Edebiyat Kuramı – Sayfa 24

Kolektif – Yaşamak Eşittir Yazmak (2008)

YAŞAMAK EŞİTTİR YAZMAK: GÜRSEL AYTAÇ KİTABI, yayına hazırlayan: Yıldız Ecevit, M. Osman Toklu ve Sevil Onaran, Hece Yayınları, inceleme, 344 sayfa

Alman edebiyatı profesörü Gürsel Aytaç, Türkiye yazınına çeviri, inceleme, eleştiri ve tanıtım yazıları gibi, birbirinden oldukça farklı alanlara katkıda bulunmuş, değerli bir araştırmacı. Önemli bir çabanın ürünü olan, ‘Yaşamak Eşittir Yazmak: Gürsel Aytaç Kitabı’, Aytaç için kaleme alınmış çok sayıda yazı ile kendisiyle yapılmış bir söyleşiden oluşuyor. İlk gençlik yıllarında başladığı yazılarını, sonraları da aksatmadan sürdüren Aytaç, Türkiye edebiyatına onlarca kaynak kitap sundu. Bu çalışma, Aytaç’ı, bir edebiyat bilimci, eleştirmen, çevirmen, edebiyat tarihçisi ve bir insan olarak ele alıp değerlendiriyor.

Ursula K. Le Guin – Zihinde Bir Dalga (2017)

ZİHİNDE BİR DALGA, Ursula K. Le Guin, çeviren: Tuncay Birkan, Müge Gürsoy Sökmen, Özge Çelik, Özde Duygu Gürkan ve Savaş Kılıç, Metis Yayınları, deneme, 296 sayfa

‘Yerdeniz’ serisinden ‘Mülksüzler’e, dünya edebiyatına büyük yapıtlar armağan etmiş Ursula K. Le Guin’den farklı konulara eğilen denemeler. Le Guin’in edebiyat, yazmak ve okumak, yazarlar, hayat ve hayal gücü gibi konularda dair kaleme aldığı denemeler, kendisinin külliyatına önemli bir katkı sunuyor. Le Guin buradaki yazılarında kadın olmak, yaşlı olmak, okur olmak, yazar olmak, güzellik saplantısı, toplumsal cinsiyet, gerçek ve kurmaca, gençlik, koleksiyoncular, anlamak ve dinlemek, yazarlık atölyeleri gibi pek çok konuyu kendine has tarzıyla irdeliyor. Kitabın bir diğer ilgi çekici yanı da, Le Guin’in Tolstoy, Borges, Dickens, Twain ve J. R. R. Tolkien gibi yazarlar üzerine değerlendirmelerini barındırması. Sıra dışı bir hayal gücüne sahip bir yazardan hayal gücüne ve yaratıcılığa övgü niteliğinde metinler.

Henri Troyat – Çehov (2016)

ÇEHOV, Henri Troyat, çeviren: Vedat Günyol, Alfa Yayınları, biyografi, 444 sayfa

Henüz 27 yaşındayken Goncourt Ödülü’nü kazanmış, önde gelen Rus yazarlarının nitelikli biyografilerinin yazarı olarak ünlenmiş Henri Troyat, bu biyografilerine Rusya’nın en büyük oyun ve kısa öykü yazarı Anton Çehov’u da ekliyor. Çehov’a ilgi duyan herkesin okuması gereken kitap, dedesi bir köle olan yazarın yaşamından pek çok bilinmeyeni aydınlatıyor. Çehov’un doğduğu çevre, aile çemberi, okul yılları ve kaçamakları, Moskova’da geçirdiği maceralı zamanlar, gazetecilik ve doktorluk dönemleri, yazarlık yolunda attığı ilk adımlar ve başarı yolunda hızla kat edilen mesafeler, edebiyat ve sanat dünyasından dostları, çok geç yaşta bulduğu büyük aşkı ve tüberküloz nedeniyle erken yaşlarda hayatını kaybedişi… Bu ve bunun gibi pek çok bilgi, burada okurun karşısına çıkıyor. Usta çevirmen ve eleştirmen Vedat Günyol’un usta işi çevirisi de kitabı cazip kılan önemli etkenlerden.

Tevfik Çavdar – Türkiye’nin Yüzyılına Romanın Tanıklığı (2008)

TÜRKİYE’NİN YÜZYILINA ROMANIN TANIKLIĞI, Tevfik Çavdar, Yazılama Yayınları, inceleme, 189 sayfa

Tevfik Çavdar ‘Türkiye’nin Yüzyılına Romanın Tanıklığı’nda, Cumhuriyet tarihini romanlar üzerinden okuyor. Çavdar bunu da, Türkiye’nin son yüzyılına bir tarih araştırması titizliğiyle eğilen romanlarda yansıtılanları analiz ederek yapıyor. Fethi Naci’nin “Cumhuriyet’in gerçek tarihi, biliyorsunuz, şimdilik ancak romanlarda okunabilir,” yargısından hareketle çalışmasını gerçekleştiren Çavdar, Cumhuriyet’in seksen yılı aşan tarihinin üstünün çeşitli kısıtlamalar, susmalar ve yasaklarla örtüldüğünü, dolayısıyla da Naci’nin bu yorumunun ihmal edilemeyecek bir doğruluk payına sahip olduğunu söylüyor. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ahmet Hamdi Tanpınar, Kemal Tahir, Nâzım Hikmet, Reşat Nuri Güntekin, Sabahattin Ali, Attila İlhan ve Oya Baydar da, Çavdar’ın tezini işlerken yararlandığı kaynaklardan birkaçı.

Yıldırım B. Doğan – Roman: Yazmak, Okumak (2014)

ROMAN: YAZMAK, OKUMAK, Yıldırım B. Doğan, um:ag Yayınları, edebiyat inceleme, 246 sayfa

Yıldırım B. Doğan çalışmasında, yazar adayları için kimi roman yazma teknikleri sunuyor. Doğan kitabında, yazılacak olan metnin nasıl olacağı, anlatı ve kurgunun oluşturulması, eleştirel okumanın önemi, romanı ortaya koyan varoluşsal gerekçeler, karakter inşa etmek, bireysel gerçeklik ve toplumsal gerçekliğin romandaki yansımaları, roman ve gerçeklik ilişkisi, roman için bilhassa temanın neden vazgeçilmez olduğu ve görkemli anlatı kişileri yaratmak gibi konuları ele alıyor. Yazar, bu konuları değerlendirirken, edebiyata ve romanın geleceğine dair yürütülen güncel tartışmalara da kendi cephesinden katkı sunuyor.

Behruz Celali (haz.) – Furuğ: Sonsuz Gün Batımında (2014)

FURUĞ: SONSUZ GÜN BATIMINDA, hazırlayan: Behruz Celali, çeviren: Kenan Karabulut, Telos Yayıncılık, edebiyat, 253 sayfa

‘Sonsuz Gün Batımında’, “keşke bir güvercin olsaydım, bu dünya sevmek için çok küçük” diyen İranlı şair Furuğ Ferruzhad’ın mektuplarını, yazılarını ve kendisiyle yapılmış söyleri bir araya getiriyor. Kitap, Behruz Celali’nin, Ferruhzad’ın hayatı ve şiirini ayrıntılı bir bakışla ele aldığı bir makaleyle açılıyor. Devamında Ahmet Şamlu ve Sohrap Sipehri gibi İranlı şairlerin, Ferruhzad’ın ölümüne merziye niteliğindeki şiirleri ile Ferruhzad’ın babası, kardeşi ve dostlarına yazmış olduğu mektuplara yer veriliyor. Kitapta, Ferruhzad’ın 1956’da Avrupa’ya yaptığı yolculuğun izlenimleri, hatıraları, yazı ve söyleşileri de bulunuyor.

Ali Budak – Osmanlı Modernleşmesi, Gazetecilik ve Edebiyat (2014)

OSMANLI MODERNLEŞMESİ, GAZETECİLİK VE EDEBİYAT, Ali Budak, Bilge Kültür Sanat Yayınları, inceleme, 464 sayfa

Ali Budak, Osmanlı’nın modernleşme sürecinde gazetecilik ve edebiyat faaliyetlerinin izini sürüyor. İmparatorluktan Cumhuriyet’e geçişte yaşanan dönüşümleri analiz ederek çalışmasına başlayan Budak, Osmanlı’da Batı kaynaklı düşüncelerin ortaya çıkışını, ilk sosyal kıpırdanışları ve bu dönemde edebiyatta yaşanan kırılmaları irdeliyor. Kitabın devamında ise, Osmanlı’nın Batılılaşma sürecinde önemli bir rol üstlenen gazetecilik faaliyetleri, Osmanlı’daki ilk Türkçe çeviri çalışmaları, Ermenilerin Batılılaşma sürecindeki öncü rolleri ve dönem eserlerinde modernleşmenin kendine nasıl yer bulduğu gibi konular ele alınıyor.

Kolektif – Rıfat Ilgaz Sempozyumu (2008)

RIFAT ILGAZ SEMPOZYUMU, Çınar Yayınları, sempozyum, 903 sayfa

10-12 Mayıs 2006 tarihinde, Ankara Üniversitesi Kastamonu Meslek Yüksekokulu’nda, Türkiye edebiyatının önemli isimlerinden Rıfat Ilgaz için bir sempozyum düzenlenmişti. Bu kitap, sempozyuma sunulan bildirileri kapsıyor. Sempozyum, ‘Rıfat Ilgaz ve Kişiliği’, ‘Rıfat Ilgaz ve Dil’, ‘Rıfat Ilgaz ve Tiyatro’, ‘Rıfat Ilgaz ve Çocuk Edebiyatı’, ‘Rıfat Ilgaz ve Aydınlanma’, ‘Yerelden Evrensele Rıfat Ilgaz’, ‘Rıfat Ilgaz ve Eğitim’, ‘Rıfat Ilgaz’ın Şiiri’ ve ‘Rıfat Ilgaz ve Mizah’ gibi, bu ismin neredeyse tüm üretimlerine odaklanan bölümlerden oluşuyor. Sempozyumun bir amacı da, Ilgaz’ın edebiyatı aracılığıyla, yeni dünya düzeninin ekonomik, toplumsal, siyasal ve sanatsal alanda yarattığı dönüşümlere karşı ne yapılabileceğini tartışmaktı. Kitapta bir araya getirilen bildiriler ağırlıklı olarak, yeni dünya düzeninin yarattığı olumsuzlukları eleştirel bir bakışla ele alıyor.

Metin Cengiz – Küreselleşme, Postmodernizm ve Edebiyat (2007)

KÜRESELLEŞME, POSTMODERNİZM VE EDEBİYAT, Metin Cengiz, Şiirden Yayınları, inceleme, 285 sayfa

Metin Cengiz elimizdeki kitabında, küreselleşme ve postmodernizm kavramlarını, edebiyat, birey ve toplum bağlamında tartışıyor. İki bölümden oluşan kitabın ilk bölümünde, küreselleşmenin ne olduğu, tarihi süreci ve postmodernizmle ilişkisi, Marksist bir bakış açısıyla irdeleniyor. Kitabın ikinci bölümünde de, postmodernist teoriler ile bunların önemli temsilcileri inceleniyor. Türkiye’de küreselleşme ve postmodernizm gibi konuların edebiyat üzerinden düşünüldüğü önemli bir çalışma olan kitap, günümüz şiirine ve yaşadığı tıkanmalara yeni bir bakış açısı getirmeyi amaçlıyor. Marksist felsefe ve şiir ilişkisi, kitabın öne çıkan bir diğer yönü.

Terry Eagleton – İyimser Olmayan Umut (2007)

İYİMSER OLMAYAN UMUT, Terry Eagleton, çeviren: Emine Ayhan, Ayrıntı Yayınları, felsefe, 192 sayfa

Marksist edebiyat eleştirmeni Terry Eagleton elimizdeki kitabında, umut fikrini politik, felsefi ve teolojik içerimleriyle tartışmaya açıyor. Umudun, tuhaf bir şekilde çağımızda ihmal edilmiş bir kavram olduğunu düşünen Eagleton, kendine has esprili üslubuyla edebiyattan felsefeye uzanan bir bakışla bu konuyu irdeliyor. Umut kavramının hak ettiği şekilde ele alınmamasına neden olarak, ondan bahsetmeye yeltenenlerin, kendilerini, Ernest Bloch’un abidevi eseri Umut İlkesi’nin altında ezilmeye mahkûm hissetmeleri olduğunu düşünen Eagleton, kitabında söz konusu eseri de tartışıyor.