Edebiyat Kuramı – Sayfa 26

Enis Batur – Son Modernler (2013)

SON MODERNLER, Enis Batur, Sel Yayıncılık, eleştiri, 655 sayfa

‘Son Modernler’, Enis Batur’un edebiyat yazılarının ilk cildini oluşturuyor. Bu cilt, Batur’un 1979-1994 yılları arasında yayımladığı ‘Şiir ve İdeoloji’, ‘Yazının Ucu’ ve ‘E/Babil Yazıları’ başlıklı üç deneme kitabını bir araya getiriyor. Yazar, çoğul okuma, yazı ve iletişim, anlatı, anlatıda zamansal sorunlar, Frankfurt Okulu’nun estetik kuramı, sanat-hakikat ilişkisi, gerçeklik ve yazı gibi pek çok konuyu irdeliyor; Aziz Nesin, Kafka, Barthes, Attila İlhan, Yaşar Kemal, Melih Cevdet Anday, Baudelaire, Bataille, Mallarmé ve Oğuz Atay gibi birçok düşünür, şair ve yazarın fikir ve eserlerini eleştirel bir bakışla yorumluyor.

Mehmet Narlı – Edebiyat ve Delilik (2013)

EDEBİYAT VE DELİLİK, Mehmet Narlı, Akçağ Yayınları, edebiyat inceleme, 368 sayfa

Mehmet Narlı, kapsamlı çalışması ‘Edebiyat ve Delilik’te, Türk roman ve öyküsünde delinin nasıl kurgulandığını, delilik dilinin nasıl kurulduğunu ve ne gibi işlevler üstlendiğini çözümlüyor. Konuyu psikiyatrik bir çözümlemeden ziyade, edebi alanla sınırlı tutan Narlı, önce “deli”, “mecnun” ve “meczup” kelimelerinin kavramsal çerçevesini çiziyor. Narlı devamında ise, Türk roman ve öyküsünde ötekiler olarak delileri, aykırı bir söylem olarak deliliğin temel biçimlerini, deliliğin edebiyattaki işlevsel boyutunu ve edebi metin dilinin pratik, simgesel ve imgesel düzeyinde deliliğe dair içerdiği mesajları araştırıyor.

Kolektif – “Bir Tuhaf Kuştur Gölgesi Zihin” (2013)

“BİR TUHAF KUŞTUR GÖLGESİ ZİHİN”, hazırlayan: Kaya Tokmakçıoğlu, Aylak Adam Yayınları, inceleme, 288 sayfa

“Bir Tuhaf Kuştur Gölgesi Zihin”, yakın zamanda kaybettiğimiz, bir yazar ve aydın olarak Türkiye yakın tarihinde iz bırakmış Leyla Erbil’i farklı yönleriyle ele alan makalelerden oluşuyor. Farklı isimlerin katkıda bulunduğu ve Erbil’in hayatı ve eserlerini ele alan bir yazıyla açılan kitap, yazarın yakın dostu olan akademisyen, yazar ve şairlerin O’na dair düşünce ve değerlendirmelerinden oluşmasıyla önemli bir boşluğu dolduruyor. Kişisel tanıklıklar barındırmalarıyla da Erbil’in edebiyatçı kişiliğine dair pek çok detay sunan kitapta, yazarın eserlerindeki bireyin, toplumun, kentin ve tarihin çözümlemesi yapılıyor.

Kevork B. Bardakjian – Modern Ermeni Edebiyatı (2013)

MODERN ERMENİ EDEBİYATI, Kevork B. Bardakjian, çeviren: Fatma Ünal ve Meral Aktokmakyan, Aras Yayıncılık, edebiyat inceleme, 774 sayfa

‘Modern Ermeni Edebiyatı’, Ermeni edebiyatından yüz elliyi aşkın yazarın çalışmalarını inceliyor; dört yüze yakın edebiyatçının biyografik bilgilerini barındırıyor. 1500-1920 yılları arasında doğmuş Ermeni yazarların eserlerine ve bunlar üzerine yazılmış çalışmalara kaynaklık eden kitapta, ele alınan altı dönemin her birine dair kısa bir arkaplan sunuluyor. Çalışmasına, 16. yüzyıldan 20. yüzyıla Ermeni edebiyatının genel bir tarihini vererek başlayan Kevork B. Bardakjian, bu zaman aralığında doğmuş yazarları, onların eserlerini ele alıyor. Kitapta, Ermeni edebiyatına ilişkin bibliyografya ve başvuru kaynakları da sunuluyor.

Tuğba Çelik – Varoluş ve Roman (2013)

VAROLUŞ VE ROMAN, Tuğba Çelik, Anı Yayıncılık, inceleme, 104 sayfa

Tuğba Çelik ‘Varoluş ve Roman’da, Gürsel Korat’ın yayınlanmış dört romanını varoluşçu roman bağlamında inceliyor. Çelik çalışmasına Heidegger, Kierkegaard, Nietzsche ve Merleau Ponty gibi düşünürlerin fikirleri ekseninde varoluşçuluğun felsefi boyutunu analiz ettiği bir bölümle başlıyor. Kitabın ikinci bölümü, Jean Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Dostoyevski, Franz Kafka, Albert Camus, Virginia Woolf ve William Faulkner bağlamında varoluşçu romanı tartışıyor. Çelik kitabının son bölümünde ise, daha önce çizdiği kavramsal çerçeveden hareketle, Gürsel Korat’ın romanlarını, varoluşçu romanın nitelikleri ekseninde irdeliyor.

Nihan Kaya – Yazma Cesareti (2013)

YAZMA CESARETİ, Nihan Kaya, Ayrıntı Yayınları, edebiyat inceleme, 264 sayfa

Nihan Kaya’nın yazarlar kadar sanatçıları da hedeflediği ‘Yazma Cesareti’, Carl Gustav Jung’un yaklaşımları ile psikanalizden yola çıkarak, yaratıcılığı ortaya koyan “enerji”nin izini sürüyor. Sanatın, sanatçının zihnine ilham olunduğu andan izleyicisine ulaştığı ana kadar, hep bir enerji olarak yaşandığını söyleyen Kaya, “sanat enerjisi” olarak tanımladığı bu özel enerjinin, diğer tüm enerjilere baskın çıkma kapasitesine sahip olduğunu savunuyor. Kaya bu bağlamda yaratıcı içgüdüyü, yaratıcılık ve regresyonu, sanatın neliğini, sanatın doğası gereği neden aykırı olduğunu ve insanın hikâyeye neden ihtiyaç duyduğunu irdeliyor.

David Damrosch – Dünya Edebiyatı Nedir? (2013)

DÜNYA EDEBİYATI NEDİR?, David Damrosch, çeviren: Oğul Köseoğlu, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, inceleme, 334 sayfa

David Damrosch, ‘Dünya Edebiyatı Nedir?’de, dünya edebiyatının zengin değişkenliğini ortaya koyuyor. Alanı, çeviriyle değer kazanan eserlerin dolaşımı şeklinde tanımlayan Damrosch, bir metnin çıkış noktasından yeni bir kültürel alana doğru hareket ederken maruz kalabileceği birbirine dolanmış dil, çağ, bölge, din, toplumsal statü ve edebi bağlam değişkenliklerine bakarak, çeviri ile neyin kaybedilip neyin kazanıldığını inceliyor. Eserlerin editör ve çevirmenler tarafından kolaylıkla manipüle edilebildiğini belirten Damrosch, Batı edebiyatı ürünlerinin yanı sıra, Sümer ve Aztek gibi Batı dışı uygarlıkların metinlerini de ele alıyor.

Hilmi Tezgör – “Bin Atlı Akınlarda Çocuklar” (2013)

Hilmi Tezgör elimizdeki nitelikli çalışmasında, 1929-2005 zaman aralığında ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer almış şiirleri inceliyor.

Çalışma, söz konusu ders kitaplarında yer almış şiirleri ele aldığı gibi, Türk şiirinin geçirmiş olduğu evrelerle biçim ve içerikte ortaya çıkan yenilikleri saptamaya koyuluyor.

Türkçe eğitimin geçirdiği dönüşümlerle kitabına başlayan Tezgör, ardından Türkçe ve edebiyat öğretiminin genel amaç ve işlevlerini irdeliyor; bir edebi tür olarak şiiri, Türk şiirindeki akımları, öne çıkan şairleri ve şiirin Cumhuriyet’ten günümüze ders kitaplarında kendine nasıl yer bulduğunu araştırıyor.

• Künye: Hilmi Tezgör – “Bin Atlı Akınlarda Çocuklar”, İletişim Yayınları, inceleme, 208 sayfa

David Lodge – Kurgu Sanatı (2013)

KURGU SANATI, David Lodge, çeviren: Aytaç Ören, Hece Yayınları, edebiyat inceleme, 288 sayfa

David Lodge bir gazetenin kitap ekinde, uzun yıllar köşe yazıları kaleme aldı. Lodge bu yazılarında, her hafta klasik ve modern öykü ve romanlardan alıntı yaparak hem metnin hem de genel olarak edebiyat sanatının bazı yönlerine ışık tutuyordu. İşte ‘Kurgu Sanatı’, Lodge’un bu yazılarından oluşuyor. Ağırlıklı olarak Jane Austen, George Eliot, Thomas Hardy, Paul Auster, Virginia Woolf, James Joyce, Christopher Isherwood, Ernest Hemingway, Joseph Conrad, J. D. Salinger ve George Orwel gibi İngiliz ve Amerikan edebiyatlarından yazarların eserlerine odaklanan Lodge, okurun edebi kavrayışını geliştirecek analizler sunuyor.

Zekiye Antakyalıoğlu – Roman Kuramına Giriş (2013)

ROMAN KURAMINA GİRİŞ, Zekiye Antakyalıoğlu, Ayrıntı Yayınları, edebiyat eleştiri, 235 sayfa

Zekiye Antakyalıoğlu ‘Roman Kuramına Giriş’te, roman sanatıyla ilgili yapılmış çeşitli kuramsal ve felsefi tartışmaları okurlarıyla paylaşıyor. Bunu yaparken anlatı, tarih, türler ve akımlar üzerine yoğunlaşan kuramların zaman içinde nasıl çeşitlendiğini irdeleyen Antakyalıoğlu böylece, romanın kurama, kuramın da romana ne gibi katkılarda bulunduğunu ortaya koyuyor. Romanların derinlemesine analizini yapmaktan ziyade, her romanı ilgilendiren yapı, biçim, içerik, temsil, dil, anlatı gibi konuları kuramsal olarak irdeleyen çalışma, daha çok roman okurunu hedefleyerek, onu daha sorgulayıcı bir okuma pratiğine davet ediyor.