Etiket: Faisal H. Husain

Kolektif — Anadolu’nun Su Dünyaları (2025)

Editörlüğünü Alexis Wick, Matthew Harpster ve Alexis Rappas’ın yaptığı bu derleme, Anadolu’nun tarihini kara merkezli anlatıların dışına çıkararak su ekseninde yeniden düşünmeyi öneriyor. Eser, çevresel tarih, altyapı çalışmaları ve mekânsal beşeri bilimler kesişiminde yer alıyor ve suyu edilgen bir arka plan değil, tarihsel süreçleri kuran etkin bir unsur olarak ele alıyor.

Kitapta Anadolu’nun denizleri, nehirleri, gölleri ve sulak alanları yalnızca coğrafi öğeler olarak değil, toplumsal ilişkileri, ekonomik yapıları ve siyasal gerilimleri şekillendiren dinamik alanlar olarak inceleniyor. Böylece su, evrensel ve değişmez bir madde olmaktan çıkarılıp, belirli yerellikler içinde anlam kazanan, o yerin zamansallıklarıyla birlikte dönüşen bir varlık olarak konumlandırılıyor. Bu yaklaşım, suyun hem insan faaliyetleri tarafından biçimlendiğini hem de insan topluluklarını dönüştürdüğünü gösteriyor.

‘Anadolu’nun Su Dünyaları’ (‘Aquatic Worlds of Anatolia’), Anadolu’nun genellikle kara, köylülük ve “yerel öz” gibi imgelerle tanımlanan klasik anlatılarına eleştirel bir mesafe alıyor. Bu yerleşik bakışın aksine, bölgenin tarihsel oluşumunda su peyzajlarının belirleyici rol oynadığını savunuyor. Anadolu’nun kimliğinin, çoğu zaman göz ardı edilen bu su dünyalarıyla birlikte düşünülmesi gerektiğini ileri sürüyor.

Eser, bu yönüyle yalnızca bölgesel bir tarih çalışması sunmuyor; aynı zamanda tarih yazımında mekânın nasıl kavramsallaştırılması gerektiğine dair güçlü bir müdahale gerçekleştiriyor. Suyu merkeze alarak, Anadolu’nun geçmişini daha katmanlı, ilişkisel ve dinamik bir biçimde anlamayı mümkün kılıyor.

Kitaba katkıda bulunan isimler ise şöyle: Ahmet Conker, N. İlgi Gerçek, Antonis Hadjikyriacou, Gelina Harlaftis, Matthew Harpster, Faisal H. Husain, Christina Luke, Jean-François Pérouse, Alexis Rappas, Caterina Scaramelli, Akın Sefer, Müge Durusu-Tanrıöver ve Alexis Wick.

Kolektif — Anadolu’nun Su Dünyaları
Editör: Alexis Wick, Matthew Harpster, Alexis Rappas
Çeviren: Aymesey Albay • Koç Üniversitesi Yayınları
Tarih • 144 sayfa • 2025

Faisal H. Husain – Sultan’ın Nehirleri (2023)

Dicle ve Fırat nehirleri, Orta Doğu’nun tam ortasından akarak Mezopotamya’da birleşir.

Bu iki nehrin dünya tarihinde uzun ve çalkantılı bir siyasi geçmişi vardır.

Dicle ve Fırat nehirleri, 16. yüzyılda gücünün ve zenginliğinin zirvesinde olan Osmanlı İmparatorluğu’nun kontrolü altına girdi.

Kanuni Sultan Süleyman’ın önderliğinde iki nehir dağdan okyanusa kadar Osmanlı’nın oldu.

Bölge tek bir hanedana bağlı, tek bir merkezden talimat alan, ortak dine mensup ve ortak dili konuşan Bağdat Paşalığı tarafından idare edildi.

Osmanlı yönetimi, Dicle ve Fırat’tan faydalanan bütün unsurlar arasında kurumsal bir iş birliği kurdu.

Nehirler Osmanlı Devleti için denizcilik, gıda, güvenlik, taşımacılık ve ekonomi kaynağı olurken; devletin üretim fazlası kaynakları da bölgeyi ihya etti.

Dicle-Fırat havzası ile başkent İstanbul arasındaki bu iş bölümü sayesinde Osmanlı İmparatorluğu, doğuda Safevi sınırına yakın topraklarında siyasi varlığını güçlendirdi.

‘Sultan’ın Nehirleri’ dünya tarihi açısından önemi inkâr edilemeyen Dicle ve Fırat’ı merkeze alarak geniş ve karşılaştırmalı bir tarih anlatısı sunuyor.

Faisal H. Husain bu eserinde Erken Modern dünyadaki devlet-toplum, metropol-çevre, ve tabiat-kültür arasındaki yakın ilişkileri tüm katmanlarıyla gözler önüne seriyor.

Fırat ve Dicle nehirleri, doğup döküldükleri noktalar arasında 1.500 kilometrelik mesafe kat ederken farklı yer şekilleri oluştururlar ve toplumlar da buna göre şekillendi.

Bu iki nehir, suyun okyanusla atmosfer arasındaki gidiş gelişiyle oluşan döngünün bir parçasıdır.

Hussain, Osmanlı’nın tabiata meydan okumak yerine doğaya uyum sağlayarak medeniyetlerin beşiği Mezopotamya’ya hâkim oluş ve bölgeyi yönetiş hikâyesini anlatıyor.

Çevre tarihine yönelik ilginin ve doğal kaynaklara yönelik duyarlılığın arttığı bu dönemde, Dicle ve Fırat’ın emperyal yönetimi Osmanlı’nın doğaya bakışının en ihtişamlı örneği olarak ön plana çıkıyor.

‘Sultan’ın Nehirleri’, hem Osmanlı Irak’ının önemli bir yeni tarihi hem de Orta Doğu çevre tarihine önemli bir katkı.

Ekolojik, sosyal ve politik bakış açılarını birleştirerek, Osmanlı yönetiminin doğası ve dönüşümü hakkında hayati bilgiler sunuyor.

Çalışmanın 2022 Ottoman and Turkish Studies Association (OTSA) Kitap Ödülü’nü de kazandığını ayrıca belirtelim.

  • Künye: Faisal H. Husain – Sultan’ın Nehirleri: Osmanlı İmparatorluğu’nda Dicle ve Fırat, çeviren: Bestami S. Bilgiç, Timaş Yayınları, tarih, 336 sayfa, 2023