Levon Ter Petrosyan – 12.-13. Yüzyılda Kilikya Ermenileri Kültüründe Asurilerin Rolü (2018)

Tarihçi ve Ermenistan’ın eski devlet başkanı Levon Ter Petrosyan’ın bu ince ama değerli çalışması, Ermeni-Asuri ilişkilerinin tarihi konusunda öncü bir eser.

Özellikle bu konuda tarihte bırakılmış sınırlı kaynaklara bakıldığında, orijinal bilgi ve belgeler barındıran bu çalışmanın önemi daha iyi anlaşılıyor.

Petrosyan burada, ortaçağda Ermenilerin kültürel ve toplumsal durumunu ortaya koyduğu gibi, Asurilerin o dönemde Ermeni kültürünü hangi yollardan etkilediğini ayrıntılı olarak ortaya koyuyor.

Şimdiye kadar Doğu Ermenice ve Fransızca özeti dışında henüz başka dillere çevrilmemiş olan kitap, özellikle bu alanda araştırma yapacaklar için iyi bir başvuru kılavuzu.

  • Künye: Levon Ter Petrosyan – 12.-13. Yüzyılda Kilikya Ermenileri Kültüründe Asurilerin Rolü, çeviren: Yıldız Deveci Bozkuş, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 58 sayfa, 2018

Edhem Eldem – Mitler, Gerçekler ve Yöntem (2018)

Tarih meraklıları bilir:

1994’ten beri yayınlanan Toplumsal Tarih dergisi, ülkenin kültür hayatına önemli katkılarda bulundu ve bulunmaya da devam ediyor.

Şimdi Tarih Vakfı Yurt Yayınları, bu önemli yayında yer almış makalelerden yapılan bir derlemeye dayalı yeni bir diziye başlıyor.

Dizinin adı, “Tarihçilerin Mutfağı: Toplumsal Tarih Kitapları”.

İşte bu dizinin ilk kitabı da, önde gelen tarihçilerimizden Edhem Eldem’in ‘Mitler, Gerçekler ve Yöntem’ adlı çalışması.

Eldem burada, bir Osmanlı bürokratının kişisel dünyasından Yeniçerilerin mezarlarının akıbetine, 19. yüzyılda ilginç bir intihal davasından bir resim hakkında genel kabul görmüş yorumlara pek çok ilgi çekici konuyu tartışıyor.

Kitap aynı zamanda, Edhem Eldem’in Collège de France’a uzanan tarihçilik kariyeri hakkında kapsamlı bir söyleşiyi de okurlara sunmasıyla önemli.

  • Künye: Edhem Eldem – Mitler, Gerçekler ve Yöntem: Osmanlı Tarihinde Aklıma Takılanlar, yayına hazırlayan: Ömer Turan ve Y. Doğan Çetinkaya, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 354 sayfa, 2018

Kolektif – Kıyam ve Kıtâl (2015)

Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönem siyasetini biçimlendiren milliyetçi ideolojiler ile politik şiddet pratikleri arasındaki ilişkiselliğe odaklanan ufuk açıcı bir derleme.

Bu temayı Osmanlı’dan Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan zaman aralığında irdeleyen ‘Kıyam ve Kıtâl’, Osmanlı Ermenilerinin imhası ve Kürt coğrafyasında şiddet rejiminin aşama aşama nasıl inşa edildiğini daha iyi görmek isteyenlere önerilir.

  • Künye: Kolektif – Kıyam ve Kıtâl: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Devletin İnşası ve Kolektif Şiddet, hazırlayan: Ümit Kurt ve Güney Çeğin, Tarih Vakfı Yurt Yayınları

Mustafa İmamović – Boşnakların Tarihi (2018)

Mustafa İmamović’in bu önemli çalışması, Bosna ve Boşnakların tarihi hakkında ilk referans eser olma özelliği taşıyor.

Saraybosna kuşatması esnasında, Boşnaklara yönelik milliyetçi nefretin ve etnik temizlik programının korkunç bir şekilde uygulandığı dönemde yazılmış kitap, Boşnakların tarihini üç tarihsel dönemde ele alıyor.

Bunlar Federal Bosna Devleti, Osmanlı dönemi ve 1878’teki Avusturya-Macaristan işgali ile başlayıp günümüze dek süren Modern dönem.

İmamović’in kitabı bu tarihi kapsamlı bir şekilde verirken, aynı zamanda Boşnak halkının yaşadığı toplumsal, sınıfsal ve entelektüel dönüşümü de kayda alıyor.

Konuyla ilgilenenlerin muhakkak edinmesi gereken, bilimsel bir çalışma.

  • Künye: Mustafa İmamović – Boşnakların Tarihi, çeviren: Hüseyin Gül ve Cenita Özgüner, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 764 sayfa, 2018

Kolektif – 1917: Rusya’da Devrimde Devrim (2018)

Rusya’da 1917 yılında gerçekleşen ve yüzüncü yılını geride bıraktığımız Ekim Devrimi, tıpkı Fransız Devrimi gibi,  yalnızca yaşandığı çağı değil, geleceği de tümüyle etkilemiş büyük devrimlerden biridir.

Elimizdeki derleme de,  liderlerinden sınıflarına, sıradan insanından siyasetine, afişlerinden sporuna, tiyatrosundan kadınlarına, 1917’nin mirasını ve onun güncelliğini farklı yönleriyle ele alan makaleleri bir araya getirmekte.

Kitapta,

  • 1917 Devrimi’nin tarihyazımında önce çıkan vurgular ve farklılıklar,
  • Petersburg’da devimin gerçekleştiği mekânlar ve devrimin anısına dikilen anıtlar,
  • 1917’ye giden siyasal süreç ve o süreçte yaşanan önemli dönüm noktaları,
  • 1917’nin siyasi düşünce tarihindeki kökleri,
  • Devrim ikonografisinde önemli yer tutan afişler,
  • Devrim tiyatrosunun kitleleri harekete geçirme işlevi,
  • Devrim içinde işçi sınıfının konumu ve rolü,
  • Devrimde kadınların öncü rolü,
  • Devrimin Sovyetler Birliği’nde spora etkileri,
  • Ve Sovyetler Birliği’nin farklı halklarının devrimdeki rolleri gibi, ilgi çekici konular irdeleniyor.

Kitaba katkıda bulunan isimler ise şöyle: Onur İşçi, Ateş Uslu, Evrim Eker, Mehmet Ö. Alkan, Y. Doğan Çetinkaya, Bilge Seçkin Çetinkaya, Emek Yıldırım, Yiğit Akın, Masis Kürkçügil ve Gökhan Pahlı.

  • Künye: Kolektif – 1917: Rusya’da Devrimde Devrim, hazırlayan: Mehmet Ö. Alkan ve Y. Doğan Çetinkaya, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 2018

Fatih Yeşil – İhtilâller Çağında Osmanlı Ordusu (2018)

Daha önce burada Ebubekir Râtib Efendi üzerine yaptığı önemli çalışmasına yer verdiğimiz Fatih Yeşil, şimdi başka bir başarılı esere daha imza atıyor.

Elimizdeki kitap, Fransız İhtilâli’nin Avrupa’da en etkili olduğu dönemde, Osmanlı’da bu gelişmelerin etkisiyle yaşanan muazzam ekonomik ve politik dönüşümleri kayda geçiriyor.

Bu dönemde kurulacak olan Nizam-ı Cedid, yalnızca Osmanlı tarihinin ve toplumsal hayatının güçlü kurumlarından olan Yeniçeriliğin ilgasıyla sonuçlanmayacak, aynı zamanda ve asıl önemlisi olarak yeni bir siyasi ve mali yapının oluşumuna temel teşkil edecekti.

Yeşil, Nizam-ı Cedid’in uygulanmaya başlanmasını, Yeniçerilerin buna karşı tepkilerini, değişimin Osmanlı toplumundaki ve siyaset kurumundaki yansımalarını, Rumeli’de açılan isyan bayraklarını, 1807 ve 1808 arasında İstanbul’da birbirinin peşi sıra patlayan ihtilalleri, Yeniçeriliğin ilgasını ve Osmanlı askeri, siyasi ve mali yapısının geçirdiği büyük dönüşümü ele alıyor.

Fatih Yeşil’in bu önemli çalışmasıyla, 2017 TÜBA Halil İnalcık Özel Ödülü’nü aldığını da belirtelim.

Bu vesileyle kendisini kutluyoruz.

  • Künye: Fatih Yeşil – İhtilâller Çağında Osmanlı Ordusu: Osmanlı İmparatorluğu’nda Sosyoekonomik ve Sospopolitik Değişim Üzerine Bir İnceleme (1793-1826), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 424 sayfa, 2016

Başrahip Der Nerses Babayan – Günlüğümden Sayfalar (2017)

1887’de Antep’te doğan ve 1913’te rahip olan Der Nerses Babayan, 16 Mayıs 1915 tarihinde tutuklanır ve Birecik’te hapsedilir.

Halkının diğer üyelerinin aksine, bir şekilde soykırımdan kurtulan Babayan, ölüm kalım savaşı vereceği zorlu bir sürgüne gönderilir.

Ümit Kurt’un derlediği ve çevirdiği bu günlük ise, başrahibin bu korkunç süreçte yaşadıklarının bir belgeseli.

Kendisi ve ailesiyle beraber, binlerce Ermeni’yle birlikte sürgüne gönderilen Babayan, bu dönemde tanık olduğu zulümleri ve gaddarlıkları gün gün kayıt altına almış.

Mısır’a bağlı Port Said’deki mülteci kampında on beş ay geçiren Babayan, burada yaşadıklarını ayrıntılı olarak günlüğüne kaydetmiş.

Bu günlüğü önemli bir tarihi belge kılan yönü ise, Antep Harbi’ne dair çok önemli veriler barındırması.

1 Nisan 1920’de başlayıp, Fransızların Antep’i Aralık 1921’de boşaltmasıyla son bulan Antep Harbi’ni adım adım takip eden Babayan, bu savaşın Ermeniler açısından nasıl başlayıp sona erdiğini kapsamlı bir şekilde anlatıyor.

Kitabın, Antep Harbi’ne dair, literatüre Ermenice kaynaklardan kazandırılan ilk eserlerden olduğunu özellikle belirtelim.

  • Künye: Başrahip Der Nerses Babayan – Günlüğümden Sayfalar, derleyen ve çeviren: Ümit Kurt, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, günlük, 112 sayfa, 2017

Ateş Uslu – Siyasal Düşünceler Tarihi (2017)

Siyasal düşünceler tarihçiliği alanındaki verili yaklaşımların eleştirel bir değerlendirmesi.

Ateş Uslu, alan için büyük önem arz eden bu çalışmasında, siyasal düşünceler tarihinin bir akademik disiplin olarak gelişiminin izini sürüyor.

Kitapta,

  • Siyasal düşünceler tarihi akademik disiplinin siyaset felsefesi ve kamu hukuku gibi alanlarla nasıl bağlantı içinde olduğu,
  • Cambridge Okulu yaklaşımı ve Marksist yaklaşımlar başta olmak üzere, bu alanda çalışmış araştırmacıların tarihyazımına katkıları,
  • Siyasal düşünceler tarihini üst sınıf, erkek ve Batılı yazarların incelemesinden ibaret gören tarihyazımı geleneklerine yöneltilen eleştiriler,
  • Siyasal düşünceler tarihyazımına yönelik metodoloji tartışmaları,
  • Ve siyasal düşünceler tarihçilerinin kendilerine özgü araştırma yöntemleri gibi, birçok ilgi çekici konu ele alınıyor.

Künye: Ateş Uslu – Siyasal Düşünceler Tarihi: Tarihyazımı, Temel Yaklaşımlar ve Araştırma Yöntemleri, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, siyaset, 192 sayfa, 2017

Kolektif – Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Salgın Hastalıklar ve Kamu Sağlığı (2017)

Özellikle Sanayi devriminden sonra, Avrupa’da devlet yapısı büyük oranda dönüştü.

Bu durum beraberinde “sağlıklı vatandaş” düşüncesinin ortaya çıkmasına ve böylece kamu sağlığı uygulamalarının yaygınlaşmasına vesile oldu.

Dolayısıyla kamu sağlığı ile modernleşme süreci arasında kopmaz bir ilişki var.

Bu kitap ise, salgın hastalıklar ve kamu sağlığı uygulamalarını Osmanlı İmparatorluğu ve Cumhuriyet dönemleri bağlamında izlemesiyle alana önemli bir katkı sunuyor.

Osmanlı’nın ve Cumhuriyet’in genel sağlık politikasını kapsamlı bir şekilde ortaya koyan çalışma, devletin sağlıklı vatandaş yetiştirmek için ortaya koyduğu kurumları, sağlık politikalarının nasıl bir zihniyet değişimine işaret ettiğini ve bireylerin bu amaçla nasıl seferber edildiğini araştırıyor.

  • Künye: Kolektif – Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Salgın Hastalıklar ve Kamu Sağlığı, editör: Burcu Kurt ve İsmail Yaşayanlar, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 254 sayfa, 2017

Arsen Yarman – Ermeni Etıbba Cemiyeti (2014)

Bu kitap, Osmanlı devletinde 1912’den 1922’ye kadar faaliyet göstermiş İstanbul Ermeni Etıbba Cemiyeti, cemiyete mensup Ermeni doktorlar ve cemiyetin yayın organı Tarman dergisi hakkında kapsamlı bir inceleme.

Kitap, Osmanlı’nın savaş çağında, orduda önemli hizmetlerde bulunmuş, savaşın ve tehcirin ortasında mesleklerini yapmaya çalışan Ermeni doktorların yaşadıkları paradoks ve çelişkilerin izini sürüyor.

  • Künye: Arsen Yarman – Ermeni Etıbba Cemiyeti, Tarih Vakfı Yurt Yayınları