Kategori: Bilim

Dana Mackenzie ve Judea Pearl – ‘Neden’ Sorusunun Kitabı (2020)

“Korelasyon nedensellik değildir” yaklaşımı, bilim alanında yürütülen nedensellik tartışmalarını sınırlandırdı, daha doğrusu bu tartışmalara bir anlamda yasak getirdi.

Matematikçi Dana Mackenzie ve bilgisayar bilimi profesörü Judea Pearl de bu çalışmalarında nedenselliği yeni ve sağlam bir bilimsel temele dayandırıyor.

Buradan hareketle, bir şeyin bir başkasına neden olup olmayacağını bilmemize imkân tanıyan bir yaklaşım oluşturan yazarlar, aynı zamanda içinde yaşadığımız dünyayı keşfetmemizi de olanak sağlıyor.

Çalışma, bize insan düşüncesinin özünü ve yapay zekânın anahtarını göstermesiyle dikkat çekiyor.

  • Künye: Dana Mackenzie ve Judea Pearl – ‘Neden’ Sorusunun Kitabı: Yeni Bir Neden-Sonuç Bilimi, çeviren: Murat Havzalı, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 408 sayfa, 2020

Marcus Chown – Kütleçekimin Yükselişi (2020)

Dünya, fizikte Einstein’ın devrim yaratan kütleçekim kuramını aşacak fizikte büyük bir atılımın eşiğinde mi?

Marcus Chown bu önemli çalışmasında, Newton’dan günümüze kadar kütleçekimin nasıl formüle edildiğini özetleyerek, bu yeni beklenen devrimin ipuçlarını okurlara sunuyor.

Ele aldığı konuyu basit ve eğlenceli bir üslupla aktaran Chown, bilimle uğraşmayanların bile zor bilimsel meseleleri kolaylıkla anlayabilecekleri bir kitap ortaya koymuş.

  • Künye: Marcus Chown – Kütleçekimin Yükselişi: Her Şeyi Açıklayan Kuvveti Anlama Arayışı, çeviren: Murat Alev, Alfa Yayınları, bilim, 306 sayfa, 2020

Allen Everett ve Thomas Roman – Zaman Yolculuğu (2020)

Zaman yolculuğu konusunda bugün fiziğin bize neler söyleyebileceği hakkında çok iyi çalışma.

Allen Everett ve Thomas Roman, uzay ve zamanı istek ve amaçlarımıza uygun şekilde dönüştürüp dönüştüremeyeceğimizi sorguluyor.

Zamanda ışık hızından daha hızlı olarak ileri ve geri yolculuklar arasındaki farklara değinen yazarlar, devamında da, zamanda geriye gidiş ve ışıktan daha hızlı seyahat etme arasındaki kuramsal ilişkiyi irdeliyorlar.

Kitap, zaman yolculuğunun altında yatan fiziği açık ve anlaşılabilir bir şekilde açıklamasıyla, konuya ilgi duyan her seviyeden okura hitap ediyor.

  • Künye: Allen Everett ve Thomas Roman – Zaman Yolculuğu ve Işıktan Hızlı Sürüşler: Zaman ve Uzaydaki Kestirme Yollar İçin Bir Bilimsel Rehber, çeviren: Zekeriya Aydın, Alfa Yayınları, bilim, 352 sayfa, 2020

Steve Brusatte – Dinozorların Yükselişi ve Çöküşü (2020)

Uzaydan kopup gelen bir göktaşı, dinozorların bu dünyadaki 150 milyon yıllık hâkimiyetine son verdi.

Bu, memelerin saklandıkları deliklerden başlarını uzatabilmelerine ve adım adım dünyaya egemen oluşlarına sebep oldu.

Paleontolog Steve Brusatte, Polonya’nın göller bölgesinden Arjantin’in korkutucu kanyonlarına, Afrika’dan Amerika’ya uzanarak, T. rex’ten martılara bu sıra dışı türün hikâyesini anlatıyor.

Brusatte, dinozorlar çağının zaman cetveli, dinozor aile ağacı ve tarihöncesi döneme ait dünya haritalarıyla açılan kitabında, dinozorların ortaya çıkışını ve yükselişini, kıta kaymasının dinozorların yaşamına etkilerini, tiran dinozorları, dinozorların soyunun tükenişinden sonra dünyada yaşanan dönüşümleri ve bunun gibi ilgi çekici konuları ele alıyor.

Kitap, dinozorların başına gelen felaketin insanların da başına gelip gelemeyeceği sorusunu tartışmasıyla da dikkat çekiyor.

  • Künye: Steve Brusatte – Dinozorların Yükselişi ve Çöküşü: Kayıp Dünyanın Yeni Bir Tarihçesi, çeviren: Mehmet Doğan, Koç Üniversitesi Yayınları, bilim, 272 sayfa, 2020

Amanda R. Hendrix ve Charles Wohlforth – Yeryüzünün Ötesi (2020)

Günün birinde dünya dışı bir gezegene adım atabilecek miyiz?

Tam da bu sorunun yanıtını aramak için kaleme alınmış ‘Yeryüzünün Ötesi’, olası bir gelecek ile uzay araçları, robotik ve uzay tıbbı konusundaki güncel ilerlemeleri açıklıyor.

Amanda Hendrix ve Charles Wohlforth, uzay bilimlerinde bugün ne gibi gelişmeler kaydedildiğini açıkladıkları gibi, Güneş sisteminde yeryüzünden gelecek bir yaşama uygun bir ortamın olup olmayacağını da irdeliyor.

Yazarlar, Güneş sisteminde, yaşama umuduna ilişkin en gerçekçi (ve heyecan verici) konumun Mars değil, Satürn’ün uydusu Titan olduğunu savunuyor.

Bunun başlıca nedeni ise, Titan’ın azottan bir atmosfere ve mevsimler ile sınırsız ve kolay ulaşılabilir enerji kaynaklarına sahip olmasıdır.

Kitap, uzay kolonilerine ilişkin sunduğu ilginç öngörülerle de dikkat çekiyor.

  • Künye: Amanda R. Hendrix ve Charles Wohlforth – Yeryüzünün Ötesi: Gezegenlerdeki Yeni Yuvamıza Uzanan Yol, çeviren: Murat Havzalı, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 347 sayfa, 2020, bilim, 347 sayfa, 2020

Stuart Kauffman – Fiziğin Ötesinde Bir Dünya (2020)

Yaşamın en ilkel biçiminin nasıl ortaya çıktığı ve karmaşık organizmalara nasıl evrimleştiği hakkında çok iyi bir çalışma.

Tıp doktoru, teorik biyolog ve karmaşık sistemler araştırmacısı Stuart Kauffman, yaşam nasıl başladı sorusuna ufuk açıcı yanıtlar veriyor.

Kitabı özgün kılan hususların başında, yaşamın evrimini, fiziktekine benzer yasalarla açıklaması.

Kauffman, karmaşık kimyası olan bir ortamdan moleküler çoğalmaya, metabolizma ile erken ön-hücrelere ve tanıdığımız yaşama olan evrime ilişkin fizik yasalarının sağlayabileceğinin ötesinde bir açıklama sunuyor.

  • Künye: Stuart Kauffman – Fiziğin Ötesinde Bir Dünya: Yaşamın Ortaya Çıkışı ve Evrimi, çeviren: Murat Havzalı, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 136 sayfa, 2020

Başak Ağın – Posthümanizm (2020)

Posthümanizmin ne olduğu ve ne olmadığı sorusuna Prometheus efsanesinden Matrix’in dijital ağlarında yaşayan Neo’ya kadar izleyen sağlam bir çalışma.

Başak Ağın, posthümanizme dair bütüncül bir fikir sağladığı ve posthümanizmin kuramsal çerçevesini tanıttığı gibi, dünyanın yirmi birinci yüzyıl itibarıyla bambaşka bir yere evrilmesi sonucunda edebiyat, kültür ve medyanın iç içe geçmiş durumunu ve felsefe ile bilim arasındaki zaman zaman incelen çizgileri örnekler üzerinden anlatarak posthümanizmin kuramsal boyutunu somutlaştırıyor.

Bilimsel, felsefi ve edebi açılardan farklı boyutlarıyla ele alınan posthümanizm, geniş çerçeveli, birbirinden farklı görünen ancak ilintili ve birbirini besleyen değişik çalışma alanlarından oluşan bir kuramlar bütünüdür.

Ağın’ın çalışması da, tam da kavramın bu zengin içeriğini aydınlatmasıyla, konuya ilgi duyanların kaçırmak istemeyeceği türden.

Ağın kitabının ilk bölümünde, posthümanizmin köklerini irdeliyor ve posthümanist kuramlarda önem arz eden belli başlı kavramları tartışmaya açıyor.

Kitabın ikinci bölümünde ise, ilk bölümde ele alınıp açıklanan kavramların ve kuramların ışığında çeşitli edebi ve kültürel eserlerin posthümanist incelemeleri vasıtasıyla okurlara daha somut örnekler sunuluyor, böylece kuramsal bilgilerin verildiği ilk bölümdeki örneklerin gerçek dünyada karşılık bulması hedefleniyor.

  • Künye: Başak Ağın – Posthümanizm: Kavram, Kuram, Bilim-Kurgu, Siyasal Kitabevi, inceleme, 244 sayfa, 2020

Dean Burnett – Aptal Beyin (2016)

Sinirbilimci Dean Burnett, mükemmel, ama aynı zamanda oldukça kusurlu beynimizde neler olup bittiği konusunda bizi aydınlatıyor.

Beynin bedenin işleyişini nasıl düzenlediği, bellek sisteminin tuhaflıkları, beynin çeşitli korkutma yöntemleri, kişiliğin karmaşık özellikleri, akıl sağlığı sorunlarının nasıl meydana geldiği ve daha fazlası, bu kitapta.

  • Künye: Dean Burnett – Aptal Beyin, çeviren: Atilla Erol, Aganta Kitap

Brian Garvey – Biyoloji Felsefesi (2020)

Biyoloji felsefesini kapsamlı şekilde tanıtan, ayrıca güncel bilimsel kuramları masaya yatıran usta işi bir çalışma.

Brian Garvey’nin ufuk açıcı kitabı, Darwin’in evrim kuramından günümüze bütün evrim felsefesini kapsıyor ve bir şeyin doğuştan olması ne demektir, bir şeyin işlevinin olması ne demektir, tür nedir gibi, evrim ve evrimsel biyolojinin ortaya koyduğu önemli felsefi sorulara yanıt arıyor.

Kitap, evrim teorisinin altta yatan bazı ince ayrıntılarını aydınlatması ve evrim teorisinin genel dünya görüşümüzdeki yerini incelemesiyle özellikle önemli.

Yazar, doğal seçilim, yaratılışçılık, bencil gen, alternatif seçilim birimleri, sistem kuramı, makroevrim gibi konular bağlamında biyoloji ile etik, din ile insan doğası ilişkisini de çok yönlü tartışıyor.

  • Künye: Brian Garvey – Biyoloji Felsefesi, çeviren: Murat Can Mutlu, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 382 sayfa, 2020

Rob Eastaway ve Mike Askew – Çılgın Matematik (2016)

4-14 yaş aralığındaki çocukları matematikle tanıştırmak, matematiği sevmeyen öğrencilerin de matematiği somutlaştırmasını sağlamak için eğlenceli yöntemler sunan bir kitap.

Büyük sayıları çarpmanın pratik yöntemleri ve bir kavanozun içinde kaç tane fasulye olduğunu hesaplamak gibi tam 101 eğlenceli aktivite ve oyun, burada.

  • Künye: Rob Eastaway ve Mike Askew – Çılgın Matematik, çeviren: Hakan Tunç, Pena Yayınları