Kategori: Edebiyat Kuramı

Gérard de Cortanze – Hayat Yazısı: Jorge Semprun (2008)

İspanyol yazar Jorge Semprun, edebiyatıyla olduğu kadar, politikacı kimliğiyle de bilinen bir isim.

İspanyol Komünist Partisi’nin üyesi olarak siyasete atılan Semprun, hiçbir zaman siyasetle bağını koparmamış, sosyalist Felipe Gonzalez’in kurduğu İspanyol Hükümeti’nde kültür bakanlığına kadar uzanmıştı.

Cortanze’ın Semprun biyografisi, yazarın edebiyatını ve siyaset hayatını ayrıntılarıyla sunuyor.

Semprun’un 2. Dünya Savaşı’nda yaşadıkları, bu dönemdeki Buchenwald cehennemine dair tanıklığı ve edebiyatının savaştan ne derece etkilendiği, kitapta ele alınan konulardan birkaçı.

  • Künye: Gérard de Cortanze – Hayat Yazısı: Jorge Semprun, çeviren: Nükhet İzet, Doruk Yayınları, biyografi, 230 sayfa

İlyaz Bingül – Orhan Kemal Edebiyatında İşçi-Oluş Ve Ücretli Hayat (2014)

İlyaz Bingül, Osmanlı’nın son on yılından Cumhuriyet’e geçiş sürecinde burjuvazinin ihtiyaç duyduğu işçileştirme sürecini ve bunun Orhan Kemal’in yapıtlarına yansımalarını inceliyor.

Bingül, Orhan Kemal edebiyatının omurgasını oluşturan iki olgu olduğunu belirtiyor.

Bunlardan ilki, İstanbul ve Selanik dışında ücretli çalışmanın yaygınlaştığı ilk bölge olan ve yazarın otuz beş yaşına kadar yaşadığı Çukurova, ikincisi de, İstanbul’a geldikten sonra ilişkide bulunduğu işçiler.

Bingül’ün çalışması, büyük şehirlere göçün arttığı 1950’lerin, Orhan Kemal edebiyatına yaptığı olağanüstü etkileri gözler önüne sermesiyle dikkat çekiyor.

  • Künye: İlyaz Bingül – Orhan Kemal Edebiyatında İşçi-Oluş Ve Ücretli Hayat, Gram Yayınları, inceleme, 360 sayfa

Jorge Luis Borges – Tartışmalar (2014)

‘Tartışmalar’, Latin Amerika edebiyatının öncü isimlerinden Jorge Luis Borges’in 1930’lu yıllarda kaleme aldığı denemelerinden oluşuyor.

Borges bu denemelerinde, kendine has ayrıntıcı bakışıyla,

  • Arjantin ve Uruguay’da Gauchesca şiirinin gelişimini ve öncü şairlerini,
  • Gerçeklik ve metafiziğin kesişmesini,
  • Okurun batıl etiğini,
  • Walt Whitman şiirinde dikkat çeken kimi özellikleri,
  • Mistik Kabala anlayışını,
  • Gerçekliğin postülasyonunu,
  • Akhilleus ile kaplumbağa paradoksunu,
  • Flaubert’in sıra dışı yazgısını,
  • Kutsal üçlü gizemini,
  • Anlatı sanatı ve büyü ilişkisini,
  • Ve Arjantinli yazarın gelenekle arasındaki ilişkiyi ele alıyor.

Kitaptaki denemeler, en çok yazarın geniş düşünsel, entelektüel ilgilerini ortaya koymalarıyla önemli.

  • Künye: Jorge Luis Borges – Tartışmalar, çeviren: Çiçek Öztek, İletişim Yayınları, deneme, 217 sayfa

Hülya Dündar Şahin – Narsisist Entrikalar (2017)

Nahid Sırrı Örik, yazarların, edebiyat araştırmacılarının, eleştirmenlerin unutulmuşluğa terk ettiği, yitik yazarlarımızdan.

Neyse ki tüm bu unutulmuşluğa rağmen, bilhassa son zamanlarda Örik’in kişiliği ve edebiyatını farklı yönleriyle ele alan çalışmaların sayısında bariz bir artış da söz konusu.

İşte Hülya Dündar Şahin’in bu nitelikli çalışması da, Nahit Sırrı Örik’in yapıtlarına psikanalitik bir çerçeveden bakıyor.

Kitap, Örik’in yapıtlarında “patolojik narsisizm” bağlamında büyüklenmecilik, hayran olunma arzusu, kıskançlık, haset, acımasızlık, sömürücülük, para ve iktidar hırsı gibi örüntülerin izini sürmesiyle dikkat çekiyor.

Yazar bununla da yetinmeyerek Örik’in karakterlerini ve bu karakterlerin başat kişilik özelliklerini, yapıtlarındaki temel değerleri, Örik’in kadın-erkek ve ebeveyn-çocuk ilişkilerini nasıl tasvir ettiğini, Örik’in yapıtlarındaki entrikaların yapısını da ayrıntılı bir bakışla ortaya koyuyor.

Örik edebiyatına özgün bir katkı.

  • Künye: Hülya Dündar Şahin – Narsisist Entrikalar, Metis Yayınları, edebiyat inceleme, 352 sayfa

Sadettin Ökten – Yahya Kemal’in Rüzgarıyle (2008)

‘Yahya Kemal’in Rüzgarıyle’, Sadettin Ökten’in düşünce ve duygu dünyasında, Yahya Kemal’in çağrıştırdıklarını anlatıyor. Ökten bu çağrışımlardan yola çıkarak başka yollara, başka alanlara açılıyor.

Yazar, Yahya Kemal’in şiirini, ‘Cemiyet, Ferd ve Hakan Üzerine’, ‘Musiki Üzerine’ ve ‘Tarih ve Vatan Üzerine’ başlıklı üç bölümde incelerken, bu şiirleri tarihsel, toplumsal ve kültürel açılardan yorumluyor.

Ökten, sunulan Yahya Kemal imgesinin yetersiz olduğunu ve bu şairin düşünce dünyasının zengin bir medeniyet iklimi sunduğunu söylüyor.

Ökten’in yorumları da, bu medeniyet ikliminin açığa çıkarılma çabası olarak düşünülebilir.

  • Künye: Sadettin Ökten – Yahya Kemal’in Rüzgarıyle, Ötüken Yayınları, inceleme, 486 sayfa

Zygmunt Bauman ve Keith Tester – Zygmunt Bauman ile Söyleşiler (2017)

Yirminci yüzyılın en önemli sosyolog ve düşünürlerinden Zygmunt Bauman ile yapılmış aydınlatıcı bir söyleşi.

Söyleşinin en büyük katkısı, Bauman’ın hem bir insan hem de düşünür olarak nitelikli bir portresini sunması.

Burada, Bauman entelektüel rehberliği eşliğinde, edebiyattan sosyolojiye ve felsefeye uzanan farklı disiplinlerle, ayrıca Gramsci’den Borges’e, Calvino’dan Marx’a, Castoriadis’ten Levinas’a pek çok yazar ve düşünürle karşılaşıyoruz.

Bauman söyleşisinde, modernlik, postmodern durum, akışkan dünya, öteki, ahlak, antisemitizm ve allosemitizm gibi pek çok kavram üzerine yeniden düşünüyor.

Kitap, Bauman’ın kişiliğine ve düşünce sistemine dair bizi aydınlatmakla kalmıyor, aynı zamanda çağdaş düşüncenin 20. yüzyıldan 21. yüzyıla kat ettiği seyrin derli toplu bir sunumunu da izleyebiliyoruz.

  • Künye: Zygmunt Bauman ve Keith Tester – Zygmunt Bauman ile Söyleşiler, çeviren: Mesut Hazır, Heretik Yayıncılık, söyleşi, 192 Sayfa

Tarık Buğra – Politika Dışı (2014)

‘Politika Dışı’, Tarık Buğra’nın farklı yerlerde yayınlanmış yazıları ile kendisiyle yapılmış söyleşilerden oluşuyor.

Buğra’nın düşünce dünyasına ve edebi anlayışına ışık tutmasıyla önem arzeden makaleler, dönem Türkiye’sinin kültür ortamından pek çok detay üzerine düşünüyor.

Buğra burada, Mehmet Akif Ersoy şiirinin özelliklerini, yazılan bir kitabın beraberinde getirdiği sınırları, sanatın sanat için mi yoksa halk için mi olduğunu, sanatçının niteliklerini, yazmayı, yazarlığın zorluklarını, Türkçenin karşı karşıya bulunduğu güncel sorunları, eğitim sistemindeki belli başlı çıkmazları ve tiyatro sanatının toplum hayatına katkılarını irdeliyor.

  • Künye: Tarık Buğra – Politika Dışı, Ötüken Yayınları, makale, 302 sayfa

Caroline Levine – Biçimler (2017)

Biçimler kültürü, siyaseti ve bilgiyi nasıl etkiledi?

Caroline Levin bu ödüllü çalışmasında, biçimi bütün, ritim, hiyerarşi ve ağ gibi dört ana bölümde irdeleyerek biçimlerin siyasal, toplumsal ve tarihsel ile olan ilişkisini gözler önüne seriyor.

Biçimlerin yalnızca sanatın konusu olamayacağını, bilakis genel olarak hayatın tümünü yansıttığını belirten Levine, felsefe ve popüler kültür, edebiyat gibi farklı alanlarda gezinerek, biçimin hayatımızı nasıl etkilediğini araştırıyor.

Levine’in çalışmasının kuramsal boyutunda Michel Foucault, Jacques Rancière, Mary Poovey ve Judith Butler gibi düşünürlerin biçimciliğe dair yaklaşımları irdeleniyor.

Yazar ayrıca, Sophokles’in ‘Antigone’si, Charles Dickens’in ‘Kasvetli Evi’ ve meşhur televizyon dizisi The Wire gibi pek çok eserin arka planında işleyen biçimsel yapıyı da ortaya çıkarıyor.

Bu ufuk açıcı çalışmanın 2015 James Russell Lowell Ödülü ile 2016 Dorothy Lee Kültür Ekolojisi Alanında Üstün Akademik Çalışma Ödülü kazandığını, ayrıca çalışmanın Flavorwire tarafından 2015’in en iyi 10 akademik yayınından biri ilan edildiğini de belirtelim.

  • Künye: Caroline Levine – Biçimler, çeviren: Didem Dinçsoy Koç Üniversitesi Yayınları, edebiyat inceleme, 237 sayfa

Kolektif – Kültürün Nabzını Tutan Doğan Hızlan (2008)

‘Kültürün Nabzını Tutan Doğan Hızlan’, incelemeleriyle, yarım yüzyıldır Türkiye edebiyatına katkı sunan Doğan Hızlan’ın hayatını ve çalışmalarını anlatıyor.

Hızlan yazı serüvenine, arkadaşlarıyla beraber kurduğu Yankı isimli edebiyat dergisiyle başlamış ve daha sonra çeşitli yazılı ve görsel basın kuruluşlarında edebiyat kritikleri yaparak, bu görevini devam ettirdi.

Kitapta, Hızlan’ın edebiyatla süregelen bağı dışında, sinema, tiyatro, yemek kültürü gibi alanlardaki üretimlerine de vurgu yapılıyor.

Çalışma, Hızlan hakkında görüş bildiren yazarların yorumlarını, yazılarından yapılmış bir derlemeyi ve kendisiyle yapılmış bir söyleşiyi barındırıyor.

  • Künye: Kolektif – Kültürün Nabzını Tutan Doğan Hızlan, hazırlayan: Alpay Kabacalı, Gürer Yayınları, biyografi, 208 sayfa

Tom McCarthy – Tenten ve Edebiyatın Gizemi (2017)

Tenten, köpeği Milu, arkadaşı Kaptan Haddock ve daha pek çok güzel karakter barındıran ‘Tenten’in Maceraları’ dünyanın en ünlü çizgiroman serilerinden.

Çocukluğunda onunla yolu kesişmeyen kimse yoktur.

Hatta öyle Tenten tutkunları vardır ki, yetişkinliklerinde bile bu çizgiromana karşı duyarlılıklarını, hassasiyetlerini kaybetmezler.

İşte bu kitap, tam da bu etkinin izini sürmesiyle önemli.

Tom McCarthy, 1929 yılında yaratılmış bu ünlü çizgiromanın dünyasına iniyor ve onun hangi yönleriyle böylesi olağanüstü bir başarı yakaladığını irdeliyor.

Bunun için öncelikle Tenten’in yaratıcısı Hergé’nin hayatındaki ayrıntılara bakan McCarthy, Tenten’de gördüğümüz maceraların ne kadarının Hergé’nin bizzat yaşadıklarıyla, ne kadarının kurmaca olduğunu araştırıyor.

Çizgiromanın başarısının altında, Hergé’nin roman sanatının inceliklerini kullanmadaki yeteneğinin gizli olduğunu belirten yazar, buradan hareketle Tenten’in ne kadar edebi bir metin olduğunu sorguluyor.

McCarthy bunu yaparken Barthes, Bataille, Derrida gibi düşünürlerin fikirlerine de başvurmakta.

  • Künye: Tom McCarthy – Tenten ve Edebiyatın Gizemi, çeviren: Cihat Taşçıoğlu, Notos Kitap, edebiyat inceleme, 219 sayfa