Kategori: Tarih

Henry Heller – Kapitalizmin Doğuşu (2017)

Feodalizmden kapitalizme geçişi sağlayan ekonomik ve politik dinamikler nelerdi?

Henry Heller’in elimizdeki oylumlu çalışması, hem kapitalizmin ortaya çıkışı hem de geleceği hakkında önemli değerlendirme ve saptamalar barındırıyor.

Heller’in, kapitalizmin kökenini, doğasını ve sürdürülebilirliğini sorgularken, bunun hakkındaki tarihsel kanıtlara eleştirel bir şekilde yaklaşması, çalışmayı zenginleştiren hususlardan.

Heller, en başta, hep söylenegeldiği gibi, kapitalizmin yalnızca ekonomik bir sistem olmadığını politik yönleri de oldukça başat bir oluşum olduğunu savunuyor.

Yazar, kapitalizmin ilk ortaya çıkışından gelişimine ve şimdiki haline uzanıyor ve özellikle bugün içinde bulunduğu çıkmazlara bakıldığında, kapitalizmin geleceğinin her zamankinden daha çok tehlikede olduğunu belirtiyor.

Heller’in burada sunduğu tezlerin, son zamanlarda yoğun karşılık gören Marksist iktisatçı Robert Brenner’ın tezlerine destek sunan mahiyette olduğunu da özellikle belirtelim.

  • Künye: Henry Heller – Kapitalizmin Doğuşu, çeviren: Gökhan Aydın, Doruk Yayınları, tarih, 384 sayfa, 2017

Edhem Eldem – Mitler, Gerçekler ve Yöntem (2018)

Tarih meraklıları bilir:

1994’ten beri yayınlanan Toplumsal Tarih dergisi, ülkenin kültür hayatına önemli katkılarda bulundu ve bulunmaya da devam ediyor.

Şimdi Tarih Vakfı Yurt Yayınları, bu önemli yayında yer almış makalelerden yapılan bir derlemeye dayalı yeni bir diziye başlıyor.

Dizinin adı, “Tarihçilerin Mutfağı: Toplumsal Tarih Kitapları”.

İşte bu dizinin ilk kitabı da, önde gelen tarihçilerimizden Edhem Eldem’in ‘Mitler, Gerçekler ve Yöntem’ adlı çalışması.

Eldem burada, bir Osmanlı bürokratının kişisel dünyasından Yeniçerilerin mezarlarının akıbetine, 19. yüzyılda ilginç bir intihal davasından bir resim hakkında genel kabul görmüş yorumlara pek çok ilgi çekici konuyu tartışıyor.

Kitap aynı zamanda, Edhem Eldem’in Collège de France’a uzanan tarihçilik kariyeri hakkında kapsamlı bir söyleşiyi de okurlara sunmasıyla önemli.

  • Künye: Edhem Eldem – Mitler, Gerçekler ve Yöntem: Osmanlı Tarihinde Aklıma Takılanlar, yayına hazırlayan: Ömer Turan ve Y. Doğan Çetinkaya, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 354 sayfa, 2018

Nursel Gülenaz ve Oya Koca – Yedikule – Samatya (2018)

İstanbul’da her geçen gün bir şeyler yok ediliyor.

Ve bu şehirde yaşayanlar olarak, geçmişin bu denli pervasızca yok edilişi karşısında sesimiz çıkmıyor.

Son zamanlarda bir başka şehri ranta dönüştürme girişimine Yedikule bostanlarında tanık olduk.

İstanbul’un mütevazı, sakin dış semtleri Yedikule-Samatya hattında bizi tarihi ve çağdaş bir yolculuğa çıkaran iki yazarlı bu kitap ise, “Bu sokak benim” demenin, kentimize sahip çıkmanın neden önemli olduğunu bize bir kez daha hatırlatıyor.

Yedikule ve Samatya, İstanbul’un fethi sonrası şenlendirme amacıyla yerleştirilen gayrimüslimlerle Müslümanların kadim ilişkisinin simge mekânlarıdır.

Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra mütevazı, ama eşsiz özgünlük ve kalitede bir sayfiye yeridir.

Denizden gelen yosun kokusudur, Türk-Ermeni-Rum kardeşliğine açılan sokaklardır.

Nursel Gülenaz ve Oya Koca nitelikli kitaplarında, Yedikule-Samatya rotasında adım adım, sokak sokak ilerliyor ve bunu yaparken şimdinin beton ormanlarında özlemi çekilen eski mahalle yaşantısının nelerin ya da kimlerin eseri olduğunun izini sürüyor.

Yazarlar ayrıca, hem kitaplarının satır aralarında hem de gezdikleri sokaklarda, yeni kuşakların gözleri önünde bu kadim yerlerin şaşırtıcı derecede kısa bir sürede silikleşmesinin sebep ve sonuçlarını da arıyor.

  • Künye: Nursel Gülenaz ve Oya Koca – Yedikule – Samatya, Remzi Kitabevi, gezi, 224 sayfa, 2018

Yahya S. Tezel – Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi (2015)

Türkiye’nin 1923-1950 arasındaki iktisadi büyümesini belli başlı olgular üzerinden inceleyen kapsamlı bir araştırma.

Cumhuriyetin devraldığı iktisadi kaynaklar, yabancı sermaye ile ilişkiler, devlet kapitalizmi ve sanayileşme, tarım sektöründe gelişmeler ve kamu kesiminde sermaye birikimi, kitaptaki kimi ilginç konulardan.

  • Künye: Yahya S. Tezel – Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi, İş Kültür Yayınları

Stefan Ihrig – Naziler ve Atatürk (2015)

Hitler zamanında, Atatürk’ün kendisi ve Mussolini’nin ustası olduğunu söylemişti.

Bu fikrin tarihsel bağlamı nedir?

Nazilerin, yeni siyasal dünyayı Kemalist rejimin temsil ettiğini düşündüklerini belirten Stefan Ihrig bu çalışmasında, Atatürk’ün baskıya dayalı yönetiminin, Nazi ideolojisi ve stratejisine büyük etkide bulunduğunu iddia ediyor.

  • Künye: Stefan Ihrig – Naziler ve Atatürk, çeviren: Ahmet Fethi Yıldırım, Alfa Yayınları

Ernst Christoph Döbel – Bir Faytoncunun Serüvenleri (2015)

Saksonyalı Faytoncu kalfası Ernst Christoph Döbel, bildiğimiz anlamda bir faytoncu olmayı reddeden, özgür ruhlu ve başka dünyalara meraklı karakterlerdendi.

Bu kitap, Döbel’in Saksonya’dan İskenderiye’ye uzanan maceralarla dolu uzun seyahatine dair anılarını sunuyor.

Seyahat masraflarını araba tamiratı yaparak çıkaran Döbel, Viyana’dan Belgrad’a, İstanbul’dan Edirne’ye, İzmir’den Kudüs ve Mısır’a uzanan maceralarla dolu bir yolculuğa çıkmış.

  • Künye: Ernst Christoph Döbel – Bir Faytoncunun Serüvenleri, çeviren: Christina Schnettger, Say Yayınları

Jonathan Steinberg – Bismarck (2015)

Almanya’nın güçlü bir imparatorluğa dönüşmesinde önemli payı olan Otto von Bismarck’ın hayatı, bu kapsamlı kitabın konusu.

Jonathan Steinberg, Bismarck’ın tahakkümcü kişiliğini, saldırgan siyasetini, 1871’de Alman İmparatorluğu’nu kurmasına giden süreci, Ayastefanos Antlaşması’ndaki rolünü ve Avrupa siyasetine bıraktığı mirası anlatıyor.

Steinberg’in bunu yaparken geniş bir tarihsel alanı kat etmesi ise, kitabı zengin kılan en önemli hususlardan.

  • Künye: Jonathan Steinberg – Bismarck, çeviren: Hakan Abacı, İş Kültür Yayınları

Şeyhülislam Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi – Şeyhülislam Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi’nin Günlükleri (2015)

İttihat ve Terakki’nin önde gelen simalarından Şeyhülislam Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi’nin Meşrutiyet, 1. Dünya Savaşı ve Mütareke dönemlerini kapsayan günlükleri.

Hem Osmanlı’nın son dönemini hem de laiklik, eğitimde dinin yeri, ordu-siyaset ilişkisi, toplum mühendisliği gibi, bugün de tartışılan pek çok sorunun arka planını daha iyi anlamak için.

  • Künye: Şeyhülislam Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi – Şeyhülislam Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi’nin Günlükleri, hazırlayan: Ali Suat Ürgüplü, İş Kültür Yayınları

Kolektif – Savaşanların Gözüyle Türk-Alman İttifakı (2018)

Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı ve Alman imparatorlukları müttefikti.

Bu ittifak, ikisi için de hezimet oldu.

Türk ve Alman kaynaklarının yanı sıra, İngiliz ve Fransız kaynaklarından da yararlanmasıyla büyük öneme haiz elimizdeki kitap ise, bizzat içinde yer almış olanların gözünden bu ittifakın içeriğini çok yönlü bir şekilde irdelemesiyle dikkat çekiyor.

Farklı yazarların makaleleriyle katıldığı kitapta, aynı cephede Almanlarla birlikte savaşmış Mustafa Kemal Atatürk’ün Alman subayları hakkında ne düşündüğünden Almanların Türk komutanlarını nasıl değerlendirdiklerine, Alman askerî stratejisinde Türkiye’nin rolünün ne olduğundan 1915’te Ermenilere yapılanlara dair kararların alınmasında Almanların rolünün ne olduğuna pek çok konu ele alınıyor.

Çalışmanın, o dönemi hem zengin belgeler hem de kapsamlı bir şekilde irdelemesiyle her tarih tutkununa hitap edeceğini söyleyebiliriz.

Kitaba katkıda bulunan isimler ise şöyle: M. Alaaddin Yalçınkaya, Mustafa Çolak, Mustafa Gencer, Uğur Üçüncü, Özgür Yılmaz, Kadir Kon ve Cemal Candan.

  • Künye: Kolektif – Savaşanların Gözüyle Türk-Alman İttifakı (1914-1918), editör: Necmettin Alkan ve Eyyub Şimşek, Kronik Kitap, tarih, 240 sayfa, 2018

Anna Grosser Rilke – İstanbul’da Bir Hoş Sada (2009)

Şair Rainer Maria Rilke’nin kuzeni Anna Grosser Rilke, 19. yüzyılın en ünlü kadın konser piyanistlerinden biriydi.

Avrupa saraylarında konserler veren Rilke’nin yolu, beklenmedik bir biçimde İstanbul’a düşecek ve Osmanlı sarayında müzik icra etmeye başlayacaktır.

Sarayda ve hanedan mensuplarının konaklarında konserler veren Rilke, eşinin ölümüyle, onun kurduğu haber ajansının yönetimini üstlenir.

Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda, ülkedeki Almanlar ve Avusturyalılarla birlikte sınır dışı edilen Rilke, 1930’ların sonlarında, hem yüzyıl öncesinin İstanbul’una hem de dönemin Avrupa müzik dünyası hakkında altın değerinde olan elimizdeki anılarını kaleme almış.

  • Künye: Anna Grosser Rilke – Avrupa Saraylarından Yıldız’a İstanbul’da Bir Hoş Sada, çeviren: Deniz Banoğlu, İş Kültür Yayınları, anı, 315 sayfa