Kategori: Edebiyat Kuramı

Terry Eagleton – Güç Mitleri (2017)

İngiliz geç romantik dönemin önde gelen yazarları Brontë kardeşleri Marksist bir bakışla inceleyen bir kitap.

Kız kardeşlerin eserlerini, fabrikalar ve pamuk atölyeleriyle kuşatılmış küresel sanayi toplumunun göbeğinde yazdıklarını belirten Eagleton, bu eserleri hem yazarların sınıfsal ve yazınsal kimlikleri hem de dönemin karakteristiği bağlamında ele alıyor.

Eagleton, Brontë’lerin özgür, asi ruhlu muhafazakâr romantik kadınlar olarak, bu dönemde ortaya çıkan işçi sınıfının kitlesel hareketi Çartizm’e hem sempati hem de korku hissettiklerini savunuyor ve bu durumu, tipik alt orta sınıf çelişkisi olarak tartışıyor.

Kuzey İngiltere kırsalında yetişmiş üç kız kardeşin edebi, sınıfsal ve kültürel dünyasına daha yakından bakmak isteyenlere.

  • Künye: Terry Eagleton – Güç Mitleri, çeviren: Alev K. Bulut, Can Yayınları, edebiyat inceleme, 184 sayfa

Zeynep Uysal – Metruk Ev (2014)

Zeynep Uysal ‘Metruk Ev’de, Servet-i Fünun akımının önemli yazarlarından Halit Ziya Uşaklıgil’in romanlarındaki Osmanlı bireyinin izini sürüyor.

Halit Ziya’nın romanlarının yekpare, büyük bir romanın parçaları olduğunu belirten Uysal,

  • Uşaklıgil’in romanlarındaki bireyin arzularını,
  • Bireysel arzularla toplumsal ahlak kuralları arasındaki çatışmayı,
  • Arzunun biçimlendirdiği iktidar mücadelesini,
  • Ev içi iktidarın biçimlenmesinde mülkiyetin etkisini
  • Ve Halit Ziya romanlarında anlatıcının rolünü tartışıyor.

Uysal, genel kanının aksine, bireyi ve evin içini öne çıkaran Halit Ziya romanının gerçekte politik olduğunu savunuyor.

  • Künye: Zeynep Uysal – Metruk Ev, İletişim Yayınları, edebiyat inceleme, 320 sayfa

Dücane Cündioğlu – Arasokakların Tarihi (2008)

Dücane Cündioğlu’nun anılara ve anı eserlerine adanmış ‘Arasokakların Tarihi’, Osmanlı’da ve Cumhuriyet dönemlerinde kaleme alınmış hatıratlara odaklanıyor.

Cündioğlu kitabında, Meşrutiyet’e Cumhuriyet’e uzanan bir süreçte, ülkenin edebiyat, kültür, düşün ve siyaset gibi sahalarında iz bırakmış isimlerin anılarını yorumluyor ve bu anıların çerçevesinden günümüzü değerlendirmeye çalışıyor.

Hasan Ali Yücel, Serteller, Nurullah Ataç, Mina Urgan, Zekeriya-Sabiha Sertel, Cemil Meriç, Cündioğlu’nun hatıratlarını kitabına konuk ettiği isimlerden birkaçı.

Cündioğlu’nun hem anı sahibi yazarlarla hem de bu yazarlarla yakın ilişkide bulunmuş kişilerle de ilgileniyor.

  • Künye: Dücane Cündioğlu – Arasokakların Tarihi, Etkileşim Yayınları, inceleme, 220 sayfa

Barry Charles Tharaud – Çukurova (2017)

Çukurova deyince Yaşar Kemal’i, Yaşar Kemal deyince Çukurova’yı hatırlıyoruz. Çukurova, William Faulkner’ın hayali ülkesi Yoknapatawpha gibi, adeta Yaşar Kemal ile özdeşleşmiş, onunla bütünleşmiştir.

İşte Barry Charles Tharaud’un bu kitabı da, Yaşar Kemal’in edebiyatının temellerinin, başka bir deyişle Kemal’in edebiyatının filizlendiği coğrafya olarak Çukurova’nın peşine düşüyor.

Tharaud, Türkiye’nin bir medeniyetler kavşağında bulunduğunu ve bu kültürel zenginliğin Yaşar Kemal’in yapıtlarına yoğun bir şekilde yansıdığını belirtiyor.

Yaşar Kemal’in ‘İnce Memed’in ilk ve ikinci cildi, ‘Yer Demir, Gök Bakır’ ve ‘Ölmez Otu’ kitaplarını merkeze alan incelemesinde Tharaud, Yaşar Kemal’in eserlerinin arkasındaki felsefeyi, kültürel zenginliği ve başlıca yazım tekniklerini gözler önüne seriyor.

Tharaud, Yaşar Kemal edebiyatının, modern varoluşsal sorunlara yanıt verecek yetkin bir edebiyat olduğunu da belirtiyor.

Yaşar Kemal’in yapıtlarına ve bunun kaynağı olan Anadolu’nun kültürel zenginliğine dair derinlikli bir analiz.

  • Künye: Barry Charles Tharaud – Çukurova, çeviren: Tahsin Çulhaoğlu, Yapı Kredi Yayınları, edebiyat inceleme, sayfa 480

Ertuğ Uçar – Woolf’un İzinde (2017)

Ertuğ Uçar’ın bu kitabının ilk nüveleri, kendisinin deniz fenerlerine duyduğu tutkuyla ortaya çıkmış.

Yazarın, Virginia Woolf’un meşhur Deniz Feneri kitabına ilham kaynağı olan Godrevy Fenerini görmesiyle de kitabın devamı deyim yerindeyse çorap söküğü gibi gelmiş.

Bu kitap, Uçar’ın yazma deneyimini kelime ve kavramlara döktüğü ve bunu yaparken de Woolf’un ardında bıraktıklarının ince ince izini sürdüğü bir anlatı aslında.

Antalya, İstanbul, Eastburne ve St. Ives arasında hem coğrafi hem zihinsel bir yolculuğa çıkan Uçar’ın kitabı, neden yazdığımız, nasıl yazdığımız, yazarken neler yaşadığımız ve yazmamızın altındaki psikolojik ve varoluşsal etkenler konusunda bir tefekkür metni.

Yazar adaylarının da kendini ispatlamış yazarların da bakmakla iyi edecekleri bir kitap.

  • Künye: Ertuğ Uçar – Woolf’un İzinde, Can Yayınları, deneme, 96 sayfa

Sadık Usta – Türk Ütopyaları (2014)

Sadık Usta, Türkiye’nin ütopya envanterini ortaya çıkarıyor ve bunu yaparken de,

Türk aydınının ütopya kavramıyla ilk kez ne zaman tanıştığını,

Ütopya yazını ve bu yazın türünün örneklerinin ne zaman ortaya çıktığını,

Ülkemizde ütopyaya dair bir geleneğin olup olmadığını

Ve alana dair akademik çalışmaların ne zaman başladığını aydınlatıyor.

Usta, Batı aydınlanmasının Türkiye’ye etkilerini, Türk edebiyatında modernleşmeyi ve Jöntürkler ile Kemalistlerin ütopyalarını ele alırken, Ziya Paşa, Namık Kemal, İsmail Gaspıralı, Hüseyin Cahit Yalçın, Ahmet Ağaoğlu gibi yazarların kaleme aldığı ütopyalardan bir seçki de sunuyor.

  • Künye: Sadık Usta – Türk Ütopyaları, Kaynak Yayınları, inceleme, 404 sayfa

Seval Şahin – Cinai Meseleler (2017)

Osmanlı-Türk polisiye edebiyat meraklılarını fazlasıyla heyecanlandıracak, bu türün 1884-1928 yılları arasındaki ideolojik ve biçimsel gelişimini araştıran kapsamlı ve zengin bir çalışma.

Osmanlı-Türk polisiyesinin karakteristik özellikleri,

Polisiye edebiyatın meşhur kahramanları Sherlock Holmes’ların ve Nat Pinkerton’ların Türkiye edebiyatındaki muadilleri,

Tilki Leman, Çekirge Zehra ve Şeytan Hadiye gibi, Türk polisiyesinde kadın profilleri,

Azınlıklar ve yabancıların Türk polisiyelerindeki temsil biçimleri…

Son olarak, kitabın yazarı Seval Şahin’in de bir polisiye edebiyat tutkunu olduğunu ve bu durumun incelemeye olumlu yansıdığını da belirtelim.

  • Künye: Seval Şahin – Cinai Meseleler, İletişim Yayınları, edebiyat inceleme, 214 sayfa

Yeliz Özay Diniz – Evliyâ Çelebi’nin Acayip ve Garip Dünyası (2017)

Evliyâ Çelebi’nin meşhur ‘Seyahatnâmesi’, kendinden sonraki gezi edebiyatını köklü bir biçimde etkilemiş, çığır açmış bir eserdi.

Evliyâ Çelebi’nin ‘Seyahatnâmesi’nde “acaip” ve “garip” kelimeleri de, yazarın sıklıkla kullandığı iki kavramdı.

İşte Yeliz Özay Diniz’in elimizdeki çalışması, sağlam bir kavramsal çerçeve ekseninde, Evliyâ Çelebi’nin neyi, neden “acayip” ve “garip”  bulduğunu ve okuru ya da dinleyiciyi hangi noktalarda böyle bir anlatıyla karşı karşıya olduğuna dair yönlendirdiğini bütünlüklü bir bakışla ortaya koyuyor.

Kitapta irdelenen kimi konular şöyle:

Evliyâ Çelebi’nin yaşamında tanık olduğu kişilerin çeşitli deneyimlerinin eserlerinde kendilerine yer bulma şekli,

Melek Ahmed Paşa ve Kaya Sultan’ın ilişkisini yansıtan rüya anlatılarının seyahatnâmedeki yeri,

Evliyâ Çelebi’nin kültürel ve fiziksel olarak “öteki”sinin kim olduğu,

Hem anlatıcının hem de okurun acayip bulabileceği uzak memleketlerin hayvanlarının, ‘Seyahatnâme’de nasıl bir anlatı yöntemiyle sunulduğu,

Evliyâ Çelebi’nin yerel rivayetlere ilgisi,

Evliyâ Çelebi’nin sanat olarak sihre olan yaklaşımı…

Diniz’den, Evliyâ Çelebi’nin görkemli hikâye anlatıcılığının derinlikli bir analizi…

  • Künye: Yeliz Özay Diniz – Evliyâ Çelebi’nin Acayip ve Garip Dünyası, Yapı Kredi Yayınları, edebiyat inceleme, 236 sayfa

Rodrigo Quian Quiroga – Borges ve Bellek (2017)

Görsel algı ve belleğin işleyiş dinamikleri, Rodrigo Quian Quiroga’nın esas çalışma alanları.

Yazar, bu deneyiminden yola çıkarak, Jorge Luis Borges’in kimi öykülerinde karşımıza çıktığı şekliyle belleğin görünümleri ve işlenişini irdeliyor.

Quiroga’nın, Borges’in bu türdeki öykülerine verdiği örneklerden biri, ‘Bellek Funes’.

‘Bellek Funes’, yaşadıklarını tüm ayrıntılarıyla hatırlayan, unutmak gibi bir sorunu hiç yaşamayan, fakat aklındakileri bir türlü kavramlara dökemeyen Funes isimli başkahramanıyla hatırlanacaktır.

Quiroga öyküdeki bu duruma odaklanarak,

Beyindeki belli nöronların somut ayrıntıları neden göz ardı ettiğini ve soyut kavramlar yoluyla belleği nasıl oluşturduğunu ve beyinde uzun süreli belleğin oluşma sürecini ayrıntılı bir bakışla ele alıyor.

Kitap, Borges’in öykülerinin yanı sıra, olağanüstü belleğe sahip kişilerin yaşamöyküleri, beynin anatomisi, görme mekanizmasına ilişkin kuramlar ve Borges ile aynı konuları düşünmüş William James, Gustav Spiller ve John Stuart Mill gibi düşünürlerin fikirleri gibi keyifli konular da yer alıyor.

Belleğin bilişsel işlenişine daha yakından bakmak isteyenlere.

  • Künye: Rodrigo Quian Quiroga – Borges ve Bellek, çeviren: Ferit Burak Aydar, Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, sinirbilim, 184 sayfa

Ursula K. Le Guin – Dümeni Yaratıcılığa Kırmak (2017)

Hep Kitap, yazı tutkunlarını hedefleyen, yazı ve yaratıcılık üzerine yeni bir seriye başladı. Serinin adı, ‘Atölye’

Dizinin ilk kitabı, Ursula K. Le Guin’in ‘Dümeni Yaratıcılığa Kırmak’ adlı eseri.

İkinci kitap ise, uzun zamandır yazar koçluğu yapan Kendra Levin’in, genç yazarları motive etmeyi amaçladığı çalışması ‘Sen de Kendi Hikâyenin Kahramanısın’.

Serinin daha sonra yayımlanacak çalışmalarla daha da zenginleşmesi bekleniyor.

Gelelim dizinin ilk kitabı Ursula K. Le Guin’in eserine…

Kitap, yazarın kendi yazma sürecinden edindiği sırları ve deneyimleri başka yazarların yazmak konusundaki fikirleriyle harmanlamasıyla harikulade bir eser.

Le Guin, yazarlığın nasıl bir içgüdü olduğunu, yazma tutkusunun ne anlama geldiğini irdeleyerek kitabına başlıyor ve ardından aşağıdaki soruların yanıtlarını irdeleyerek devam ediyor.

Neden yazma ihtiyacı duyarız?

Yazarlıkta yaratıcılık nasıl geliştirilebilir?

Modern çağda yazmanın zorlukları nelerdir?

Doğru kelimeler, bir yapıtı iyi yapmaya tek başına ne kadar yeterli?

Bakış açısının tutarlılığı hikâyenin ritmini nasıl etkiler?

Yazar, bu soruların yanıtlarını ararken,  okuruna daha iyi yazmak konusunda uygulanabilir ipuçları ve püf noktaları da sunuyor.

Geleceğin yazar adaylarının, hatta bizzat yazarlara da ilham verebilecek iyi bir kılavuz.

7 Nisan’da raflarda!

  • Künye: Ursula K. Le Guin – Dümeni Yaratıcılığa Kırmak, çeviren: Damla Göl, Hep Kitap, edebiyat, 144 sayfa