreddin isyanını,
  • Alevi isyanları ve Yavuz Sultan Selim’in yaptırdığı katliamı,
  • Celali isyanlarını,
  • Efe ve zeybeklerin Yunan işgaline karşı ortaya koyduğu isyan ve direnişleri,
  • Ve bunun gibi birçok konuyu aydınlatıyor.

Çalışma, Batı Anadolu’nun tarihine ve isyanların bu tarihte ne gibi dönüşümler yarattıklarına yakından bakmak için iyi bir fırsat.

  • Künye: Ahmet Vasfi Pekin – Tarih Boyunca Batı Anadolu’da İsyanlar ve Direnişler, Ege Yayınları, tarih, 336 sayfa, 2019

Durali Yılmaz – Şeyh Bedrettin (2014)

Mutasavvıf, filozof, kazasker ve isyancı Şeyh Bedrettin’in sıra dışı hayatı.

Şeyh Bedrettin’in sürgün günleriyle başlayan roman, Şeyh Bedrettin’in çağını aşan düşünce dünyasına, Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal ile birlikte Osmanlı’ya başkaldırışına, ayaklanmanın merkezi olarak seçtiği Deliorman’a ve oradan, Osmanlı yöneticileri tarafından Serez çarşısında idam edilişine uzanan süreci hikâye ediyor.

  • Künye: Durali Yılmaz – Şeyh Bedrettin, Ataç Yayınları

Vecihi Timuroğlu – Şeyh Bedreddin ve Varidat (2013)

  • ŞEYH BEDREDDİN VE VARİDAT, Vecihi Timuroğlu, Su Yayınevi, tasavvuf, 160 sayfa

 VARIDAT

Elimizdeki kitap, Nazım Hikmet’in “Milli gurur” dediği Şeyh Bedreddin’in Tanrı, varlık, insan, ruh ve ahiret hakkındaki düşüncelerini sunduğu tasavvufi eseri ‘Varidat’a yer veriyor. Şeyh, Tanrısal esinler anlamına gelen ‘Varidat’ta, insanın Tanrı’nın bir yansısı olduğu; Tanrı’nın bir değişim, dönüşüm sonucu oluştuğu ve ruhun cisimden neden ayrılamayacağı gibi tasavvuf anlayışının belli başlı konularını ele alıyor. Kitap, Vecihi Timuroğlu’nun Şeyh Bedreddin’in kişiliğini; yaşadığı dönemi; başında olduğu köylü hareketini; felsefi, tasavvufi ve siyasi fikirlerini ve ‘Varidat’ı irdelediği nitelikli bir analizle açılıyor.

Murat Küçük – Lâmekân (2011)

  • LÂMEKÂN, Murat Küçük, Horasan Yayınları, roman, 302 sayfa

 

Murat Küçük, 20. Yüzyılın başındaki İzmir’de geçen romanı ‘Lâmekân’da, bir cinayet hikâyesi ekseninde, okurunu unutulmuş Rumca nefeslerin renklendirdiği İzmirli Bektaşilerin dünyasına götürüyor. Roman, şehirde bir Bektaşi dergahında yaşanan cinayeti araştıran Ali Yakup Derviş’in yaşadıkları üzerine inşa edilmiş. Derviş, cinayetin izini sürerken, Ege’de üç büyük dine mensup sufilerin gizli tarikatına ulaştıracaktır. Hikâyenin arka planında da, dönemin İttihat ve Terakki Fırkası iktidarına muhalefet eden Osmanlı Demokrat Fırkası, Osmanlı Sosyalist Fırkası, İzmir çevresinde hayat bulmuş Hurufi gelenek ve Şeyh Bedreddin düşüncesi yer alıyor.