Kategori: Edebiyat Kuramı

Tûbâ Işınsu Durmuş – Tutsan Elini Ben Fakîrin (2009)

Tûbâ Işınsu Durmuş ‘Tutsan Elini Ben Fakîrin’ adlı bu özgün çalışmasında, Osmanlı edebiyatında hamilik geleneğini inceliyor.

Osmanlı sanatının edebiyat boyutunu, 2. Selim dönemi sonuna kadar, sanat-devlet ilişkisi açısından inceleyen Durmuş, edebi, sosyal ve politik tarih perspektiflerini göz önünde bulundurarak, Osmanlı edebiyatı bağlamında hamilik sisteminin nasıl işlediğini ve sanatçıların bu sistem içerisinde eserlerini nasıl ürettiklerini irdeliyor.

Durmuş’un ayrıca, konunun daha iyi anlaşılabilmesi ve karşılaştırma yapılabilmesi açısından, Doğu ve Batı edebiyatlarındaki benzer hamilik sistemlerini de ele alması, çalışmayı nitelikli kılan başlıca unsurlardan.

  • Künye: Tûbâ Işınsu Durmuş – Tutsan Elini Ben Fakîrin: Osmanlı Edebiyatında Hamilik Geleneği, Doğan Kitap, inceleme, 115 sayfa

Andrew Bennett ve Nicholas Royle – Edebiyat, Eleştiri ve Kurama Giriş (2018)

Edebiyat kuramı, edebiyat ve eleştiri okumanın zorunlu bir parçasıdır.

Andrew Bennet ve Nicholas Royle imzalı bu rehber kitap da, edebiyat hakkında düşünmenin ve edebiyatı eleştirel biçimde okumanın yeni yollarını gösteriyor.

Kitabın, yalnızca edebiyat okumaya yeni başlayanlar için değil, çalışmalarında epey yol almış okurlar için de anlaşılır ve ulaşılabilir bir kaynak olduğunu söyleyebiliriz.

Yirmi dört bölümden oluşan kitapta,

  • Okurlar ve okuma,
  • Metin ve dünya,
  • Karakter,
  • Anlatı,
  • Mecazlar ve kinayeler,
  • Yaratıcı yazım,
  • Kuir,
  • Arzu,
  • Tarih,
  • Ve ideoloji gibi, edebiyat eleştirisinde göz önünde bulundurulması gereken pek çok konu ve kavram açıklanıyor.

İlave okuma bölümleriyle de oldukça zenginleşmiş kitapta, aynı zamanda eleştirel ve kuramsal bir terimler sözlüğü ile çalışma boyunca sözü geçen metinlerin tam bir kaynakçası da yer alıyor.

  • Künye: Andrew Bennett ve Nicholas Royle – Edebiyat, Eleştiri ve Kurama Giriş, çeviren: Deniz Tekin, Ayrıntı Yayınları, eleştiri, 480 sayfa, 2018

B. Sadık Albayrak – Cinayet Olan Edebiyat (2015)

Tekelci dünya düzeninde edebiyat eleştirisi kimin içindir?

Bu soruya, “insan içindir” yanıtını veren Sadık Albayrak, bu bilinçle kaleme aldığı ‘Cinayet Olan Edebiyat’ta, belli kişi ve edebiyat olgularını tartışarak, bizdeki edebi eğilimlerin ortaya konması ve anlaşılması konularında ipuçları veriyor, gerçekliğe eleştirel bakabilmenin kavramsal araçlarını paylaşıyor.

  • Künye: B. Sadık Albayrak – Cinayet Olan Edebiyat, Doğu Kitabevi

Damla Demirözü – İşgal, Direniş, İç Savaş (2015)

Yunanistan’ın II. Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında yaşadığı zorlu yıllar Yunan edebiyatında nasıl yankı buldu?

Damla Demirözü, savaş öncesi ve sonrası Yunan toplumunu etkileyen belli başlı siyasal ve toplumsal olayları özetledikten sonra, bu zorlu dönemin Yunan edebiyatında roman, öykü ve deneme türlerine nasıl yansıdığını saptıyor.

  • Künye: Damla Demirözü – İşgal, Direniş, İç Savaş: Yunan Edebiyatında II. Dünya Savaşı Yılları, İstos Yayın

Stuart Kelly – Kayıp Kitaplar Kitabı (2009)

Stuart Kelly, elimizdeki özgün çalışması ‘Kayıp Kitaplar Kitabı’nda, asla okunamayacak yitik kitapların izini sürüyor.

Trenlerde unutuldukları, yakıldıkları, kaybedildikleri, bitirilmeden bırakıldıkları, hiç başlanmadıkları ya da yazarının ölümüyle eksik kaldıkları için bugün mahrum kaldığımız kitaplar, Kelly’nin araştırmacılığıyla okurun karşısına çıkıyor.

“Kayıp bir kitap, asla dansa kalkmayı teklif edemediğiniz kişi gibi, sonsuza kadar daha da çekici kalmayı sürdürür çünkü o ancak hayal gücünüzde kusursuz olabilir,” diyen Kelly’nin çalışması, alternatif bir yazın tarihi olarak, ayrıca “Eğer kaybolmasalardı neler olurdu?” sorusunun yanıtını arayan, varsayımsal bir kütüphane olarak düşünülebilir.

  • Künye: Stuart Kelly – Kayıp Kitaplar Kitabı, çeviren: Hakan Gür, Bilgi Yayınevi, anlatı, 478 sayfa

Arthur Power – James Joyce (2009)

Ressamlık ve yazarlık yapmış Arthur Power, Irish Times’ta sanat eleştirmeni olarak yazılar yazdı.

Power, James Joyce, Modigliani, Ernest Hemingway ve Samuel Beckett gibi isimlerle arkadaşlık ettiği, uluslararası kültürel bir dünyanın üyesiydi.

Power’ın bu kitabı, usta yazar James Joyce’la Paris’te yaptığı sohbetleri düzenlemesiyle ortaya çıkmış.

Kitap, Joyce’un Paris yıllarını aydınlatması, özellikle de ‘Ulysses’ ve ‘Finnegan’ın Uyanışı’ gibi kült eserlerine dair bilinmeyenleri açığa çıkarmasıyla önemli bir boşluğu dolduruyor.

Power ayrıca, Joyce’un günlük alışkanlıklarına ve daha sıradan konulardaki zevklerine dair ipuçları da sunuyor.

  • Künye: Arthur Power – James Joyce: Büyük Yazarın Gizli Evreni, çeviren: Asude Savan, Timaş Yayınları, anlatı, 144 sayfa

Hüseyin Cöntürk ve Halûk Aker – Eleştirmenin Arzusu (2015)

Edebiyat eleştirmeni Hüseyin Cöntürk ile yakın dostu Halûk Aker arasında 1968-2003 arasını kapsayan mektuplaşmalar.

Bu mektuplar, iki ismin dönemlerinin edebiyat dünyasının tartışmalarını bize aktardığı gibi, Cöntürk’ün divan edebiyatı, çağın şair ve yazarlarına ilişkin kitaplarının taslaklarını da okurlarla buluşturuyor.

  • Künye: Hüseyin Cöntürk ve Halûk Aker – Eleştirmenin Arzusu, Yapı Kredi Yayınları

Lauren Elkin – Flanöz: Şehirde Yürüyen Kadınlar (2018)

Lauren Elkin’den, şehirde yürüyen kadınların, flanözlerin tarihi.

Başka bir deyişle, kadın kent gezginlerinin bir şeceresi.

Flanör, Paris’in pasajlarında “amaçsızca dolaşan kişi” anlamına geliyor ve kavramın kendisi de daha ziyade erkekleri kapsıyor.

Elkin de, flanörü erilden dişile flanöz şeklinde dönüştürüyor ve hem kavramın temsil ettikleri üzerine derinlemesine düşünüyor hem de bunu temsil eden kadın figürlerin dünyasına iniyor.

Elkin, okurunu Paris, New York, Tokyo, Venedik ve Londra’nın sokaklarında bir yolculuğa çıkarıyor ve George Sand, Virginia Woolf, Jean Rhys, Agnes Varda, Sophie Calle, Martha Gellhorn ve Joan Didion gibi güçlü kadınların, birer flanöz olarak izlerini takip ediyor.

Deneme, biyografi, kültürel tarih, gezi, edebi eleştiri, kent topografyası ve anı türlerinin harika bir bireşimi olarak okunabilecek kitap, kadınların edebiyat, sanat, tarih, sinema aracılığıyla şehirle, metropolle kurdukları ilişkinin tarihini kapsamlı bir gözle ortaya koymasıyla çok ilgi çekici.

Lauren Elkin’in kitabı, sürekli sokaktan kovalanan kadınların, geçmişten bugüne kamusal alanla nasıl güçlü bir bağa ve tarihe sahip olduklarını gözler önüne sermesiyle, özellikle kadın okurlar için güçlü ve güncel bir moral kaynak olmaya aday.

  • Künye: Lauren Elkin – Flanöz: Şehirde Yürüyen Kadınlar, çeviren: Doğancan Dilcun Doğan, Nebula Kitap, deneme, 372 sayfa, 2018

 

Emir Kalkan – 20. Yüzyıl Türk Halk Şairleri (2015)

Halk şiiri, Pir Sultan, Kul Himmet, Karacaoğlan, Köroğlu ve Dadaloğlu gibi önemli temsilcileri bize miras bıraktı.

Emir Kalkan da bu kitabında, Sümmani, Âşık Veysel, Nesimi Çimen, Neşet Ertaş ve Mahzuni Şerif gibi, bu özgün geleneğin çağımızdaki seçkin isimlerini, onların hayat hikâyelerini, şiirlerinden örnekler eşliğinde okurlarıyla paylaşıyor.

  • Künye: Emir Kalkan – 20. Yüzyıl Türk Halk Şairleri, Ötüken Yayınları

Walter Benjamin – Radyo Benjamin (2018)

‘Radyo Benjamin’, her şeyden önce, Walter Benjamin’in ne denli çok yönlü ve üretken bir düşünür olduğunu ortaya koymasıyla dikkat çekiyor diyebiliriz.

Bu kitap, düşünürün 1929-1933 arasında Frankfurt ve Berlin radyolarında yaptığı 80’i aşkın yayınından yapılmış bir derleme.

Adı ekseriyetle fotoğraf hakkındaki yazılarıyla ve sinema, mimari, Yahudi teolojisi, Marksizm, çeviri çalışmaları, şiddet ve egemenlik alanlarına yaptığı katkılarla anılan Benjamin’in, radyo tarihinin ilk dönemlerindeki katkıları ise nispeten gölgede kaldı.

İşte Benjamin’in çoğu çocuklara yönelik yapılmış bu programları, hayranlık uyandıran genişlikte bir konu yelpazesine yayılıyor:

  • Hızla değişen Berlin’in tipolojileri ve arkeolojileri,
  • Çocukluk dünyasının değişen yüzünden sahneler,
  • Doğru ile yanlışın sınırlarını belirsizleştiren örnek üçkâğıtçılık, dolandırıcılık, sahtekârlık vakaları,
  • Vezüv’ün patlaması ve Missisipi Nehri’nin taşması gibi felaketler ve daha niceleri…

Benjamin’in konuşmaları, çocuklara yönelik olanlarına ek olarak, edebiyat zevki, okuma pratiklerinin popülerleşmesiyle ilgili Aydınlanma dönemi tartışmaları ve insanların mutsuz olma kapasitesi gibi konuları da ele alıyor.

Kitabın birinci bölümünde, Benjamin’in Berlin Radyosu ve Frankfurt Radyosu’nun “gençlik saati” için yazıp sunduğu “çocuklar için radyo hikâyelerinden” günümüze ulaşan metinler yer alıyor.

İkinci bölümde, Benjamin’in çocuklar için yazdığı radyo oyunları olan Kaspercik Hakkında Kuru Gürültü ve Soğuk Kalp bulunuyor.

Üçüncü bölüm, Benjamin’in “edebi radyo konuşmalarını”, derslerini, okumalarını, radyo sohbetlerinden ulaşılabilen metinleri, Hörmodelle yani ibretlik radyo oyunlarını ve çocuklar için hazırlanmamış iki radyo oyununu bir araya getiriyor.

Son olarak dördüncü bölümde ise, Benjamin’in radyoda yayınlanmak üzere kaleme alınmamış olmakla beraber radyo üzerine olan yazılarından bir seçki sunuluyor.

  • Künye: Walter Benjamin – Radyo Benjamin, hazırlayan: Lecia Rosenthal, çeviren: Cemal Ener ve Elif Okan Gezmiş, Metis Yayınları, deneme, 440 sayfa, 2018