Komünist Enternasyonal, 20. yüzyıl sosyalizm tarihinin önemli bir parçasıdır, dönüm noktasıdır.
1990’dan sonra açılan Sovyet arşivlerini didik didik eden Serge Wolikow’un bu enfes çalışması da, dünya olaylarındaki rolüyle bugün de tartışılan Komintern’i öğrenmek, bu tarihin yaratıcıları olan kadınları ve erkekleri daha yakından tanımak için biçilmiş kaftan.
Bolşeviklerle ve Ekim Devrimi’nin seyriyle ilgili, kapsamıyla dikkat çeken bir çalışmanın üçüncü cildi.
Bu sefer Sovyet devriminin ilk yılına odaklanan Alexander Rabinowitch, sosyalist iktidarın Birinci Dünya Savaşı, açlık ve karşı-devrimci yapılarla mücadelesini ayrıntılı bir bakışla irdeliyor.
İnsani/toplumsal süreçlerin içine sürüklendiği yıkım tablosundan çıkmanın imkânları üzerine düşünen sağlam bir çalışma.
Tüketim kültürünün çıkmazları, enerji sorunu ve iklim krizi gibi güncel çıkmazları derinlemesine tartıştığı gibi, verili krizi çözmek için neyi nerede ve nasıl üretip nasıl tüketeceğimizi de irdeleyen bir manifesto.
Batı sömürgeciliğinin tanığı ve mağduru Hindistanlı sosyolog Himani Bannerji’nin, Marksist perspektiften ırk, toplumsal cinsiyet ve sınıf konularını tartışan yazıları.
Batı sosyolojisinin ideolojik temellerinden feminist kurama ve kimlik siyasetine pek çok konunun irdelendiği kitap, Cem Eroğul tarafından yayına hazırlandı.
Yirminci yüzyılın sonunda dünyaya bir illet musallat oldu.
Büyük salgına neden olan bu korkunç virüse “liberal virüs” adı verildi.
Samir Amin, liberal toplum anlayışından liberalizmin ideolojik temellerine ve Amerikan emperyalizminin dünyadaki egemenliğini sağlamlaştırmasına birçok konuyu tartışarak bu virüsün izini sürüyor.
Fikret Başkaya’nın usta işi çevirisiyle.
2016-2020 yılları arasında yaşanan olaylar sadece Türkiye’de değil, dünya çapında büyük dönüşümlerin sinyalleri oldu.
Bu kitap da, Taner Timur’un son dört yılda dünyada ve Türkiye’de yaşanan önemli gelişmelerle ilgili yorumlarını bir araya getiriyor.
Timur, önemli bir kısmı daha önce BirGün gazetesinde yayımlanmış bu yazılarında,
“Unutmayalım, ister doğal ister toplumsal nitelikte olsunlar, felaketlere karşı en etkin mücadele de ancak daha özgür, daha sorumlu ve daha serinkanlı bir davranışla yapılır.” diyen Timur’un yazıları, yakın dönem üzerine bir nevi bellek tazelemek için çok iyi fırsat.
Marksizmin teorik mirasının temel direkleri konusunda bir durum saptaması…
Türkiye’de alanın klasiklerinden biri olarak kabul edilen bu çalışma, 1960’lı yılların sosyalist devrim-milli demokratik devrim tartışmalarından Türkiye’de 1970-1980 zaman aralığında sol hareketin güç kazanmasının ardındaki dinamiklere birçok önemli konuyu irdeliyor.
Türk sağı üzerine yaptığı çalışmalarıyla bilinen Fatih Yaşlı, bu sefer de 1960-1980 zaman aralığına odaklanarak Ecevit, “ortanın solu” ve CHP üzerine eleştirel bir çalışmayla karşımızda.
Kitap, CHP’nin, Ecevit’in ve “ortanın solunun” en güçlü zamanlarını yaşadığı bu dönemin iktisadi, siyasal ve toplumsal gelişmelerini ayrıntılarıyla sergilemesiyle bir başvuru kaynağı olmaya aday.
Kitabın ilk bölümü, CHP’nin 27 Mayıs’a bakışı ve Demokrat Parti (DP) iktidarının devrilmesinin ardından kurulan 27 Mayıs rejimi içerisindeki CHP’nin yerini anlatıyor.
İkinci bölümde, 1965 Türkiye’si ve dolayısıyla ortanın solunun ortaya çıktığı konjonktür inceleniyor, merkeze ise TİP’in artan siyasal etkisi ve buna verilen tepkiler konuluyor.
Bunun ardından İnönü’nün ortanın solunu ilk kez telaffuz ettiği röportajın ve Ecevit’in ortanın solunu doktrine etmeye başladığı ilk köşe yazılarının üzerinde duruluyor.
Üçüncü bölümde, 1969 seçimlerine Türkiye’nin nasıl bir politik atmosferde gittiği, merkeze solun yükselişi ve devletin buna yanıtı konularak anlatılıyor.
CHP’nin “yeni stratejisi” üzerinde durulduktan sonra, ortanın soluna ait “düzen değişikliği” kavramının ilk kez kullanıldığı “Düzen Değişikliği Programı” adı verilen seçim beyannamesi ayrıntılı bir şekilde inceleniyor.
Dördüncü bölümde, CHP gençliğinin ortanın soluna bakışı, ortanın solunun CHP yönetimi tarafından gençliği komünizmden koruyacak bir araç olarak görülmesi, gençliğin ortanın solunun parti örgütü tarafından benimsenmesinde oynadığı rol ve Ecevit’in CHP gençliği üzerindeki etkisi anlatılıyor.
Beşinci bölümde, 12 Mart’ın hem CHP hem de ortanın solu üzerindeki etkisi anlatılıyor.
Altıncı bölümde, büyük umutlarla kurulan CHP- MSP koalisyon hükümetinin neden uzun ömürlü olamadığı Kıbrıs Harekâtı ve Af Yasası merkeze konularak irdeleniyor.
Kitabın yedinci ve son bölümünde ise, 1977 seçimlerinden sonra ortaya çıkan hükümet bunalımı ve 2. Milliyetçi Cephe hükümetinin kuruluşu ele alınıyor.
Ardından, Ecevit’in AP’de yaşanan çatlak sonrası partilerinden istifa eden milletvekilleri ile anlaşarak 2. MC’yi gensoru ile düşürmesi ve hükümeti kurma süreci üzerinde duruluyor.
Dinsel akımlarla modernleşme arasındaki girift ilişkiyi, din ve demokrasi kavramları bağlamında tartışan önemli bir çalışma.
Amin bunun yanı sıra, evrenselci ideallerini bir kenara koyarak kültüralizme geçen burjuva ideolojisinin ikiyüzlülüğünü de gözler önüne seriyor.
Hikmet Kıvılcımlı’nın, Türkiye sosyalist düşüne tarihinin klasikleşmiş yapıtlarından olan ‘Osmanlı Tarihinin Maddesi’, yeni baskısıyla raflardaki yerini aldı.
Editörlüğünü Gökhan Atılgan’ın yaptığı, Necmi Erdoğan’ın kapsamlı bir sunuş yazısıyla katkıda bulunduğu kitap, Osmanlı tarihini Marksist bir perspektifle inceliyor.
Kıvılcımlı’nın 860 sayfalık bu dev yapıtı, tarihe yaklaşımıyla olduğu kadar, olguları ele alış biçimi ve özgün yöntemiyle de dikkat çekiyor.
Osmanlı tarihinin maddesinin, Osmanlı toprak ekonomisi olduğunu belirten Kıvılcımlı, bu amaçla, toprak üretim temeli üzerinde yükselen sosyal ve politik Osmanlı üstyapısı bulunduğunu belirtiyor.
Söz konusu Osmanlı toprak ekonomi düzenini derinlemesine irdeleyen yazar, Osmanlı tarihinin toprağa dayalı temelini daha iyi kavramak için de, Osmanlı tarihinin sosyal ve politik üstyapısını çok yönlü bir bakışla ele alıyor.
Kitap, yayımlanışının üzerinden yıllar geçmiş olsa da, bu alanda klasik bir yapıt olarak okunmalı.
Dipnotski 