Kategori: Edebiyat Kuramı

Dorrit Cohn – Şeffaf Zihinler (2008)

Alt başlığı ‘Kurmaca Eserlerde Bilincin Sunumu’ olan bu çalışma, kurmaca eserlerde karakterlerin zihinsel yaşantısına odaklanıyor.

Aynı zamanda modernist edebiyatın üslup ve tekniklerine dair önemli ayrıntılar barındıran kitabında Dorrit Cohn, çoğunlukla edebiyat meraklılarının aşina olduğu metinler üzerinden Dostoyevski, Henry James, Kafka, Joyce, Proust, Woolf ve Sarraute gibi yazarların, karakterlerinin bilinç durumlarını sunma tarzlarını inceliyor.

Bunları incelerken bilinç-akışı, monolog, psiko-anlatı gibi tekniklerden de yararlanan Cohn’un, konunun kritik boyutuyla ilgilenenlerin yanı sıra, okuyucular için de oldukça ilgi çekici bir çalışmaya imza attığını söyleyelim.

  • Künye: Dorrit Cohn – Şeffaf Zihinler, çeviren: Ferit Burak Aydar, Metis Yayınları, eleştiri, 289 sayfa

Peter Brooks – Psikanaliz ve Hikâye Anlatıcılığı (2014)

Anlatıbilim terminolojisini sınırlı bulan Peter Brooks, psikanalizin zengin, çağrışımlı dilini devreye sokarak modern anlatı için daha eklektik ve üretken bir yaklaşım öneriyor.

Hem de Batı kültüründe olay örgüsünün doğasının izini süren tarihsel bir anlatı eşliğinde…

  • Künye: Peter Brooks – Psikanaliz ve Hikâye Anlatıcılığı, çeviren: Hivren Demir-Atay ve Hakan Atay, Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, psikanaliz, 160 sayfa

Kolektif – Erendiz Atasü Edebiyatı (2014)

Erendiz Atasü, Türkiye’de kadın yazar ve kadın edebiyatı kavramları düşünüldüğünde ilk akla gelen isimlerden.

Feminist yönleri ağır basan Atasü’nün romanları ve öykülerinde kadın dilini nasıl oluşturduğunu irdeleyen kitap, zaman, mekân, kültür ve geleneğin kadının biçimlenmesindeki rolünü tartışmasıyla dikkat çekiyor.

  • Künye: Kolektif – Erendiz Atasü Edebiyatı, yayına hazırlayan: Günseli Sönmez İşçi, Can Yayınları, edebiyat inceleme, 320 sayfa

Refik Ahmet Sevengil – Eski Şiirimizin Ustaları (2014)

Sevengil’in 1963-64 arasında İstanbul Radyosu’ndaki konuşmaları.

Yunus Emre ve Aşık Paşa’dan Neyzen Tevfik ve Yahya Kemal’e, Türk şiirinin Anadolu topraklarındaki ilk ürünlerinden günümüze gelişimi.

Çağını bitirip kapamış bir kültürün ardında kalanlar.

Eski şiirle ilgilenenler kadar öğrenciler için de faydalı bir kaynak.

  • Künye: Refik Ahmet Sevengil – Eski Şiirimizin Ustaları, Alfa Yayınları

Stephen Kern – Nedenselliğin Kültürel Tarihi (2008)

Stephen Kern, ‘Nedenselliğin Evrensel Tarihi’nde, klasik ve modern edebiyat eserleri aracılığıyla, Viktorya dönemi ile modern dönemdeki nedensellik arayışına odaklanıyor.

“Neden?” sorusu, kuşkusuz insanın birçok ediminin, yaratısının başlatıcısı.

Kern’in çalışması, sırf bunun izini sürmesiyle dahi dikkate değer.

Edebiyat eserleri içinde cinayet romanlarında yer alan nedenselliğin sorgulanması da, çalışmayı zenginleştiren unsurlardan.

Kern kitap boyunca bu izi sürerken, söz konusu dönemlerde bilim, teknoloji, sanat, psikoloji, tıp, sosyal bilimler, felsefe gibi alanlarda gözlenen değişimleri ve bunların edebiyata yansımalarını da anlatıyor.

  • Künye: Stephen Kern – Nedenselliğin Kültürel Tarihi, çeviren: Emine Ayhan, Metis Yayınları, inceleme, 530 sayfa

Matthieu Galey – Açık Gözler: Marguerite Yourcenar (2008)

Biyografi kitaplarıyla bilinen Matthieu Galey’in ‘Açık Gözler’i, Fransız yazar Marguerite Yourcenar’la yapılmış ve özellikle edebiyat tutkunlarını cezbedebilecek uzun soluklu bir söyleşiyi barındırıyor.

Yourcenar bu söyleşilerde, çocukluğundan başlayarak yetiştiği koşulları, ailesini, kendisini yazmaya iten etkenleri, yazarlığını, romanlarının yazılış süreçlerini, yazmanın onun için ne ifade ettiğini, kendisi için çok önemli olan ve neredeyse tüm hayatı boyunca süren seyahatlerini anlatıyor.

Yourcenar’ın romanlarının başat özelliklerinden olan tarihi ayrıntıların, bu söyleşileri asıl zenginleştiren, doyuran yön olduğunu da ayrıca belirtmekte fayda var.

  • Künye: Matthieu Galey – Açık Gözler: Marguerite Yourcenar, çeviren: Ayten Er, Doruk Yayınları, söyleşi, 391 sayfa

Halim Kara – Osmanlı’yı Tahayyül Etmek: Tarihsel Romanda Fatih Temsilleri (2017)

Tarihsel romanlar tarihi yeniden okudukları gibi, hem onu yeni baştan yazabilir hem de tümüyle çarpıtabilir.

Modern Türk edebiyatı, karşılaştırmalı edebiyat ve tarihsel roman gibi alanlarda çalışan Halim Kara’dan tarihsel romanların Osmanlı kurguları üzerine nitelikli bir inceleme.

Kara incelemesinin merkezine, Fatih Sultan Mehmet’in tarihsel romanlardaki işlenişini merkeze alarak yapıyor.

Tarihsel romanların birer kurmaca metin olmalarından öte, toplumsal hafızayı ne denli etkilediğini ayrıntılı bir şekilde gözler önüne sermesi, çalışmanın en büyük katkısıdır diyebiliriz.

Kitapta ayrıca,

  • Türk edebiyatının siyasi ve toplumsal işlevleri,
  • Türkiye’de tarihsel romanının ortaya çıkışı ve gelişimi,
  • Resmi tarihyazımının dinamikleri,
  • Ve edebiyatın kimlik oluşumunda üstlendiği roller gibi, birçok ilgi çekici konu tartışılıyor.

Yalnızca tarihe ve tarihsel romanlara değil, genel olarak edebiyat incelemeleriyle ilgilenen her okurun bakmak isteyeceği bir çalışma.

  • Künye: Halim Kara – Osmanlı’yı Tahayyül Etmek: Tarihsel Romanda Fatih Temsilleri, Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, edebiyat inceleme, 300 sayfa

İsmail Güleç – Türk Edebiyatında Mesnevi Tercüme ve Şerhleri (2008)

İsmail Güleç, ‘Türk Edebiyatında Mesnevi Tercüme ve Şerhleri’nde, dünya dillerine en çok çevrilen kitaplardan, Mevlana’nın ‘Mesnevi’sinin Türkçe çeviri ve şerhlerini araştırıyor.

Son dönemlerde, özellikle de 2007 yılının UNESCO tarafından Mevlana yılı olarak ilan edilmesiyle beraber, Mevlana’nın eserlerine duyulan ilgi daha da arttı.

Güleç’in kitabı da, Türkçeye yapılan çevirileri ve şerhleri, derli toplu bir biçimde barındırmasıyla, bu alanda önemli bir rehber çalışma olarak dikkat çekiyor.

Kitabın birinci bölümünde, Mesnevi’de tahkiye metodu, ikinci bölümünde tercümeleri, üçüncü bölümünde şerhleri ve dördüncü bölümünde de Mesnevi sözlükleri inceleniyor.

  • Künye: İsmail Güleç – Türk Edebiyatında Mesnevi Tercüme ve Şerhleri, Pan Yayıncılık, inceleme, 286 sayfa

Nathalie Sarraute – Kuşku Çağı (2014)

Sanatın ve sanatçının kimliğine, amacına, varlık sebebine vakfedilmiş usta işi denemeler.

Başta yazmak ve yazarlık olmak üzere.

Fransız menşeli Yeni Roman akımının ünlü siması, hem geleneksel roman konusundaki inanç ve anlayışlara dirayetle karşı çıkıyor hem de sanatın neliğine dair kuşkularımızı gideriyor.

  • Künye: Nathalie Sarraute – Kuşku Çağı, çeviren: Eylül Desen Kaytancı, Kafe Kültür Yayıncılık, deneme, 128 sayfa

Oğuz Cebeci – Komik Edebi Türler (2008)

Edebiyat kuramcısı Oğuz Cebeci, ikinci kitabı ‘Komik Edebi Türler’de, edebiyatın parodi, satir ve ironi türlerine odaklanıyor.

Kitabı dikkate değer kılan başlıca unsur, Cebeci’nin bu türlerde eser veren yazarları, ağırlıklı olarak Türkiye edebiyatından seçmesi.

Oğuz Atay ve Ahmet Hamdi Tanpınar’ın ironi; Selim İleri’nin parodi ve Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın da satir türünde yazan isimler olarak incelenmesi, çalışmada ilgi çeken örneklerden birkaçı.

Kitap, komik edebi türlere dair kapsamlı bir analiz sunmasının yanı sıra, bu analizi örnek yapıtlar üzerinden gerçekleştirmesiyle de, Türkiye edebiyatı incelemelerine özgün ve değerli bir katkı sunuyor.

  • Künye: Oğuz Cebeci – Komik Edebi Türler, İthaki Yayınları, inceleme, 397 sayfa