Büyük Patlama – Dipnotski

Simon Singh – Büyük Patlama (2025)

Simon Singh’in bu kitabı, evrenin kökenine dair Büyük Patlama kuramının nasıl ortaya çıktığını, nasıl tartışıldığını ve neden modern bilimin temel taşlarından biri haline gelmesini anlatıyor. Kitap, kozmolojinin yalnızca teknik bir bilim alanı olmadığını, insanın evrendeki yerini anlama çabasının tarihsel ve düşünsel bir ürünü olduğunu gösteriyor.

Anlatı, antik çağın kozmolojik tasarımlarından başlayarak Newtoncu evren fikrine, oradan da 20. yüzyılın başında fiziği kökten dönüştüren görelilik kuramına uzanıyor. Einstein’ın çalışmaları, evrenin durağan olmak zorunda olmadığını ortaya koyarken, bilim insanlarını genişleyen ya da çöken bir kozmos fikriyle yüzleştiriyor. Bu noktada teori ile gözlem arasındaki gerilim belirleyici bir rol oynuyor.

‘Büyük Patlama: Tüm Zamanların En Önemli Bilimsel Keşfi ve Neden Onun Hakkında Bilgi Sahibi Olmanız Gerektiği Üzerine’ (‘Big Bang: The Most Important Scientific Discovery of All Time and Why You Need to Know About It’), Edwin Hubble’ın galaksilerin birbirinden uzaklaştığını gösteren gözlemlerini, Georges Lemaître’in radikal önerilerini ve Büyük Patlama kavramının ilk yıllarda neden dirençle karşılandığını ayrıntılı biçimde ele alıyor. Soğuk Savaş döneminde bilimsel tartışmaların ideolojik cepheleşmelerle nasıl iç içe geçtiğini, sabit hâl kuramı ile Büyük Patlama arasındaki rekabet üzerinden görünür kılıyor.

Son bölümlerde kozmik mikrodalga arka plan ışımasının keşfi, teorinin deneysel olarak nasıl güç kazandığını ortaya koyuyor. Kitap, Büyük Patlama’nın kesin bir dogma olmadığını, sürekli sınanan ve geliştirilen bir çerçeve sunduğunu vurguluyor. Bilimin ilerleyişini, yanılgılar, tesadüfler ve inatçı sorular eşliğinde anlatırken, kozmolojinin neden çağımızın en büyük düşünsel serüvenlerinden biri olduğunu ikna edici biçimde gösteriyor.

Künye: Simon Singh – Büyük Patlama: Tüm Zamanların En Önemli Bilimsel Keşfi ve Neden Onun Hakkında Bilgi Sahibi Olmanız Gerektiği Üzerine, çeviren: Alper Hayreter, Alfa Yayınları, bilim, 488 sayfa, 2025

Hans-Joachim Blome ve Harald Zaun – Büyük Patlama (2021)

Saniyenin milyarda biri kadar kısa sürede, sonsuz küçüklükte şiddetli bir patlama gerçekleşti.

Hans-Joachim Blome ve Harald Zaun, Büyük Patlama’ya (Big Bang) dair merak edilen her şeyi açıklıyor.

Bundan 15 milyar yıl önce, uzayın derinliklerinde akıl almayacak derecede yüksek bir enerji ve ısı yoğunluğuna sahip, şiddetli bir “patlama” olarak betimlenen Büyük Patlama gerçekleşti.

Bunun sonucunda oluşan yapılar, günümüzde gaz ve toz bulutları, galaksiler ve galaksi kümeleri şeklinde görülebiliyor.

Bunlar evrende ortaya çıkmış ve çıkacak her şeyin kökeninin, Büyük Patlama’ya dayandığına yönelik fiziki kanıtlar sunuyor.

Büyük Patlama Teorisi’nde zayıflıklar ve belirsizlikler olsa da, bu teori hâlâ evrenin oluşumuna ilişkin en iyi açıklama sayılıyor.

Bu kitapta iki uzman yazar, astrofizikçi Hans-Joachim Blome ve bilim gazetecisi Harald Zaun, teorinin en önemli ayrıntılarıyla birlikte halen cevaplanamamış sorulara yönelik bilgiler de sunarak bunların dünyaya ve evrene bakışımız üzerindeki etkilerini açıklıyor.

Künye: Hans-Joachim Blome ve Harald Zaun – Büyük Patlama: Evrenin Başlangıcı ve Geleceği, çeviren: Necip Cihan Akün, Runik Kitap, bilim, 126 sayfa, 2021

Paul J. Steinhardt ve Neil Turok – Sonsuz Evren (2014)

13.8 milyar yıl önce, atomdan da küçük bir noktadan başlayan Büyük Patlama’ya dair yeni bir kuram.

Yazarlar, “Döngüsel Evren” kuramlarıyla, Büyük Patlama’nın bir başlangıç olmadığını, çok boyutlu zarların çarpışarak patlamayı yarattığını ve yaşadığımız evrenin böylece genişlediğini savunuyor.

Künye: Paul J. Steinhardt ve Neil Turok – Sonsuz Evren, çeviren: Murat Metehan Türkoğlu, Kırmızı Kedi Yayınevi

Trinh Xuan Thuan – Evrenin Yazgısı (2014)

Büyük Patlama, ya da daha meşhur adıyla Big Bang’ten sonra, evrenin oluşumunun ve gelişiminin öyküsü.

170 görsel eşliğinde.

Yıldız beşikleri, bulutsular, pulsarlar, kara delikler, süpernovalar, kısacası evren denince akla gelebilecek pek çok başlık; bize insanın bir yıldız tozundan ibaret olduğunu hatırlatan bu kitapta.

Künye: Trinh Xuan Thuan – Evrenin Yazgısı, çeviren: Aykut Derman, Yapı Kredi Yayınları

Steven Weinberg – İlk Üç Dakika (2014)

Temel parçacıklar fiziğine yaptığı katkıyla anılan Nobel ödüllü fizikçi Steven Weinberg’in 1976’da yayınlanmış çalışması, evrenin 14 milyar yıllık öyküsünü yetkin bir tarzda sunuyor.

Weinberg, fizikteki standart modelin Büyük Patlama’ya dair deneysel verilerinden yola çıkarak, patlama anına, patlamanın ardından gelen ilk üç dakikada yaşananlara ve patlamanın sonunda evrenin içeriğinin ışık, nötrinolar ve karşı-nötrinolardan ibaret hale gelişine kadar birçok detayı aydınlatıyor.

Künye: Steven Weinberg – İlk Üç Dakika, çeviren: Zekeriya Aydın ve Zeki Aslan, Kırmızı Kedi Yayınevi, bilim, 236 sayfa

Marcus Crown – Büyük Patlamanın Işığı (2013)

BÜYÜK PATLAMANIN IŞIĞI, Marcus Crown, çeviren: Başak Çiğdem Çevrim, Alfa Yayınları, bilim, 232 sayfa

Marcus Crown elimizdeki popüler bilim kitabında, Büyük Patlamadan arda kalan ısının izini sürüyor, bilim dünyasında bununla ilgili yapılmış çalışmalar ile NASA’nın, ateştopu ışınımı üzerine çalışmak için Dünya yakınındaki bir yörüngeye yerleştirdiği COBE uydusunun araştırmalarını anlatıyor. Kitabına, Büyük Patlamayı, onun bilim dünyasınca keşfediliş sürecini anlatarak başlayan Crown, Hubble teleskobunun evrenin ana bileşenleri olan galaksileri tanımlamayı başarmasını, ateştopu ışınımının uzun araştırmalar sonucunda bulunmasını ve COBE uydusuna göre galaksi oluşumu ve evrenin yapısı gibi ilgi çekici konuları ele alıyor.