Kategori: Edebiyat Kuramı

Kıvanç Tanrıyar – Aykırı Cinsellikler (2018)

Kıvanç Tanrıyar ilgi çekici çalışması ‘Aykırı Cinsellikler’de, erken dönem Türkçe edebiyatta cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğinin kendine nasıl yer bulduğunu inceliyor.

Tanrıyar bu amaçla Hüseyin Rahmi Gürpınar, Nahid Sırrı Örik, Reşat Nuri Güntekin, Reşad Ekrem Koçu gibi pek çok ismin eserlerini irdelediği gibi, Tanzimat’tan Abdülhamid rejimine,  Mütareke döneminden Cumhuriyete kadar geniş bir zaman diliminde hareket ediyor.

Kitapta,

  • Nahid Sırrı Örik’te heteronormatif eşiğe yenik düşen figürler,
  • Reşat Nuri Güntekin’de erkeklik iffeti sembolü olarak Hz. Yusuf,
  • Toplumsal örgütlenme biçimi olarak kadınlararası homososyal arzu ve başkaldıran lezbiyenlik,
  • Lezbiyenlik ve cinsel coğrafya,
  • Toplumsal sözleşmeyi aşan kadınlararası homososyal arzu,
  • Tanzimat’tan erken dönem Cumhuriyete trans erkeklik temsilleri,
  • Savaş makinesi ve heteroseksüel matris gölgesinde erilleşme,
  • Genel ahlakın kırmızı çizgisine direnme biçimi olarak Transgender,
  • Ve Abdülhamid dönemi hakikat rejimine direnen bir yapı olarak queer aile gibi, birçok konu tartışılıyor.

Künye: Kıvanç Tanrıyar – Aykırı Cinsellikler: Türkçe Edebiyatta Cinsel Yönelim ve Cinsiyet Kimliği, Ayrıntı Yayınları, inceleme, 352 sayfa, 2018

Selim Temo – Horasan Kürtleri (2018)

Selim Temo’nun uzun araştırmalarının ürünü olan elimizdeki çalışması, Horasan Kürtleri hakkında Türkçe yazılmış, çok iyi kaynak eserlerden biri olmaya aday.

Pek çok harita, belge, elyazması ve fotoğrafla zenginleşen çalışma, özellikle konu hakkındaki Almanca, Arapça, Farsça, Fransızca, İngilizce, İspanyolca, Kürtçe, Rusça ve Türkçe kaynakları bir araya getirmesiyle önemli.

Temo,

  • Horasan Kürtlerinin kökeni,
  • Kürtlerin Horasan’a göçünün altındaki tarihsel etkenleri,
  • Kürtlerin Horasan’dan tekrar geriye doğru göçe koyulmalarının nedenlerini,
  • Kendi ana karalarından bu kadar uzak olmalarına rağmen Horasan Kürtlerinin dillerini nasıl korudukları,
  • Ve bunun gibi pek çok konuyu aydınlatıyor.

Üç bölümden oluşan kitap, yalnızca bu topluluğun tarihini anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda Horasan Kürtlerinin sosyal yaşamına ve onlarca şair yaratmış özgün edebiyatlarına da kapsamlı bir şekilde bakıyor.

  • Künye: Selim Temo – Horasan Kürtleri, Alfa Yayınları, inceleme, 718 sayfa, 2018

José Ortega y Gasset – Quijote Üzerine Düşünceler (2018)

José Ortega y Gasset felsefesinde önemli yeri olan ‘Quijote Üzerine Düşünceler’, kendisinin sanat ve edebiyat alanındaki fikirlerinin çok yönlülüğünü ve derinliğini ortaya koymasıyla önemli.

Gasset’in henüz 31 yaşındayken yayınladığı, denemelerden oluşan kitabı, ‘Don Kişot’ eseri bağlamında bir edebiyat yapıtını özgün kılan hususları, yazarlık olgusunu, yazmak edimini ve düşüncenin beslendiği dinamiklerini irdeliyor.

“Ben, kendim ile çevremden müteşekkilim ve eğer çevremi kurtaramazsam kendimi de kurtaramam.” diyen Gasset bununla da yetinmiyor ve bir olgu olarak bu yapıttan yola çıkarak anlamın bütünlüğü, hayat, felsefe, sanat, kurtuluş, gelecek ve varoluş gibi temalar üzerine derinlemesine bir sorgulamaya girişiyor.

Düşünürün sonraları çokça göndermelerde bulunacağı ‘Quijote Üzerine Düşünceler’, Ortega y Gasset’in düşüncesinin anlaşılmasında elzem bir eser niteliğine sahiptir diyebiliriz.

  • Künye: José Ortega y Gasset – Quijote Üzerine Düşünceler, çeviren: Mehmet Sait Şener, Yapı Kredi Yayınları, edebiyat inceleme, 104 sayfa, 2018

Mustafa Okan Baba – Bayburtlu Zihni (2009)

Mustafa Okan Baba bu biyografi çalışmasında, on dokuzuncu yüzyılın ilk yarısında yaşamış en önemli halk şairlerinden, dönemin en sivri dilli edebiyatçılarından Bayburtlu Zihni’nin hayatını, sanatını ve etkisini anlatıyor.

Hem halk edebiyatı hem de divan edebiyatından eserler veren Bayburtlu Zihni, sivri dili yüzünden sürekli sürgün ve görev değişikliklerine uğradı.

Kitap, tüm baskılara rağmen muhalifliğinden taviz vermeyen bu edebiyatçıyı, Gülay Batur’un güzel çizimleri eşliğinde okura sunuyor.

Kitapta ayrıca, Zihni’nin ‘Sergüzeştame’ adlı eserinin Osmanlıca tam metni de yer alıyor.

  • Künye: Mustafa Okan Baba – Bayburtlu Zihni, Heyamola Yayınları, biyografi, 280 sayfa

Mehmet Nuri Yardım – Edebiyatımızda Hüzün (2009)

Mehmet Nuri Yardım, ‘Edebiyatımızda Hüzün’ başlıklı elimizdeki çalışmasında, edebiyatımızın hüzün burcunu, çok yönlü bir bakışla irdeliyor.

1815 doğumlu Celâlî’den başlayarak 1970 doğumlu Kaan İnce’ye kadar, Türkiye edebiyatının son iki yüzyıllık hüzün haritasını çıkaran Yardım, değişik nesillerden farklı şair ve yazarların dramatik hayatlarını ele alıyor.

Yardım, önemli bir boşluğu dolduran çalışmasında, eserleri okunan edebiyatçıların, şiirleri ezberlenen şairlerin, tiyatroları izlenen yazarların, denemeleri takip edilen kalemlerin acı vedalarını ve büyük hüzünlerini okurların karşısına çıkarıyor.

Kitap, Türkiye edebiyat tarihi açısından bir kaynak eser olarak değerlendirilebilir.

  • Künye: Mehmet Nuri Yardım – Edebiyatımızda Hüzün, Yağmur Yayınları, inceleme, 398 sayfa

Erdem Öztop – Kalemler Konuşunca (2009)

‘Kalemler Konuşunca’, Erdem Öztop’un yazarlarla yaptığı söyleşilerden oluşuyor.

Yazarların yapıtları üzerine görüşleri ve edebiyata bakışları gibi konular, Öztop’un epey bir süredir Cumhuriyet Kitap ekinde yayımlanan bu söyleşileriyle okurun karşısına çıkıyor.

Altı yılı bulan bu söyleşilerinden bir seçkiye dayanan kitabın, yazar ve sanatçıların tanıtılması konusunda iyi bir kaynak olduğunu söyleyebiliriz.

Kitaba söyleşileriyle katılan isimler şöyle: Ahmet Cemal, Kemal Bekir, Adnan Binyazar, Mehmet Eroğlu, Tahsin Yücel, Nazlı Eray, Hıfzı Topuz, Ahmet Ümit, İnci Aral, Mustafa Balbay, Emre Kongar, Doğan Hızlan, Enis Batur, Oktay Akbal, Füruzan, Metin And ve Ali Poyrazoğlu.

  • Künye: Erdem Öztop – Kalemler Konuşunca, Cumhuriyet Kitapları, söyleşi, 307 sayfa

Virginia Woolf – Kitap Nasıl Okunmalı? (2015)

Virginia Woolf’u hem usta bir yazar olarak hem de okuma ve yazma üzerine ufuk açıcı denemelerin sahibi olarak severiz.

Woolf bu kitabında ise, İngiliz edebiyatının gelişiminden nitelikli okumaya ve bir eseri klasik yapan kıstaslara pek çok konuyu, derin bilgisi ve maharetiyle ele almakta.

  • Künye: Virginia Woolf – Kitap Nasıl Okunmalı?, çeviren: Selin Beyhan, Alakarga Yayınları

Tûbâ Işınsu Durmuş – Tutsan Elini Ben Fakîrin (2009)

Tûbâ Işınsu Durmuş ‘Tutsan Elini Ben Fakîrin’ adlı bu özgün çalışmasında, Osmanlı edebiyatında hamilik geleneğini inceliyor.

Osmanlı sanatının edebiyat boyutunu, 2. Selim dönemi sonuna kadar, sanat-devlet ilişkisi açısından inceleyen Durmuş, edebi, sosyal ve politik tarih perspektiflerini göz önünde bulundurarak, Osmanlı edebiyatı bağlamında hamilik sisteminin nasıl işlediğini ve sanatçıların bu sistem içerisinde eserlerini nasıl ürettiklerini irdeliyor.

Durmuş’un ayrıca, konunun daha iyi anlaşılabilmesi ve karşılaştırma yapılabilmesi açısından, Doğu ve Batı edebiyatlarındaki benzer hamilik sistemlerini de ele alması, çalışmayı nitelikli kılan başlıca unsurlardan.

  • Künye: Tûbâ Işınsu Durmuş – Tutsan Elini Ben Fakîrin: Osmanlı Edebiyatında Hamilik Geleneği, Doğan Kitap, inceleme, 115 sayfa

Andrew Bennett ve Nicholas Royle – Edebiyat, Eleştiri ve Kurama Giriş (2018)

Edebiyat kuramı, edebiyat ve eleştiri okumanın zorunlu bir parçasıdır.

Andrew Bennet ve Nicholas Royle imzalı bu rehber kitap da, edebiyat hakkında düşünmenin ve edebiyatı eleştirel biçimde okumanın yeni yollarını gösteriyor.

Kitabın, yalnızca edebiyat okumaya yeni başlayanlar için değil, çalışmalarında epey yol almış okurlar için de anlaşılır ve ulaşılabilir bir kaynak olduğunu söyleyebiliriz.

Yirmi dört bölümden oluşan kitapta,

  • Okurlar ve okuma,
  • Metin ve dünya,
  • Karakter,
  • Anlatı,
  • Mecazlar ve kinayeler,
  • Yaratıcı yazım,
  • Kuir,
  • Arzu,
  • Tarih,
  • Ve ideoloji gibi, edebiyat eleştirisinde göz önünde bulundurulması gereken pek çok konu ve kavram açıklanıyor.

İlave okuma bölümleriyle de oldukça zenginleşmiş kitapta, aynı zamanda eleştirel ve kuramsal bir terimler sözlüğü ile çalışma boyunca sözü geçen metinlerin tam bir kaynakçası da yer alıyor.

  • Künye: Andrew Bennett ve Nicholas Royle – Edebiyat, Eleştiri ve Kurama Giriş, çeviren: Deniz Tekin, Ayrıntı Yayınları, eleştiri, 480 sayfa, 2018

B. Sadık Albayrak – Cinayet Olan Edebiyat (2015)

Tekelci dünya düzeninde edebiyat eleştirisi kimin içindir?

Bu soruya, “insan içindir” yanıtını veren Sadık Albayrak, bu bilinçle kaleme aldığı ‘Cinayet Olan Edebiyat’ta, belli kişi ve edebiyat olgularını tartışarak, bizdeki edebi eğilimlerin ortaya konması ve anlaşılması konularında ipuçları veriyor, gerçekliğe eleştirel bakabilmenin kavramsal araçlarını paylaşıyor.

  • Künye: B. Sadık Albayrak – Cinayet Olan Edebiyat, Doğu Kitabevi