Kategori: Ekoloji

Joachim Radkau – Doğa ve İktidar: Global Bir Çevre Tarihi (2017)

İnsanlık tarihinin izlerini hemen her yerde, insan eli değmemiş zannedilen yerlerde, erozyona uğramış dağlık bölgelerde, steplerde, balta girmemiş ormanlarda bile bulmak mümkün.

Başka bir deyişle insan-doğa ilişkisi, dünya tarihi ile iç içe geçmiş, ondan bağımsız düşünülemeyecek bir ilişkidir.

İşte Joachim Radkau elimizdeki bu dikkat çekici kitabı da, kapsamlı bir dünya çevre tarihi.

Radkau bu incelemenin merkezine, insan pratiklerinin çevreye etkilerini alıyor ve bunu yaparken de, çevre tarihini sürdürülebilirlik kıstası çerçevesinden yazıyor.

Kitabı en özgün kılan hususun da bu olduğunu söylemeliyiz.

Kitapta ele alınan kimi konular şöyle:

  • Çevre tarihinin bir disiplin olarak gelişimi,
  • İnsanlık için bir geçim aracı olarak doğanın yeri,
  • Çevre tarihinde, küresel kes-yak tarımı ve yakma saplantısı,
  • Av ve evcilleştirme süreci ve “medeniyetin” gelişimi,
  • “Toprak Ana” ve “Gökyüzündeki Baba” ile özetlenebilecek dinsel ekoloji,
  • İnsani mühendisliklere karşı zincirleme ekolojik tepkiler,
  • Kısıtlı alanda su uygarlıkları olarak Venedik ve Hollanda,
  • Sıtma, sulama ve ormansızlaştırmadan sonra, endemik hastalıklarla doğanın intikam alışı,
  • İnsanın doğa üzerinde iktidar kurma biçimleri,
  • Çevre tarihinde bir dönüm noktası olarak sömürgecilik,
  • Modern çevre bilincinin sömürgeci ve adalı kökenleri,
  • Hindistan’ın çevre tarihinde sömürgecilik ve sömürgecilik sonrası dönüm noktaları,
  • Günümüzde insanın doğayı tüketmesinin sonuçları,
  • Tarımın siyasallaşması,
  • Ağaçlandırma hareketi ve ekolojik orman savunucularının yükselişi…

Radkau’nun çalışması, bu ve bunun gibi, çevre konularına duyarlı ve tarihe ilgili okurunu cezbedecek pek çok dikkat çekici konuyu ele alıyor.

Kesinlikle öneriyoruz.

Bu kitabı okuyanların, Ronald D. Gerste’nin ‘Hava Nasıl Tarih Yazar’ adlı kitabını da beğeneceklerini düşünüyoruz.

  • Künye: Joachim Radkau – Doğa ve İktidar: Global Bir Çevre Tarihi, çeviren: Nafiz Güder, İş Kültür Yayınları, ekoloji, 694 sayfa, 2017

 

Jeremy Rifkin – Üçüncü Sanayi Devrimi (2014)

Endüstriyel yaşam tarzını oluşturan petrol ve diğer fosil yakıtlar tükeniyor ve bu enerjiden üretilen teknolojiler hızla eskiyor.

İnternet teknolojisi ve yenilenebilir enerjilerin dünyayı değiştirebilecek bir Üçüncü Sanayi Devrimi’ni sağladığını söyleyen Rifkin, yeşil bir geleceğin imkânlarını tartışıyor.

  • Künye: Jeremy Rifkin – Üçüncü Sanayi Devrimi, çeviren: Pelin Sıral ve Murat Başekim, İletişim Yayınları

Ronald D. Gerste – Hava Nasıl Tarih Yazar (2017)

İbn Haldun yüzyıllar önce “Coğrafya kaderdir.” tespitini yapmıştı.

Ronald Gerste’nin elimizdeki bu çok ilginç kitabı da, tam da okurunu bu tespit üzerine düşündürmesiyle önemli.

Antikçağdan günümüze iklimin ve hava değişikliklerinin tarihteki büyük olaylara nasıl zemin hazırladığı, Gerste’nin çalışmasının omurgasını oluşturuyor.

Yazar bu tezini adım adım geliştirirken,

  • Roma’nın bir dünya imparatorluğuna dönüşmesini sağlayan etkenleri,
  • Amerika kıtasını Colomb’dan çok önce Vikinglerin hangi iklim avantajlarından yararlanarak keşfettiklerini,
  • Maya medeniyetinin neden bir anda yeryüzünden silindiğini,
  • İklimsel değişikliklerin devrimlere zemin hazırlayıp hazırlamadığını,
  • Napoléon’un Rusya’daki büyük tarihsel yenilgisinin Rusya’nın zorlu hava şartlarıyla ilişkisini,
  • yüzyıldaki iklim felaketlerinin geleceğe yön verme ihtimallerini,
  • Ve bunun gibi birçok ilgi çekici konuyu tartışıyor.

Gerste, iklimin dinamik yapısını ve bunun bazen nasıl kritik sonuçlar yarattığını anlatırken, aynı zamanda bugün oldukça gündemde olan iklim sorunları konusuna nasıl yaklaşmamız gerektiği hakkında iyi ipuçları da sunuyor.

  • Künye: Ronald D. Gerste – Hava Nasıl Tarih Yazar, çeviren: Meltem Karaismailoğlu, Kolektif Kitap, 224 sayfa, 2017

Kolektif – İklim Adaleti Mücadelesi İçin 10 Durak (2017)

Kapımızda büyük bir tehlike olarak duran iklim değişikliği, tüm insanlığı etkileyecek.

Fakat yoksul kesimler, doğal olarak iklim değişikliğinden en çok etkilenecek grupların başında geliyor.

Bu kitap da, iklim değişikliğini adalet boyutuyla irdeleyen makaleleri bir araya getiriyor.

Paris İklim Anlaşması ile birlikte iklim değişikliğinin etkilerini asgariye indirmek için kimi adımlar atılmıştı. Fakat bu adımların yetersiz olduğu, alanda çalışma yürüten kimi kurumlar tarafından dile getirilmişti.

Kitap, Paris İklim Anlaşması’nın katkıları ve eksikleriyle ilgili bir değerlendirmeden yola çıkarak iklim değişikliğini yoksullar ve toplumsal cinsiyet boyutlarıyla irdeliyor.

Ülkeler arası sorumluluk, ekolojik borç, enerji demokrasisi ve karbon bütçesi, kitapta ele alınan bazı kavramlar.

Kitabın hazırlayanları ise şöyle:  Ethemcan Turhan, Arif Cem Gündoğan, Cem İskender Aydın ve Mustafa Özgür Berke.

  • Künye: Kolektif – İklim Adaleti Mücadelesi İçin 10 Durak, Ekoloji Kolektifi Derneği Yayınları, ekoloji

Carlo Petrini – Terra Madre (2017)

Bu kitabı anlatmaya koyulmadan önce yazarı Carlo Petrini’nin öneminden bahsetmek daha doğru olur.

Petrini, günümüzde dünya çapında 50’den fazla ülkede mevcut olan ve 80 binden fazla destekçiye sahip İtalyan kökenli Slow Food akımının kurucusudur.

Petrini ayrıca, 2004 yılından bugüne çiftçiler, balıkçılar, aşçılar ve gıda uzmanları arasında iletişim ağları oluşturmayı amaçlayan ve iki yılda bir Torino’da düzenlenen Terra Madre konferansların da tasarlayıcısı.

İşte bu kitap da, Terra Madre’deki tartışmaları, fikirleri ve hikâyeleri bir bağlama yerleştirerek bu konferanslardaki heyecanı ortaya koyuyor.

Kitapta,

  • Terra Madre ya da toprak ana girişiminin ana amaçları ve hedeflerinin neler olduğu,
  • Doğa ile uyumlu gıda topluluklarını oluşturmanın yolları,
  • Gıda egemenliğinin günümüzdeki korkutucu boyutları,
  • Yerel bir doğa ekonomisi yaratmanın imkânları gibi konular ele alınıyor.

Kitap, yüzümüzü neden Toprak Ana’ya dönmemiz gerektiği, Doğa’nın tarihsel önemini ve bugünkü durumunu daha iyi kavramak için birebir.

  • Künye: Carlo Petrini – Terra Madre, çeviren: Güliz Akyüz Yıldırım, Yeni İnsan Yayınevi, ekoloji, 192 sayfa, 2017

Jason W. Moore – Hayatın Dokusundaki Kapitalizm: Sermaye Birikimi ve Ekoloji (2017)

Kapitalizmin tarihinde uzun bir yolculuk bağlamında doğaya bakan ve buradan yola çıkarak yerleşik ekoloji görüşlerini sorgulayarak yeni bir ekolojik perspektif inşa etmeye koyulan bir tartışma.

Çevreci, feminist ve Marksist bir çerçevede tartışan Jason Moore, kapitalizmin insanları doğadan ayrıştırmadığını, bizzat “Doğal ekolojinin” kendisi haline geldiğini savunuyor.

Zira yazara göre kapitalizm, dar ekonomik ve sosyal ilişkilerden ibaret olmayıp hayatın bütününe yerleşmiş olan sermaye, iktidar, üretim ve yeniden üretim olarak anlaşılmalıdır.

Asıl sorgulanması gereken hakikatin bu olduğunu belirten Moore, okurunu, iç içe geçen kapitalizm ve doğa üzerine, kapitalizmin yarattığı ekolojik kriz üzerine ve bu dokunun içine hapsolmuş insan üzerine düşünmeye davet ediyor.

Kitap, doğanın ve bireyin kapitalizmden özgürleştirmenin yolları hakkında düşünmek için iyi bir fırsat.

  • Künye: Jason W. Moore – Hayatın Dokusundaki Kapitalizm: Sermaye Birikimi ve Ekoloji, çeviren: Alaz Munzur, Epos Yayınları, ekoloji, 432 sayfa, 2017

İlhan Tekeli ve Anlı Ataöv – Sürdürülebilir Toplum ve Yapılı Çevre (2017)

Sürdürülebilirlik kavramı, son yıllarda çevre çalışmaları ve politikaları alanında sıklıkla karşılaşılan kavramların başında geliyor.

İlhan Tekeli ve Anlı Ataöv imzalı bu kitap ise, 80’li yıllardan sonra yoğun bir şekilde başvurulmaya başlanan sürdürülebilirlik kavramının farklı kullanımlarını ayrıntılı bir biçimde açıklıyor.

Yazarlar burada, ahlaki olarak sürdürülebilirliği ve sürdürülebilirliğin derecelendirilmesine göre farklılaşan tanımlarını tartışıyor.

Kitabın devamında ise,

  • Sürdürülebilirliğin analitik bağlamını,
  • Ekolojik sistemin temsilindeki belli başlı sorunları,
  • Ekosistemde doğal çevre ve insanın temsilini,
  • Ve dünyada uygulanan değişik sürdürülebilirlik stratejileri gibi konular ele alınıyor.

Künye: İlhan Tekeli ve Anlı Ataöv – Sürdürülebilir Toplum ve Yapılı Çevre, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, ekoloji, 220 sayfa

Kolektif – Resimli Türkiye Florası, Cilt 1 (2014)

Ilıman iklim kuşağında yer alan Türkiye’nin bitki zenginliğini gözler önüne seren harikulade bir çalışma.

Farklı kurumların katkılarıyla oluşan ve çok sayıda tablo, harita ve fotoğrafla desteklenen kitap, alglerden mantarlara, likenlerden kara yosunlara ve damarlı bitkilere dört dörtlük bir Anadolu botanik tarihi.

  • Künye: Kolektif – Resimli Türkiye Florası, Cilt 1, editör: Adil Güner ve Tuna Ekim, İş Kültür Yayınları

Hikmet Birand – Alıç Ağacı ile Sohbet (2014)

Türkiye’de bitki sosyolojisi alanının kurucusu olarak kabul edilen Birand’tan, Anadolu’nun muazzam ağaç ve bitki zenginliğine methiye niteliğinde bir anlatı.

Ağırlıklı olarak alıç ağacının gözünden sunulan anlatım, bitkilerin göçünü, toplumsal yaşamını ve Kuzey, Batı, Doğu ve Güney Anadolu ormanlarının niteliklerini aydınlatıyor.

  • Künye: Hikmet Birand – Alıç Ağacı ile Sohbet, İş Kültür Yayınları

Fritjof Capra ve Ugo Mattei – Hukukun Ekolojisi: Doğa ve Toplumla Uyumlu Bir Hukuk Sistemi (2017)

Ekolojik yıkımı telafi etmek için, özel mülkiyetin tümüyle aşıldığı yepyeni bir hukuk sistemi inşa etmemiz mi gerekiyor?

Fizikçi Fritjof Capra ile hukukçu Ugo Mattei, modernist yaklaşımın doğaya ve insana mekanikçi bir gözle yaklaştığını, şimdiye kadarki bütün tasarılarını böyle inşa ettiğini ve doğaya saygılı bir ilkeler bütününün, ancak bu mekanikçi görüşün aşılmasıyla mümkün olabileceğini düşünüyor.

Yazarlar,

  • Doğa kanunları ile hukukun antikçağdan bu yana süren birlikteliğinin bize ne gibi açılımlar sunabileceği,
  • Bilim ve hukuk arasındaki ilişkilerin nasıl yeniden tanzim edilebileceği,
  • Modernitenin mekanikçi mirasının nasıl mekanikçi bir bilim ve mekanikçi bir hukuk inşa ettiği,
  • Ve bütün bu olumsuzluklara karşı nasıl bir eko-hukuksal devrim yaratılabileceği gibi konuları tartışıyor.

Kitap, okurunu, toplumun gücünü artıracak, aynı zamanda devletler ile şirketlerin bugünkü sınır tanımaz güçlerini kısıtlayacak, ekolojik ilkeler ışığında yeniden oluşturulmuş bir düzen üzerine düşünmeye davet ediyor.

  • Künye: Fritjof Capra ve Ugo Mattei – Hukukun Ekolojisi: Doğa ve Toplumla Uyumlu Bir Hukuk Sistemi, çeviren: Ebru Kılıç, Koç Üniversitesi Yayınları, ekoloji, 251 sayfa